Оқу сауаттылығы, 4-сынып: ББЖМ

Әке мен бала Бір адам он жасар баласын ертіп, егіннен жаяу келе жатса, жолда қалған аттың бір ескі тағасын көріп, баласына айтты: — Анау тағаны, балам, ала жүр, — деп. Бала әкесіне: — Сынып қалған ескі тағаны алып неғылайын, — деді. Әкесі үндемеді, тағаны өзі иіліп алды да, жүре берді. Қаланың шетінде темірші ұсталар бар екен, соған жеткен соң, әкесі қайырылып, манағы тағаны соларға үш тиынға сатты. Одан біраз жер өткен соң, шие сатып отырғандардан ол үш тиынға бірталай шие сатып алды. Сонымен, шиені орамалына түйіп, шетінен өзі бірем - бірем алып жеп, баласына қарамай, аяңдап жүре берді. Біраз жер өткен соң, әкесінің қолынан бір шие жерге түседі. Артында келе жатқан бала да тым - ақ қызығып келеді екен, жерге түскен шиені жалма-жан жерден алып, аузына салды. Біраздан соң және бір шие, онан біраз өткен соң және бір шие, сонымен әр жерде бір әкесінің қолынан түскен шиені он шақты рет иіліп, жерден алып жеді. Ең соңында әкесі тоқтап тұрып айтты: — Көрдің бе, мана тағаны жамансынып жерден бір ғана иіліп көтеріп алуға еріндің, енді сол тағаға алған шиенің жерге түскенін аламын деп бір еңкеюдің орнына он еңкейдің. Мұнан былай есінде болсын: аз жұмысты қиынсынсаң — көп жұмысқа тап боласың, азға қанағат ете білмесең — көптен де құр боласың, — деді.

Жолдыаяқ – ақылды ит Жолдыаяқ екеуіміз бұта-жыңғылдардың арасымен өтетін жалғыз аяқ жолмен келе жаттық. Бір кезде Жолдыаяқ жақын тұрған бұтаның арғы шетіне жүгіріп барып, алдыңғы аяғын көтеріп тұра қалды. Мен итімнің бұл қылығына таң-тамаша болып, оған жақындадым. Оның қарсы алдынан құрдың балапаны шыға келіп, қайтадан бұта-бұтаның арасымен жорғалап қаша жөнелгенін көрдім. Бір қызығы, Жолдыаяқ оны қуған жоқ, дереу кері бұрылып, бұтаны бір айналып өтті де, екінші бір жерге барып қайтадан артқы аяғымен тік тұра қалды. Қарасам, тағы да балапан құрдың алдынан шығыпты. Байғұс құр не істерін білмей, енді тіпті басқа жаққа қаша жөнелді. Жолдыаяқ бәрібір оны жібермеді, өзге иттер құсап артынан қуып аса көп қиналмай-ақ, тағы да алдынан шықты. Құдды бір өзінің асқан ақылдылығын танытып, құрдың кеткен бағытын дәл аңғарып, оның одан кейін не істейтінін қапысыз бағдарлай алғанын білдіргендей, үнемі оның жолын кесумен болды. Бір қызығы, оған тиіспейді де, ойын ойнағандай масаттанып, «не істейін» дегендей, мен жаққа қарап қояды. Ал құрдың балапаны болса, шыр-шыр етіп, қалай қашса да қарсы кезігіп, амалы таусылып, шыбын жанын қоярға жер таппады. Мен оны қатты аяп кеттім. – Жолдыаяқ, болды енді, тиіспе!- деп дауыстадым итіме. Сол-ақ екен, Жолдыаяқ оны әурелеуін қойды. Көзімен ұзатып сап, ойыны қанған баладай өзіне-өзі разы болып, тілін салақтатып қасыма келді. Құрдың балапаны бір бұтадан екіншісіне кетіп, одан үшіншісінен асып, көзден ғайып болды. Осылайша, Жолдыаяқтың асқан ақылдылығына әбден көзім жетті.

Бай баласы мен жарлы баласы Асан деген бай баласы. Үсен деген жарлы баласы — екеуі құрдас екен. Бір күні ел көшкенде қыр астында ойнап жүріп, ескерілмей, екеуі жұртта қалыпты. Бір мезгілде үйге баралық деп келсе, ауыл жоқ, құр жұрты жатыр. Асан айқай салып, жылай бастайды. Үсен ойланып тұрды да айтты: — Жылағанмен ешнәрсе өнбес. Көшкен ауылды іздеп табалық. — Елді қайдан табамыз, қай жаққа кеткенін де көргеніміз жоқ? —деді Асан. Үсен үндемеді. Асанды ертіп көшкен жұртқа келді. Жұртта бір көзі сынған ине жатыр екен, оны алды және бір пышақтың сынығын, бір-екі уыстай қыл тауып, оны да алды. Сонан соң ауылдың жұртын айнала жүгіріп жүріп, көштің кеткен сүрлеуін тауып, сол сүрлеуге түсіп жүре берді. Біраз жер өткен соң сүрлеу екі айрылды. Мұны көріп Асан жылай бастады. — Енді қайсысына түсеміз? — деп. Үсен қарап жүріп, біреуіне түсті: — Мынау сүрлеу, бүгін жүрген көштің сүрлеуі екен, малдың жас тезегі бар, — деді. Біраз жер жүрген соң Асан қарным ашты деп жылады. Үсен үндемей келе жатса, екеуінің алдынан бір үйрек ұшып, ұзамай қасына қонды. Асанның онымен ісі болмай жүре берді. Үсен жүгіріп барып сипалап жүріп, үйректің орнынан алты жұмыртқа тапты. Асан қуанып жұмыртқаны алайын деп еді, Үсен алдырмай: — Жолдан адасып көп күн жүрсек, бізге тамақ керек болар, үйректі де ұстап алайық, — деді. Асан айтты: — Қалай ұстаймыз? Үсен: — Мен әкемнің ұстағандарын көріп едім, — деп манағы жұрттан тауып алған қылдан есіп тұзақ істеді де, оны апарып үйректің ұясына құрды. Мұнан соң Асанды шақырып алып, екеуі бір таса жерге, қалың шөптің арасына барып жатты. Көп ұзамай-ақ үйрек қайта ұшып, жан-жағында адам көрінбеген соң, ұясына келіп қонды. Бітегенеден соң Үсен түрегеліп, жүгіріп ұяға барып еді, үйрек ұша алмай далбырлады да қалды. Қараса, үйрек мойнынан тұзаққа ілініп қалған екен. Үйректі Асан: — Тірі алып, ойнап баралық, — деді. Үсен айтты: — Жоқ, әкем, үйрек, қаз адал құстар, мұқтаждықта тамақ етуге болады,- деп айтқан. Бірақ тірілей байлап-матап әуре ету обал деп айтушы еді, әуре етпей бауыздап алалық, — деп манағы жұрттан тауып алған пышақтың сынығымен бауыздап алды.

Бай баласы мен жарлы баласы Асан деген бай баласы. Үсен деген жарлы баласы — екеуі құрдас екен. Бір күні ел көшкенде қыр астында ойнап жүріп, ескерілмей, екеуі жұртта қалыпты. Бір мезгілде үйге баралық деп келсе, ауыл жоқ, құр жұрты жатыр. Асан айқай салып, жылай бастайды. Үсен ойланып тұрды да айтты: — Жылағанмен ешнәрсе өнбес. Көшкен ауылды іздеп табалық. — Елді қайдан табамыз, қай жаққа кеткенін де көргеніміз жоқ? —деді Асан. Үсен үндемеді. Асанды ертіп көшкен жұртқа келді. Жұртта бір көзі сынған ине жатыр екен, оны алды және бір пышақтың сынығын, бір-екі уыстай қыл тауып, оны да алды. Сонан соң ауылдың жұртын айнала жүгіріп жүріп, көштің кеткен сүрлеуін тауып, сол сүрлеуге түсіп жүре берді. Біраз жер өткен соң сүрлеу екі айрылды. Мұны көріп Асан жылай бастады. — Енді қайсысына түсеміз? — деп. Үсен қарап жүріп, біреуіне түсті: — Мынау сүрлеу, бүгін жүрген көштің сүрлеуі екен, малдың жас тезегі бар, — деді. Біраз жер жүрген соң Асан қарным ашты деп жылады. Үсен үндемей келе жатса, екеуінің алдынан бір үйрек ұшып, ұзамай қасына қонды. Асанның онымен ісі болмай жүре берді. Үсен жүгіріп барып сипалап жүріп, үйректің орнынан алты жұмыртқа тапты. Асан қуанып жұмыртқаны алайын деп еді, Үсен алдырмай: — Жолдан адасып көп күн жүрсек, бізге тамақ керек болар, үйректі де ұстап алайық, — деді. Асан айтты: — Қалай ұстаймыз? Үсен: — Мен әкемнің ұстағандарын көріп едім, — деп манағы жұрттан тауып алған қылдан есіп тұзақ істеді де, оны апарып үйректің ұясына құрды. Мұнан соң Асанды шақырып алып, екеуі бір таса жерге, қалың шөптің арасына барып жатты. Көп ұзамай-ақ үйрек қайта ұшып, жан-жағында адам көрінбеген соң, ұясына келіп қонды. Бітегенеден соң Үсен түрегеліп, жүгіріп ұяға барып еді, үйрек ұша алмай далбырлады да қалды. Қараса, үйрек мойнынан тұзаққа ілініп қалған екен. Үйректі Асан: — Тірі алып, ойнап баралық, — деді. Үсен айтты: — Жоқ, әкем, үйрек, қаз адал құстар, мұқтаждықта тамақ етуге болады,- деп айтқан. Бірақ тірілей байлап-матап әуре ету обал деп айтушы еді, әуре етпей бауыздап алалық, — деп манағы жұрттан тауып алған пышақтың сынығымен бауыздап алды.

Бай баласы мен жарлы баласы Асан деген бай баласы. Үсен деген жарлы баласы — екеуі құрдас екен. Бір күні ел көшкенде қыр астында ойнап жүріп, ескерілмей, екеуі жұртта қалыпты. Бір мезгілде үйге баралық деп келсе, ауыл жоқ, құр жұрты жатыр. Асан айқай салып, жылай бастайды. Үсен ойланып тұрды да айтты: — Жылағанмен ешнәрсе өнбес. Көшкен ауылды іздеп табалық. — Елді қайдан табамыз, қай жаққа кеткенін де көргеніміз жоқ? —деді Асан. Үсен үндемеді. Асанды ертіп көшкен жұртқа келді. Жұртта бір көзі сынған ине жатыр екен, оны алды және бір пышақтың сынығын, бір-екі уыстай қыл тауып, оны да алды. Сонан соң ауылдың жұртын айнала жүгіріп жүріп, көштің кеткен сүрлеуін тауып, сол сүрлеуге түсіп жүре берді. Біраз жер өткен соң сүрлеу екі айрылды. Мұны көріп Асан жылай бастады. — Енді қайсысына түсеміз? — деп. Үсен қарап жүріп, біреуіне түсті: — Мынау сүрлеу, бүгін жүрген көштің сүрлеуі екен, малдың жас тезегі бар, — деді. Біраз жер жүрген соң Асан қарным ашты деп жылады. Үсен үндемей келе жатса, екеуінің алдынан бір үйрек ұшып, ұзамай қасына қонды. Асанның онымен ісі болмай жүре берді. Үсен жүгіріп барып сипалап жүріп, үйректің орнынан алты жұмыртқа тапты. Асан қуанып жұмыртқаны алайын деп еді, Үсен алдырмай: — Жолдан адасып көп күн жүрсек, бізге тамақ керек болар, үйректі де ұстап алайық, — деді. Асан айтты: — Қалай ұстаймыз? Үсен: — Мен әкемнің ұстағандарын көріп едім, — деп манағы жұрттан тауып алған қылдан есіп тұзақ істеді де, оны апарып үйректің ұясына құрды. Мұнан соң Асанды шақырып алып, екеуі бір таса жерге, қалың шөптің арасына барып жатты. Көп ұзамай-ақ үйрек қайта ұшып, жан-жағында адам көрінбеген соң, ұясына келіп қонды. Бітегенеден соң Үсен түрегеліп, жүгіріп ұяға барып еді, үйрек ұша алмай далбырлады да қалды. Қараса, үйрек мойнынан тұзаққа ілініп қалған екен. Үйректі Асан: — Тірі алып, ойнап баралық, — деді. Үсен айтты: — Жоқ, әкем, үйрек, қаз адал құстар, мұқтаждықта тамақ етуге болады,- деп айтқан. Бірақ тірілей байлап-матап әуре ету обал деп айтушы еді, әуре етпей бауыздап алалық, — деп манағы жұрттан тауып алған пышақтың сынығымен бауыздап алды.

Бай баласы мен жарлы баласы Асан деген бай баласы. Үсен деген жарлы баласы — екеуі құрдас екен. Бір күні ел көшкенде қыр астында ойнап жүріп, ескерілмей, екеуі жұртта қалыпты. Бір мезгілде үйге баралық деп келсе, ауыл жоқ, құр жұрты жатыр. Асан айқай салып, жылай бастайды. Үсен ойланып тұрды да айтты: — Жылағанмен ешнәрсе өнбес. Көшкен ауылды іздеп табалық. — Елді қайдан табамыз, қай жаққа кеткенін де көргеніміз жоқ? —деді Асан. Үсен үндемеді. Асанды ертіп көшкен жұртқа келді. Жұртта бір көзі сынған ине жатыр екен, оны алды және бір пышақтың сынығын, бір-екі уыстай қыл тауып, оны да алды. Сонан соң ауылдың жұртын айнала жүгіріп жүріп, көштің кеткен сүрлеуін тауып, сол сүрлеуге түсіп жүре берді. Біраз жер өткен соң сүрлеу екі айрылды. Мұны көріп Асан жылай бастады. — Енді қайсысына түсеміз? — деп. Үсен қарап жүріп, біреуіне түсті: — Мынау сүрлеу, бүгін жүрген көштің сүрлеуі екен, малдың жас тезегі бар, — деді. Біраз жер жүрген соң Асан қарным ашты деп жылады. Үсен үндемей келе жатса, екеуінің алдынан бір үйрек ұшып, ұзамай қасына қонды. Асанның онымен ісі болмай жүре берді. Үсен жүгіріп барып сипалап жүріп, үйректің орнынан алты жұмыртқа тапты. Асан қуанып жұмыртқаны алайын деп еді, Үсен алдырмай: — Жолдан адасып көп күн жүрсек, бізге тамақ керек болар, үйректі де ұстап алайық, — деді. Асан айтты: — Қалай ұстаймыз? Үсен: — Мен әкемнің ұстағандарын көріп едім, — деп манағы жұрттан тауып алған қылдан есіп тұзақ істеді де, оны апарып үйректің ұясына құрды. Мұнан соң Асанды шақырып алып, екеуі бір таса жерге, қалың шөптің арасына барып жатты. Көп ұзамай-ақ үйрек қайта ұшып, жан-жағында адам көрінбеген соң, ұясына келіп қонды. Бітегенеден соң Үсен түрегеліп, жүгіріп ұяға барып еді, үйрек ұша алмай далбырлады да қалды. Қараса, үйрек мойнынан тұзаққа ілініп қалған екен. Үйректі Асан: — Тірі алып, ойнап баралық, — деді. Үсен айтты: — Жоқ, әкем, үйрек, қаз адал құстар, мұқтаждықта тамақ етуге болады,- деп айтқан. Бірақ тірілей байлап-матап әуре ету обал деп айтушы еді, әуре етпей бауыздап алалық, — деп манағы жұрттан тауып алған пышақтың сынығымен бауыздап алды.

- Жұмабекжан, «Құтты қонақ келсе, қой егіз табады» деген. Сенің құрметіңе құралайдың өзі келді. Анасынан көз жазып қалса керек. Бейкүнә жануар ғой, сен бағып-қақ. Ертең қатарға қоссаң, аңның да адамға аңсары ауады. Неткен көзі мөлдір, сүйкімді, момақан?! Шырағым, қай нәрсе де шақалақ шағында періште болады. Сен де маған сондайсың. Бейкүнә бала әрқашан тәтті ғой, осы қалпыңнан аумасаң, менің атыма жаман сөз айтылмайды. Жақсылық үшін ұмтылған ұл ертең елдің де үмітін ақтайды. Сондықтан жақсы оқып, тәртібіңе өзің сын көзбен қарап дағдылан. - Айтқаныңызды орындаймын, ата... «Даланың аңы қолға үйренбейді» деген – бос сөз екен. Құралай қараша үйге ілесе кіріп, ілесе шығып, соңынан бір елі қалмайды. Киімінен иіскелеп, сүт сұрайды. Сөйткенмен де еті ен дүниеге жаралған түз тағысы ауық-ауық адырға қарай алаңдап, анасын іздегендей аласұрып қоятын сияқты. Бір күні жанарынан бір тамшы жас домалап түсті. Денесі суық су құйып жібергендей дір етті. Мұны байқаған атам: - Енді мұны еркіндікке босатқан жөн. Әркім өз ортасын, өз өлкесін аңсайды. Бұлар енді Арқаға ауады. Алла жазса, келесі жылы жазғы демалыста келсең, осы атыраптан кездестіріп қаларсың, - деді. Басынан ноқтасын сыпырған бойда құралай безектеп әрі-бері шапты да алысқа бет алды. Құйындай жүйткіген жануар биік шағылдың төбесінен бізге қарап, ық бетке түсті де ылдилап кете барды.

Әке мен бала Бір адам он жасар баласын ертіп, егіннен жаяу келе жатса, жолда қалған аттың бір ескі тағасын көріп, баласына айтты: — Анау тағаны, балам, ала жүр, — деп. Бала әкесіне: — Сынып қалған ескі тағаны алып неғылайын, — деді. Әкесі үндемеді, тағаны өзі иіліп алды да, жүре берді. Қаланың шетінде темірші ұсталар бар екен, соған жеткен соң, әкесі қайырылып, манағы тағаны соларға үш тиынға сатты. Одан біраз жер өткен соң, шие сатып отырғандардан ол үш тиынға бірталай шие сатып алды. Сонымен, шиені орамалына түйіп, шетінен өзі бірем - бірем алып жеп, баласына қарамай, аяңдап жүре берді. Біраз жер өткен соң, әкесінің қолынан бір шие жерге түседі. Артында келе жатқан бала да тым - ақ қызығып келеді екен, жерге түскен шиені жалма-жан жерден алып, аузына салды. Біраздан соң және бір шие, онан біраз өткен соң және бір шие, сонымен әр жерде бір әкесінің қолынан түскен шиені он шақты рет иіліп, жерден алып жеді. Ең соңында әкесі тоқтап тұрып айтты: — Көрдің бе, мана тағаны жамансынып жерден бір ғана иіліп көтеріп алуға еріндің, енді сол тағаға алған шиенің жерге түскенін аламын деп бір еңкеюдің орнына он еңкейдің. Мұнан былай есінде болсын: аз жұмысты қиынсынсаң — көп жұмысқа тап боласың, азға қанағат ете білмесең — көптен де құр боласың, — деді.

Әке мен бала Бір адам он жасар баласын ертіп, егіннен жаяу келе жатса, жолда қалған аттың бір ескі тағасын көріп, баласына айтты: — Анау тағаны, балам, ала жүр, — деп. Бала әкесіне: — Сынып қалған ескі тағаны алып неғылайын, — деді. Әкесі үндемеді, тағаны өзі иіліп алды да, жүре берді. Қаланың шетінде темірші ұсталар бар екен, соған жеткен соң, әкесі қайырылып, манағы тағаны соларға үш тиынға сатты. Одан біраз жер өткен соң, шие сатып отырғандардан ол үш тиынға бірталай шие сатып алды. Сонымен, шиені орамалына түйіп, шетінен өзі бірем - бірем алып жеп, баласына қарамай, аяңдап жүре берді. Біраз жер өткен соң, әкесінің қолынан бір шие жерге түседі. Артында келе жатқан бала да тым - ақ қызығып келеді екен, жерге түскен шиені жалма-жан жерден алып, аузына салды. Біраздан соң және бір шие, онан біраз өткен соң және бір шие, сонымен әр жерде бір әкесінің қолынан түскен шиені он шақты рет иіліп, жерден алып жеді. Ең соңында әкесі тоқтап тұрып айтты: — Көрдің бе, мана тағаны жамансынып жерден бір ғана иіліп көтеріп алуға еріндің, енді сол тағаға алған шиенің жерге түскенін аламын деп бір еңкеюдің орнына он еңкейдің. Мұнан былай есінде болсын: аз жұмысты қиынсынсаң — көп жұмысқа тап боласың, азға қанағат ете білмесең — көптен де құр боласың, — деді.

- Жұмабекжан, «Құтты қонақ келсе, қой егіз табады» деген. Сенің құрметіңе құралайдың өзі келді. Анасынан көз жазып қалса керек. Бейкүнә жануар ғой, сен бағып-қақ. Ертең қатарға қоссаң, аңның да адамға аңсары ауады. Неткен көзі мөлдір, сүйкімді, момақан?! Шырағым, қай нәрсе де шақалақ шағында періште болады. Сен де маған сондайсың. Бейкүнә бала әрқашан тәтті ғой, осы қалпыңнан аумасаң, менің атыма жаман сөз айтылмайды. Жақсылық үшін ұмтылған ұл ертең елдің де үмітін ақтайды. Сондықтан жақсы оқып, тәртібіңе өзің сын көзбен қарап дағдылан. - Айтқаныңызды орындаймын, ата... «Даланың аңы қолға үйренбейді» деген – бос сөз екен. Құралай қараша үйге ілесе кіріп, ілесе шығып, соңынан бір елі қалмайды. Киімінен иіскелеп, сүт сұрайды. Сөйткенмен де еті ен дүниеге жаралған түз тағысы ауық-ауық адырға қарай алаңдап, анасын іздегендей аласұрып қоятын сияқты. Бір күні жанарынан бір тамшы жас домалап түсті. Денесі суық су құйып жібергендей дір етті. Мұны байқаған атам: - Енді мұны еркіндікке босатқан жөн. Әркім өз ортасын, өз өлкесін аңсайды. Бұлар енді Арқаға ауады. Алла жазса, келесі жылы жазғы демалыста келсең, осы атыраптан кездестіріп қаларсың, - деді. Басынан ноқтасын сыпырған бойда құралай безектеп әрі-бері шапты да алысқа бет алды. Құйындай жүйткіген жануар биік шағылдың төбесінен бізге қарап, ық бетке түсті де ылдилап кете барды.

- Жұмабекжан, «Құтты қонақ келсе, қой егіз табады» деген. Сенің құрметіңе құралайдың өзі келді. Анасынан көз жазып қалса керек. Бейкүнә жануар ғой, сен бағып-қақ. Ертең қатарға қоссаң, аңның да адамға аңсары ауады. Неткен көзі мөлдір, сүйкімді, момақан?! Шырағым, қай нәрсе де шақалақ шағында періште болады. Сен де маған сондайсың. Бейкүнә бала әрқашан тәтті ғой, осы қалпыңнан аумасаң, менің атыма жаман сөз айтылмайды. Жақсылық үшін ұмтылған ұл ертең елдің де үмітін ақтайды. Сондықтан жақсы оқып, тәртібіңе өзің сын көзбен қарап дағдылан. - Айтқаныңызды орындаймын, ата... «Даланың аңы қолға үйренбейді» деген – бос сөз екен. Құралай қараша үйге ілесе кіріп, ілесе шығып, соңынан бір елі қалмайды. Киімінен иіскелеп, сүт сұрайды. Сөйткенмен де еті ен дүниеге жаралған түз тағысы ауық-ауық адырға қарай алаңдап, анасын іздегендей аласұрып қоятын сияқты. Бір күні жанарынан бір тамшы жас домалап түсті. Денесі суық су құйып жібергендей дір етті. Мұны байқаған атам: - Енді мұны еркіндікке босатқан жөн. Әркім өз ортасын, өз өлкесін аңсайды. Бұлар енді Арқаға ауады. Алла жазса, келесі жылы жазғы демалыста келсең, осы атыраптан кездестіріп қаларсың, - деді. Басынан ноқтасын сыпырған бойда құралай безектеп әрі-бері шапты да алысқа бет алды. Құйындай жүйткіген жануар биік шағылдың төбесінен бізге қарап, ық бетке түсті де ылдилап кете барды.

Әке мен бала Бір адам он жасар баласын ертіп, егіннен жаяу келе жатса, жолда қалған аттың бір ескі тағасын көріп, баласына айтты: — Анау тағаны, балам, ала жүр, — деп. Бала әкесіне: — Сынып қалған ескі тағаны алып неғылайын, — деді. Әкесі үндемеді, тағаны өзі иіліп алды да, жүре берді. Қаланың шетінде темірші ұсталар бар екен, соған жеткен соң, әкесі қайырылып, манағы тағаны соларға үш тиынға сатты. Одан біраз жер өткен соң, шие сатып отырғандардан ол үш тиынға бірталай шие сатып алды. Сонымен, шиені орамалына түйіп, шетінен өзі бірем - бірем алып жеп, баласына қарамай, аяңдап жүре берді. Біраз жер өткен соң, әкесінің қолынан бір шие жерге түседі. Артында келе жатқан бала да тым - ақ қызығып келеді екен, жерге түскен шиені жалма-жан жерден алып, аузына салды. Біраздан соң және бір шие, онан біраз өткен соң және бір шие, сонымен әр жерде бір әкесінің қолынан түскен шиені он шақты рет иіліп, жерден алып жеді. Ең соңында әкесі тоқтап тұрып айтты: — Көрдің бе, мана тағаны жамансынып жерден бір ғана иіліп көтеріп алуға еріндің, енді сол тағаға алған шиенің жерге түскенін аламын деп бір еңкеюдің орнына он еңкейдің. Мұнан былай есінде болсын: аз жұмысты қиынсынсаң — көп жұмысқа тап боласың, азға қанағат ете білмесең — көптен де құр боласың, — деді.

- Жұмабекжан, «Құтты қонақ келсе, қой егіз табады» деген. Сенің құрметіңе құралайдың өзі келді. Анасынан көз жазып қалса керек. Бейкүнә жануар ғой, сен бағып-қақ. Ертең қатарға қоссаң, аңның да адамға аңсары ауады. Неткен көзі мөлдір, сүйкімді, момақан?! Шырағым, қай нәрсе де шақалақ шағында періште болады. Сен де маған сондайсың. Бейкүнә бала әрқашан тәтті ғой, осы қалпыңнан аумасаң, менің атыма жаман сөз айтылмайды. Жақсылық үшін ұмтылған ұл ертең елдің де үмітін ақтайды. Сондықтан жақсы оқып, тәртібіңе өзің сын көзбен қарап дағдылан. - Айтқаныңызды орындаймын, ата... «Даланың аңы қолға үйренбейді» деген – бос сөз екен. Құралай қараша үйге ілесе кіріп, ілесе шығып, соңынан бір елі қалмайды. Киімінен иіскелеп, сүт сұрайды. Сөйткенмен де еті ен дүниеге жаралған түз тағысы ауық-ауық адырға қарай алаңдап, анасын іздегендей аласұрып қоятын сияқты. Бір күні жанарынан бір тамшы жас домалап түсті. Денесі суық су құйып жібергендей дір етті. Мұны байқаған атам: - Енді мұны еркіндікке босатқан жөн. Әркім өз ортасын, өз өлкесін аңсайды. Бұлар енді Арқаға ауады. Алла жазса, келесі жылы жазғы демалыста келсең, осы атыраптан кездестіріп қаларсың, - деді. Басынан ноқтасын сыпырған бойда құралай безектеп әрі-бері шапты да алысқа бет алды. Құйындай жүйткіген жануар биік шағылдың төбесінен бізге қарап, ық бетке түсті де ылдилап кете барды.

Шаруа көлеңкені сатып алады. Енді тұт ағашының аумақты көлеңкесі шаруаныкі болады. Ол сол көлеңкеде жатып демалады. Көлеңке байдың ауласына түскенде, шаруа сол жаққа барып жатады. Көлеңке байдың қонақ бөлмесіне, ас үйіне түсетін болса, шаруа сол жерге барып жатып жүрді. Өзінің ағаттық жасағанын түсінген бай ештеңе жасай алмайтынын білді. «Мен көлеңкені сатып алдым. Ол енді байдікі емес. Сондықтан достарымды шақырып, рахатын неге көрмеске?» - деп ойлайды шаруа. Бір күні байдың үйінде қонақтар отырған кезде шаруа да өзінің достарымен келіп қалады. Олар келген кезде байдың қонақтары тұт ағашының көлеікесінде отыр екен. Шаруа байдың қонақтарынан орынды босатуды сұрайды. Таңданған қонақтар мұның себебін сұрайды. Не айтарын білмеген бай тілін тістеп, үн шығармайды.

Шаруа көлеңкені сатып алады. Енді тұт ағашының аумақты көлеңкесі шаруаныкі болады. Ол сол көлеңкеде жатып демалады. Көлеңке байдың ауласына түскенде, шаруа сол жаққа барып жатады. Көлеңке байдың қонақ бөлмесіне, ас үйіне түсетін болса, шаруа сол жерге барып жатып жүрді. Өзінің ағаттық жасағанын түсінген бай ештеңе жасай алмайтынын білді. «Мен көлеңкені сатып алдым. Ол енді байдікі емес. Сондықтан достарымды шақырып, рахатын неге көрмеске?» - деп ойлайды шаруа. Бір күні байдың үйінде қонақтар отырған кезде шаруа да өзінің достарымен келіп қалады. Олар келген кезде байдың қонақтары тұт ағашының көлеікесінде отыр екен. Шаруа байдың қонақтарынан орынды босатуды сұрайды. Таңданған қонақтар мұның себебін сұрайды. Не айтарын білмеген бай тілін тістеп, үн шығармайды.

Шаруа көлеңкені сатып алады. Енді тұт ағашының аумақты көлеңкесі шаруаныкі болады. Ол сол көлеңкеде жатып демалады. Көлеңке байдың ауласына түскенде, шаруа сол жаққа барып жатады. Көлеңке байдың қонақ бөлмесіне, ас үйіне түсетін болса, шаруа сол жерге барып жатып жүрді. Өзінің ағаттық жасағанын түсінген бай ештеңе жасай алмайтынын білді. «Мен көлеңкені сатып алдым. Ол енді байдікі емес. Сондықтан достарымды шақырып, рахатын неге көрмеске?» - деп ойлайды шаруа. Бір күні байдың үйінде қонақтар отырған кезде шаруа да өзінің достарымен келіп қалады. Олар келген кезде байдың қонақтары тұт ағашының көлеікесінде отыр екен. Шаруа байдың қонақтарынан орынды босатуды сұрайды. Таңданған қонақтар мұның себебін сұрайды. Не айтарын білмеген бай тілін тістеп, үн шығармайды.

Біздің Сайқан, Сауыр таулары тұнып тұрған сұлулықтың өзі сияқты. Тек асқар-асқар таулар мен ну ормандар, сарқыраған ақ көбік өзендер… қиялды еріксіз қозғайды. «Ақ қағаз бетіне қара қарындашпен бірдеңені саласың ба, қайтесің?» деп маза бермейді-ау, маза бермейді. 2–3-сыныптан бастап сурет сала бастадым. Онда да қайбір қиратып тастады дейсің – қисық қарағайлар, ақсақ аюлар деген секілді. Мұғаліміміз Кәрім Ақтаев бәрібір мені мақтап қояды: – Бұл баланың көкірегінде көзі бар, – деп. Бірте-бірте әлгі қисық қарағайлар түзеліп, аюымның жүрісі оңала бастады. Енді сыныптағы қыздардың бейнелерін сала бастадым. Сонымен сыныптың, тіпті мектептің суретшісі болып алдым. – Өскенде кім боласың? – дегендерге бірден жауап беремін. Тіпті ойланбаймын да: – Суретші боламын. Әбілхан Қастеев сияқты. – Бәрекелді! – дейді олар. Ол кез арман орындала бермейтін қиын жылдар еді. Жер аяғы алыс, Алматы одан да қиыр, қаражат жоқ дегендей… Суретші болсам деген арман орындалмады. Бір-бір сурет альбомдарым сыныптағы қыздардың қолтығында кетті. Кейін жазушы болдым. Шығармаларымды оқыған суретші достарым: «Сенің жазуыңнан суретшінің қолтаңбасы ап-айқын білініп тұрады. Әсіресе табиғатты суреттеген кезде. Қолмен сызғандай», – десіп жүреді. Кім біледі, рас шығар. Әйтеуір, суретші бола алмағаныма көп өкінбеймін. Өйткені суретшілік пен жазушылық ұқсас, тіпті егіз мамандық сияқты.

Біздің Сайқан, Сауыр таулары тұнып тұрған сұлулықтың өзі сияқты. Тек асқар-асқар таулар мен ну ормандар, сарқыраған ақ көбік өзендер… қиялды еріксіз қозғайды. «Ақ қағаз бетіне қара қарындашпен бірдеңені саласың ба, қайтесің?» деп маза бермейді-ау, маза бермейді. 2–3-сыныптан бастап сурет сала бастадым. Онда да қайбір қиратып тастады дейсің – қисық қарағайлар, ақсақ аюлар деген секілді. Мұғаліміміз Кәрім Ақтаев бәрібір мені мақтап қояды: – Бұл баланың көкірегінде көзі бар, – деп. Бірте-бірте әлгі қисық қарағайлар түзеліп, аюымның жүрісі оңала бастады. Енді сыныптағы қыздардың бейнелерін сала бастадым. Сонымен сыныптың, тіпті мектептің суретшісі болып алдым. – Өскенде кім боласың? – дегендерге бірден жауап беремін. Тіпті ойланбаймын да: – Суретші боламын. Әбілхан Қастеев сияқты. – Бәрекелді! – дейді олар. Ол кез арман орындала бермейтін қиын жылдар еді. Жер аяғы алыс, Алматы одан да қиыр, қаражат жоқ дегендей… Суретші болсам деген арман орындалмады. Бір-бір сурет альбомдарым сыныптағы қыздардың қолтығында кетті. Кейін жазушы болдым. Шығармаларымды оқыған суретші достарым: «Сенің жазуыңнан суретшінің қолтаңбасы ап-айқын білініп тұрады. Әсіресе табиғатты суреттеген кезде. Қолмен сызғандай», – десіп жүреді. Кім біледі, рас шығар. Әйтеуір, суретші бола алмағаныма көп өкінбеймін. Өйткені суретшілік пен жазушылық ұқсас, тіпті егіз мамандық сияқты.

Біздің Сайқан, Сауыр таулары тұнып тұрған сұлулықтың өзі сияқты. Тек асқар-асқар таулар мен ну ормандар, сарқыраған ақ көбік өзендер… қиялды еріксіз қозғайды. «Ақ қағаз бетіне қара қарындашпен бірдеңені саласың ба, қайтесің?» деп маза бермейді-ау, маза бермейді. 2–3-сыныптан бастап сурет сала бастадым. Онда да қайбір қиратып тастады дейсің – қисық қарағайлар, ақсақ аюлар деген секілді. Мұғаліміміз Кәрім Ақтаев бәрібір мені мақтап қояды: – Бұл баланың көкірегінде көзі бар, – деп. Бірте-бірте әлгі қисық қарағайлар түзеліп, аюымның жүрісі оңала бастады. Енді сыныптағы қыздардың бейнелерін сала бастадым. Сонымен сыныптың, тіпті мектептің суретшісі болып алдым. – Өскенде кім боласың? – дегендерге бірден жауап беремін. Тіпті ойланбаймын да: – Суретші боламын. Әбілхан Қастеев сияқты. – Бәрекелді! – дейді олар. Ол кез арман орындала бермейтін қиын жылдар еді. Жер аяғы алыс, Алматы одан да қиыр, қаражат жоқ дегендей… Суретші болсам деген арман орындалмады. Бір-бір сурет альбомдарым сыныптағы қыздардың қолтығында кетті. Кейін жазушы болдым. Шығармаларымды оқыған суретші достарым: «Сенің жазуыңнан суретшінің қолтаңбасы ап-айқын білініп тұрады. Әсіресе табиғатты суреттеген кезде. Қолмен сызғандай», – десіп жүреді. Кім біледі, рас шығар. Әйтеуір, суретші бола алмағаныма көп өкінбеймін. Өйткені суретшілік пен жазушылық ұқсас, тіпті егіз мамандық сияқты.

Біздің Сайқан, Сауыр таулары тұнып тұрған сұлулықтың өзі сияқты. Тек асқар-асқар таулар мен ну ормандар, сарқыраған ақ көбік өзендер… қиялды еріксіз қозғайды. «Ақ қағаз бетіне қара қарындашпен бірдеңені саласың ба, қайтесің?» деп маза бермейді-ау, маза бермейді. 2–3-сыныптан бастап сурет сала бастадым. Онда да қайбір қиратып тастады дейсің – қисық қарағайлар, ақсақ аюлар деген секілді. Мұғаліміміз Кәрім Ақтаев бәрібір мені мақтап қояды: – Бұл баланың көкірегінде көзі бар, – деп. Бірте-бірте әлгі қисық қарағайлар түзеліп, аюымның жүрісі оңала бастады. Енді сыныптағы қыздардың бейнелерін сала бастадым. Сонымен сыныптың, тіпті мектептің суретшісі болып алдым. – Өскенде кім боласың? – дегендерге бірден жауап беремін. Тіпті ойланбаймын да: – Суретші боламын. Әбілхан Қастеев сияқты. – Бәрекелді! – дейді олар. Ол кез арман орындала бермейтін қиын жылдар еді. Жер аяғы алыс, Алматы одан да қиыр, қаражат жоқ дегендей… Суретші болсам деген арман орындалмады. Бір-бір сурет альбомдарым сыныптағы қыздардың қолтығында кетті. Кейін жазушы болдым. Шығармаларымды оқыған суретші достарым: «Сенің жазуыңнан суретшінің қолтаңбасы ап-айқын білініп тұрады. Әсіресе табиғатты суреттеген кезде. Қолмен сызғандай», – десіп жүреді. Кім біледі, рас шығар. Әйтеуір, суретші бола алмағаныма көп өкінбеймін. Өйткені суретшілік пен жазушылық ұқсас, тіпті егіз мамандық сияқты.

Біздің Сайқан, Сауыр таулары тұнып тұрған сұлулықтың өзі сияқты. Тек асқар-асқар таулар мен ну ормандар, сарқыраған ақ көбік өзендер… қиялды еріксіз қозғайды. «Ақ қағаз бетіне қара қарындашпен бірдеңені саласың ба, қайтесің?» деп маза бермейді-ау, маза бермейді. 2–3-сыныптан бастап сурет сала бастадым. Онда да қайбір қиратып тастады дейсің – қисық қарағайлар, ақсақ аюлар деген секілді. Мұғаліміміз Кәрім Ақтаев бәрібір мені мақтап қояды: – Бұл баланың көкірегінде көзі бар, – деп. Бірте-бірте әлгі қисық қарағайлар түзеліп, аюымның жүрісі оңала бастады. Енді сыныптағы қыздардың бейнелерін сала бастадым. Сонымен сыныптың, тіпті мектептің суретшісі болып алдым. – Өскенде кім боласың? – дегендерге бірден жауап беремін. Тіпті ойланбаймын да: – Суретші боламын. Әбілхан Қастеев сияқты. – Бәрекелді! – дейді олар. Ол кез арман орындала бермейтін қиын жылдар еді. Жер аяғы алыс, Алматы одан да қиыр, қаражат жоқ дегендей… Суретші болсам деген арман орындалмады. Бір-бір сурет альбомдарым сыныптағы қыздардың қолтығында кетті. Кейін жазушы болдым. Шығармаларымды оқыған суретші достарым: «Сенің жазуыңнан суретшінің қолтаңбасы ап-айқын білініп тұрады. Әсіресе табиғатты суреттеген кезде. Қолмен сызғандай», – десіп жүреді. Кім біледі, рас шығар. Әйтеуір, суретші бола алмағаныма көп өкінбеймін. Өйткені суретшілік пен жазушылық ұқсас, тіпті егіз мамандық сияқты.

Шаруа көлеңкені сатып алады. Енді тұт ағашының аумақты көлеңкесі шаруаныкі болады. Ол сол көлеңкеде жатып демалады. Көлеңке байдың ауласына түскенде, шаруа сол жаққа барып жатады. Көлеңке байдың қонақ бөлмесіне, ас үйіне түсетін болса, шаруа сол жерге барып жатып жүрді. Өзінің ағаттық жасағанын түсінген бай ештеңе жасай алмайтынын білді. «Мен көлеңкені сатып алдым. Ол енді байдікі емес. Сондықтан достарымды шақырып, рахатын неге көрмеске?» - деп ойлайды шаруа. Бір күні байдың үйінде қонақтар отырған кезде шаруа да өзінің достарымен келіп қалады. Олар келген кезде байдың қонақтары тұт ағашының көлеікесінде отыр екен. Шаруа байдың қонақтарынан орынды босатуды сұрайды. Таңданған қонақтар мұның себебін сұрайды. Не айтарын білмеген бай тілін тістеп, үн шығармайды.

Біздің Сайқан, Сауыр таулары тұнып тұрған сұлулықтың өзі сияқты. Тек асқар-асқар таулар мен ну ормандар, сарқыраған ақ көбік өзендер… қиялды еріксіз қозғайды. «Ақ қағаз бетіне қара қарындашпен бірдеңені саласың ба, қайтесің?» деп маза бермейді-ау, маза бермейді. 2–3-сыныптан бастап сурет сала бастадым. Онда да қайбір қиратып тастады дейсің – қисық қарағайлар, ақсақ аюлар деген секілді. Мұғаліміміз Кәрім Ақтаев бәрібір мені мақтап қояды: – Бұл баланың көкірегінде көзі бар, – деп. Бірте-бірте әлгі қисық қарағайлар түзеліп, аюымның жүрісі оңала бастады. Енді сыныптағы қыздардың бейнелерін сала бастадым. Сонымен сыныптың, тіпті мектептің суретшісі болып алдым. – Өскенде кім боласың? – дегендерге бірден жауап беремін. Тіпті ойланбаймын да: – Суретші боламын. Әбілхан Қастеев сияқты. – Бәрекелді! – дейді олар. Ол кез арман орындала бермейтін қиын жылдар еді. Жер аяғы алыс, Алматы одан да қиыр, қаражат жоқ дегендей… Суретші болсам деген арман орындалмады. Бір-бір сурет альбомдарым сыныптағы қыздардың қолтығында кетті. Кейін жазушы болдым. Шығармаларымды оқыған суретші достарым: «Сенің жазуыңнан суретшінің қолтаңбасы ап-айқын білініп тұрады. Әсіресе табиғатты суреттеген кезде. Қолмен сызғандай», – десіп жүреді. Кім біледі, рас шығар. Әйтеуір, суретші бола алмағаныма көп өкінбеймін. Өйткені суретшілік пен жазушылық ұқсас, тіпті егіз мамандық сияқты.

Жазда жағалай ауыл қонған көлге барып, талай-талай рақаттана шомылған боларсың. Ол көл дебалақай, біліп қой, туған жердің нәрі бар. Сонда шалқар судың айдынында жұбын жазбай жүзіп жүрген кербез аққуларға көзің түскен болар. Құс төресі – сол аққулар да өзің өскен өлкенің көркі. Қаз, үйрек, қасқалдақ, басқа да су құстарының неше түрін көрдің сол көлдің жағасынан. Бұлар да сен туған жерді мекен етеді, өсіп-өнеді, өркен жаяды. Ұлан байтақ қазақ даласын түз тағысы – киік, таутеке, арқар, аю, барыс, қабылан сияқты жабайы аңдар да қоныс етеді. Туған жеріміз – Қазақстанда суы телегей теңіз де, ұшар басын мәңгі қар басқан зеңгір тау да, көкпеңбек боп бой түзеген орман-тоғай да баршылық. Сайып келгенде, әрбір адам үшін туған жерден қадірлі, қымбат ештеңе жоқ. Өйткені сен ең алғаш жарық дүниеге келген сәтіңнен бастап, осы өлке саған алтын бесік – атамекен болып саналады. Сенің ғана емес, сенің әкең мен шешеңе, сенен кейінгілерге де қадірлі қоныс болып қала бермек. Сондықтан туған жерді сырт жаудан қорғап қалу, соған күнілгері дайын тұру – парыз.

Жазда жағалай ауыл қонған көлге барып, талай-талай рақаттана шомылған боларсың. Ол көл дебалақай, біліп қой, туған жердің нәрі бар. Сонда шалқар судың айдынында жұбын жазбай жүзіп жүрген кербез аққуларға көзің түскен болар. Құс төресі – сол аққулар да өзің өскен өлкенің көркі. Қаз, үйрек, қасқалдақ, басқа да су құстарының неше түрін көрдің сол көлдің жағасынан. Бұлар да сен туған жерді мекен етеді, өсіп-өнеді, өркен жаяды. Ұлан байтақ қазақ даласын түз тағысы – киік, таутеке, арқар, аю, барыс, қабылан сияқты жабайы аңдар да қоныс етеді. Туған жеріміз – Қазақстанда суы телегей теңіз де, ұшар басын мәңгі қар басқан зеңгір тау да, көкпеңбек боп бой түзеген орман-тоғай да баршылық. Сайып келгенде, әрбір адам үшін туған жерден қадірлі, қымбат ештеңе жоқ. Өйткені сен ең алғаш жарық дүниеге келген сәтіңнен бастап, осы өлке саған алтын бесік – атамекен болып саналады. Сенің ғана емес, сенің әкең мен шешеңе, сенен кейінгілерге де қадірлі қоныс болып қала бермек. Сондықтан туған жерді сырт жаудан қорғап қалу, соған күнілгері дайын тұру – парыз.

Жазда жағалай ауыл қонған көлге барып, талай-талай рақаттана шомылған боларсың. Ол көл дебалақай, біліп қой, туған жердің нәрі бар. Сонда шалқар судың айдынында жұбын жазбай жүзіп жүрген кербез аққуларға көзің түскен болар. Құс төресі – сол аққулар да өзің өскен өлкенің көркі. Қаз, үйрек, қасқалдақ, басқа да су құстарының неше түрін көрдің сол көлдің жағасынан. Бұлар да сен туған жерді мекен етеді, өсіп-өнеді, өркен жаяды. Ұлан байтақ қазақ даласын түз тағысы – киік, таутеке, арқар, аю, барыс, қабылан сияқты жабайы аңдар да қоныс етеді. Туған жеріміз – Қазақстанда суы телегей теңіз де, ұшар басын мәңгі қар басқан зеңгір тау да, көкпеңбек боп бой түзеген орман-тоғай да баршылық. Сайып келгенде, әрбір адам үшін туған жерден қадірлі, қымбат ештеңе жоқ. Өйткені сен ең алғаш жарық дүниеге келген сәтіңнен бастап, осы өлке саған алтын бесік – атамекен болып саналады. Сенің ғана емес, сенің әкең мен шешеңе, сенен кейінгілерге де қадірлі қоныс болып қала бермек. Сондықтан туған жерді сырт жаудан қорғап қалу, соған күнілгері дайын тұру – парыз.

Жазда жағалай ауыл қонған көлге барып, талай-талай рақаттана шомылған боларсың. Ол көл дебалақай, біліп қой, туған жердің нәрі бар. Сонда шалқар судың айдынында жұбын жазбай жүзіп жүрген кербез аққуларға көзің түскен болар. Құс төресі – сол аққулар да өзің өскен өлкенің көркі. Қаз, үйрек, қасқалдақ, басқа да су құстарының неше түрін көрдің сол көлдің жағасынан. Бұлар да сен туған жерді мекен етеді, өсіп-өнеді, өркен жаяды. Ұлан байтақ қазақ даласын түз тағысы – киік, таутеке, арқар, аю, барыс, қабылан сияқты жабайы аңдар да қоныс етеді. Туған жеріміз – Қазақстанда суы телегей теңіз де, ұшар басын мәңгі қар басқан зеңгір тау да, көкпеңбек боп бой түзеген орман-тоғай да баршылық. Сайып келгенде, әрбір адам үшін туған жерден қадірлі, қымбат ештеңе жоқ. Өйткені сен ең алғаш жарық дүниеге келген сәтіңнен бастап, осы өлке саған алтын бесік – атамекен болып саналады. Сенің ғана емес, сенің әкең мен шешеңе, сенен кейінгілерге де қадірлі қоныс болып қала бермек. Сондықтан туған жерді сырт жаудан қорғап қалу, соған күнілгері дайын тұру – парыз.

Әтеш пен тотықұс (ертегі) Ертеде аң мен құстың ішіндегі ең әдемісі, ең сымбаттысы әтеш болыпты. Ол өте тәкаппар екен. Бірде бір аңмен не құспен сөйлеспейді екен. Оның жалғыз серігі тотықұс болыпты. Тотықұстың үстінде жөнді киімі де жоқ екен. Бір күні тотықұс әлгі кербез әтешке келіп: – Досым, мен бүгін қонаққа бармақпын. Жөнді киімім де жоқ, мына түріммен қалай барамын. Маған үстіңдегі әдемі киіміңді бере тұршы, – деп жалыныпты. Әтеш досының сөзіне сеніп, үстіндегі әдемі киімдерінің бәрін шешіп беріпті. Тотықұс жасанып, киініп алады. Қай мезгілде келетінін айтады. – Егер мен кешіксем, дауыстап шақыр. Келмей жатсам, тағы да шақыр, даусыңды естиін, – дейді. Сөйтіп, тотықұс әсем киініп, тойға кетеді. Бірақ ол қайтып оралмайды. Әтеш тотықұс естісін деп үсті-үстіне шақырады. Ешқандай хабар болмайды. Содан бері әтеш тотықұс киіп кеткен әдемі киімін әлі іздеп жүр. Таң атқаннан күн батқанға дейін айғайлап шақыра береді екен.

Әтеш пен тотықұс (ертегі) Ертеде аң мен құстың ішіндегі ең әдемісі, ең сымбаттысы әтеш болыпты. Ол өте тәкаппар екен. Бірде бір аңмен не құспен сөйлеспейді екен. Оның жалғыз серігі тотықұс болыпты. Тотықұстың үстінде жөнді киімі де жоқ екен. Бір күні тотықұс әлгі кербез әтешке келіп: – Досым, мен бүгін қонаққа бармақпын. Жөнді киімім де жоқ, мына түріммен қалай барамын. Маған үстіңдегі әдемі киіміңді бере тұршы, – деп жалыныпты. Әтеш досының сөзіне сеніп, үстіндегі әдемі киімдерінің бәрін шешіп беріпті. Тотықұс жасанып, киініп алады. Қай мезгілде келетінін айтады. – Егер мен кешіксем, дауыстап шақыр. Келмей жатсам, тағы да шақыр, даусыңды естиін, – дейді. Сөйтіп, тотықұс әсем киініп, тойға кетеді. Бірақ ол қайтып оралмайды. Әтеш тотықұс естісін деп үсті-үстіне шақырады. Ешқандай хабар болмайды. Содан бері әтеш тотықұс киіп кеткен әдемі киімін әлі іздеп жүр. Таң атқаннан күн батқанға дейін айғайлап шақыра береді екен.

Әтеш пен тотықұс (ертегі) Ертеде аң мен құстың ішіндегі ең әдемісі, ең сымбаттысы әтеш болыпты. Ол өте тәкаппар екен. Бірде бір аңмен не құспен сөйлеспейді екен. Оның жалғыз серігі тотықұс болыпты. Тотықұстың үстінде жөнді киімі де жоқ екен. Бір күні тотықұс әлгі кербез әтешке келіп: – Досым, мен бүгін қонаққа бармақпын. Жөнді киімім де жоқ, мына түріммен қалай барамын. Маған үстіңдегі әдемі киіміңді бере тұршы, – деп жалыныпты. Әтеш досының сөзіне сеніп, үстіндегі әдемі киімдерінің бәрін шешіп беріпті. Тотықұс жасанып, киініп алады. Қай мезгілде келетінін айтады. – Егер мен кешіксем, дауыстап шақыр. Келмей жатсам, тағы да шақыр, даусыңды естиін, – дейді. Сөйтіп, тотықұс әсем киініп, тойға кетеді. Бірақ ол қайтып оралмайды. Әтеш тотықұс естісін деп үсті-үстіне шақырады. Ешқандай хабар болмайды. Содан бері әтеш тотықұс киіп кеткен әдемі киімін әлі іздеп жүр. Таң атқаннан күн батқанға дейін айғайлап шақыра береді екен.

Әтеш пен тотықұс (ертегі) Ертеде аң мен құстың ішіндегі ең әдемісі, ең сымбаттысы әтеш болыпты. Ол өте тәкаппар екен. Бірде бір аңмен не құспен сөйлеспейді екен. Оның жалғыз серігі тотықұс болыпты. Тотықұстың үстінде жөнді киімі де жоқ екен. Бір күні тотықұс әлгі кербез әтешке келіп: – Досым, мен бүгін қонаққа бармақпын. Жөнді киімім де жоқ, мына түріммен қалай барамын. Маған үстіңдегі әдемі киіміңді бере тұршы, – деп жалыныпты. Әтеш досының сөзіне сеніп, үстіндегі әдемі киімдерінің бәрін шешіп беріпті. Тотықұс жасанып, киініп алады. Қай мезгілде келетінін айтады. – Егер мен кешіксем, дауыстап шақыр. Келмей жатсам, тағы да шақыр, даусыңды естиін, – дейді. Сөйтіп, тотықұс әсем киініп, тойға кетеді. Бірақ ол қайтып оралмайды. Әтеш тотықұс естісін деп үсті-үстіне шақырады. Ешқандай хабар болмайды. Содан бері әтеш тотықұс киіп кеткен әдемі киімін әлі іздеп жүр. Таң атқаннан күн батқанға дейін айғайлап шақыра береді екен.

Әтеш пен тотықұс (ертегі) Ертеде аң мен құстың ішіндегі ең әдемісі, ең сымбаттысы әтеш болыпты. Ол өте тәкаппар екен. Бірде бір аңмен не құспен сөйлеспейді екен. Оның жалғыз серігі тотықұс болыпты. Тотықұстың үстінде жөнді киімі де жоқ екен. Бір күні тотықұс әлгі кербез әтешке келіп: – Досым, мен бүгін қонаққа бармақпын. Жөнді киімім де жоқ, мына түріммен қалай барамын. Маған үстіңдегі әдемі киіміңді бере тұршы, – деп жалыныпты. Әтеш досының сөзіне сеніп, үстіндегі әдемі киімдерінің бәрін шешіп беріпті. Тотықұс жасанып, киініп алады. Қай мезгілде келетінін айтады. – Егер мен кешіксем, дауыстап шақыр. Келмей жатсам, тағы да шақыр, даусыңды естиін, – дейді. Сөйтіп, тотықұс әсем киініп, тойға кетеді. Бірақ ол қайтып оралмайды. Әтеш тотықұс естісін деп үсті-үстіне шақырады. Ешқандай хабар болмайды. Содан бері әтеш тотықұс киіп кеткен әдемі киімін әлі іздеп жүр. Таң атқаннан күн батқанға дейін айғайлап шақыра береді екен.

Әке-шешеден ерте айрылған жетім бала тіршіліктің тауқыметін көп тартты. Қой соңында күндер өтті. Жұрттың баласы хат танып, сабақ оқығанда, мұның қолынан бар келгені – күйемен тас бетіне немесе сұқ саусағымен құмға сурет салу. Болмаса қашау, бәкісін ала жүріп, тас пен ағаштан мүсін жасау. «Бала, әкең Қастей марқұм үндемей қой соңынан ергенді ғана білетін момын кісі еді. Мынауың бір біз білмеген де, кәсіп қып айналысып көрмеген де өнер екен!» деді, бір күні Әбілханның ағаштан жасаған мүсіндерін көргенде Түргенбай дейтін қарт ұста. Жетім бала өзі машықтанып жүрген ісіне тұңғыш рет қолдау естіді. – Өнерді өрге бастыру үшін өмірді тану керек. Білімсіз адамның өрісі – тар, құлашы – қысқа, сурет салуға талабың бар екен. Оқуың керек шығар, балам, – деген еді бірде ол. Осы сөз оның алдынан бақыт шырағы болып жылтырады. Бірақ жұрт қатарлы оқуға күш қайда? Әрбір әріпті әркімнен сұрап, онысын құм бетіне жазып жүріп-ақ бірер жазда жазып, оқуды меңгерді. Ол үшін жаңа өмірдің есігі ашылды. Білсем, үйренсем деген құштарлық барған сайын арта түсті. Ақыры ол бір кеште өгізге жайдақ мініп, Сағымбек қартқа тартты. Елге аты шыққан шежіре қарт жөн нұсқар деп ойлады. – Ұланым, тай сұрай келдің бе, тон сұрай келдің бе? – деді шежіре амандықтан соң. – Ата, жөн сұрай келдім. Оқысам, білсем деген талабым бар, бірақ жетімдіктің тұсауы жібермейді. Не істесем болады? – деді Әбілхан. Шежіре қарт бір сәт сақалын саусағымен салалап, ойға батты. – Япырым-ау, осынша жасқа келгенше, мұндай сауалмен алыстан келген баланы көрмеп едім. Шешінші өзің, – деді бір кезде. Көп ұзамай-ақ жас Әбілхан шежіренің ақылымен және берген азын-аулақ қаражатымен ауылдан Жаркентке келді. Бір сыныптық білімі жоқ суретшінің өмір жолы осылай басталды. Талай-талай кедергілерге жолықты. Ата-баба айналысып көрмеген өнерге жол табу оңай болған жоқ. Сонау 1929 жылдары өнер іздеп, оқу іздеп Алматыға келгенде де хат танудан әрі білімі жоқ жігітке оқу табыла қоймады. Тек атақты суретші Николай Гаврилович Хлудов өнер үйренуге талпынған бірінші қазақ жігітін қуана қарсы алды. Бос уақытында көркемсурет өнерінің әліппелік заңдарын үйретті... Сол бала Әбілханның қазақтың сурет өнерінің ең басында тұратын, атақты суретші Әбілхан Қастеев атанарын ол кезде ешкім де ойламаған еді. Құмға сурет салудан бастаған балалық талап үлкен өнерге осылайша жол салды.

Әке-шешеден ерте айрылған жетім бала тіршіліктің тауқыметін көп тартты. Қой соңында күндер өтті. Жұрттың баласы хат танып, сабақ оқығанда, мұның қолынан бар келгені – күйемен тас бетіне немесе сұқ саусағымен құмға сурет салу. Болмаса қашау, бәкісін ала жүріп, тас пен ағаштан мүсін жасау. «Бала, әкең Қастей марқұм үндемей қой соңынан ергенді ғана білетін момын кісі еді. Мынауың бір біз білмеген де, кәсіп қып айналысып көрмеген де өнер екен!» деді, бір күні Әбілханның ағаштан жасаған мүсіндерін көргенде Түргенбай дейтін қарт ұста. Жетім бала өзі машықтанып жүрген ісіне тұңғыш рет қолдау естіді. – Өнерді өрге бастыру үшін өмірді тану керек. Білімсіз адамның өрісі – тар, құлашы – қысқа, сурет салуға талабың бар екен. Оқуың керек шығар, балам, – деген еді бірде ол. Осы сөз оның алдынан бақыт шырағы болып жылтырады. Бірақ жұрт қатарлы оқуға күш қайда? Әрбір әріпті әркімнен сұрап, онысын құм бетіне жазып жүріп-ақ бірер жазда жазып, оқуды меңгерді. Ол үшін жаңа өмірдің есігі ашылды. Білсем, үйренсем деген құштарлық барған сайын арта түсті. Ақыры ол бір кеште өгізге жайдақ мініп, Сағымбек қартқа тартты. Елге аты шыққан шежіре қарт жөн нұсқар деп ойлады. – Ұланым, тай сұрай келдің бе, тон сұрай келдің бе? – деді шежіре амандықтан соң. – Ата, жөн сұрай келдім. Оқысам, білсем деген талабым бар, бірақ жетімдіктің тұсауы жібермейді. Не істесем болады? – деді Әбілхан. Шежіре қарт бір сәт сақалын саусағымен салалап, ойға батты. – Япырым-ау, осынша жасқа келгенше, мұндай сауалмен алыстан келген баланы көрмеп едім. Шешінші өзің, – деді бір кезде. Көп ұзамай-ақ жас Әбілхан шежіренің ақылымен және берген азын-аулақ қаражатымен ауылдан Жаркентке келді. Бір сыныптық білімі жоқ суретшінің өмір жолы осылай басталды. Талай-талай кедергілерге жолықты. Ата-баба айналысып көрмеген өнерге жол табу оңай болған жоқ. Сонау 1929 жылдары өнер іздеп, оқу іздеп Алматыға келгенде де хат танудан әрі білімі жоқ жігітке оқу табыла қоймады. Тек атақты суретші Николай Гаврилович Хлудов өнер үйренуге талпынған бірінші қазақ жігітін қуана қарсы алды. Бос уақытында көркемсурет өнерінің әліппелік заңдарын үйретті... Сол бала Әбілханның қазақтың сурет өнерінің ең басында тұратын, атақты суретші Әбілхан Қастеев атанарын ол кезде ешкім де ойламаған еді. Құмға сурет салудан бастаған балалық талап үлкен өнерге осылайша жол салды.

Әке-шешеден ерте айрылған жетім бала тіршіліктің тауқыметін көп тартты. Қой соңында күндер өтті. Жұрттың баласы хат танып, сабақ оқығанда, мұның қолынан бар келгені – күйемен тас бетіне немесе сұқ саусағымен құмға сурет салу. Болмаса қашау, бәкісін ала жүріп, тас пен ағаштан мүсін жасау. «Бала, әкең Қастей марқұм үндемей қой соңынан ергенді ғана білетін момын кісі еді. Мынауың бір біз білмеген де, кәсіп қып айналысып көрмеген де өнер екен!» деді, бір күні Әбілханның ағаштан жасаған мүсіндерін көргенде Түргенбай дейтін қарт ұста. Жетім бала өзі машықтанып жүрген ісіне тұңғыш рет қолдау естіді. – Өнерді өрге бастыру үшін өмірді тану керек. Білімсіз адамның өрісі – тар, құлашы – қысқа, сурет салуға талабың бар екен. Оқуың керек шығар, балам, – деген еді бірде ол. Осы сөз оның алдынан бақыт шырағы болып жылтырады. Бірақ жұрт қатарлы оқуға күш қайда? Әрбір әріпті әркімнен сұрап, онысын құм бетіне жазып жүріп-ақ бірер жазда жазып, оқуды меңгерді. Ол үшін жаңа өмірдің есігі ашылды. Білсем, үйренсем деген құштарлық барған сайын арта түсті. Ақыры ол бір кеште өгізге жайдақ мініп, Сағымбек қартқа тартты. Елге аты шыққан шежіре қарт жөн нұсқар деп ойлады. – Ұланым, тай сұрай келдің бе, тон сұрай келдің бе? – деді шежіре амандықтан соң. – Ата, жөн сұрай келдім. Оқысам, білсем деген талабым бар, бірақ жетімдіктің тұсауы жібермейді. Не істесем болады? – деді Әбілхан. Шежіре қарт бір сәт сақалын саусағымен салалап, ойға батты. – Япырым-ау, осынша жасқа келгенше, мұндай сауалмен алыстан келген баланы көрмеп едім. Шешінші өзің, – деді бір кезде. Көп ұзамай-ақ жас Әбілхан шежіренің ақылымен және берген азын-аулақ қаражатымен ауылдан Жаркентке келді. Бір сыныптық білімі жоқ суретшінің өмір жолы осылай басталды. Талай-талай кедергілерге жолықты. Ата-баба айналысып көрмеген өнерге жол табу оңай болған жоқ. Сонау 1929 жылдары өнер іздеп, оқу іздеп Алматыға келгенде де хат танудан әрі білімі жоқ жігітке оқу табыла қоймады. Тек атақты суретші Николай Гаврилович Хлудов өнер үйренуге талпынған бірінші қазақ жігітін қуана қарсы алды. Бос уақытында көркемсурет өнерінің әліппелік заңдарын үйретті... Сол бала Әбілханның қазақтың сурет өнерінің ең басында тұратын, атақты суретші Әбілхан Қастеев атанарын ол кезде ешкім де ойламаған еді. Құмға сурет салудан бастаған балалық талап үлкен өнерге осылайша жол салды.

Әке-шешеден ерте айрылған жетім бала тіршіліктің тауқыметін көп тартты. Қой соңында күндер өтті. Жұрттың баласы хат танып, сабақ оқығанда, мұның қолынан бар келгені – күйемен тас бетіне немесе сұқ саусағымен құмға сурет салу. Болмаса қашау, бәкісін ала жүріп, тас пен ағаштан мүсін жасау. «Бала, әкең Қастей марқұм үндемей қой соңынан ергенді ғана білетін момын кісі еді. Мынауың бір біз білмеген де, кәсіп қып айналысып көрмеген де өнер екен!» деді, бір күні Әбілханның ағаштан жасаған мүсіндерін көргенде Түргенбай дейтін қарт ұста. Жетім бала өзі машықтанып жүрген ісіне тұңғыш рет қолдау естіді. – Өнерді өрге бастыру үшін өмірді тану керек. Білімсіз адамның өрісі – тар, құлашы – қысқа, сурет салуға талабың бар екен. Оқуың керек шығар, балам, – деген еді бірде ол. Осы сөз оның алдынан бақыт шырағы болып жылтырады. Бірақ жұрт қатарлы оқуға күш қайда? Әрбір әріпті әркімнен сұрап, онысын құм бетіне жазып жүріп-ақ бірер жазда жазып, оқуды меңгерді. Ол үшін жаңа өмірдің есігі ашылды. Білсем, үйренсем деген құштарлық барған сайын арта түсті. Ақыры ол бір кеште өгізге жайдақ мініп, Сағымбек қартқа тартты. Елге аты шыққан шежіре қарт жөн нұсқар деп ойлады. – Ұланым, тай сұрай келдің бе, тон сұрай келдің бе? – деді шежіре амандықтан соң. – Ата, жөн сұрай келдім. Оқысам, білсем деген талабым бар, бірақ жетімдіктің тұсауы жібермейді. Не істесем болады? – деді Әбілхан. Шежіре қарт бір сәт сақалын саусағымен салалап, ойға батты. – Япырым-ау, осынша жасқа келгенше, мұндай сауалмен алыстан келген баланы көрмеп едім. Шешінші өзің, – деді бір кезде. Көп ұзамай-ақ жас Әбілхан шежіренің ақылымен және берген азын-аулақ қаражатымен ауылдан Жаркентке келді. Бір сыныптық білімі жоқ суретшінің өмір жолы осылай басталды. Талай-талай кедергілерге жолықты. Ата-баба айналысып көрмеген өнерге жол табу оңай болған жоқ. Сонау 1929 жылдары өнер іздеп, оқу іздеп Алматыға келгенде де хат танудан әрі білімі жоқ жігітке оқу табыла қоймады. Тек атақты суретші Николай Гаврилович Хлудов өнер үйренуге талпынған бірінші қазақ жігітін қуана қарсы алды. Бос уақытында көркемсурет өнерінің әліппелік заңдарын үйретті... Сол бала Әбілханның қазақтың сурет өнерінің ең басында тұратын, атақты суретші Әбілхан Қастеев атанарын ол кезде ешкім де ойламаған еді. Құмға сурет салудан бастаған балалық талап үлкен өнерге осылайша жол салды.

Ертеде бір шалдың төрт ұлы болыпты. Бір күні шал ұлдарын жинап, былай депті: - Мен қартайдым. Біреуіңнің үй иесі болатын уақыттарың жетті. Кімнің ақылы мен байлығы сай болса, сол мұрагерім болады. Әрқайсың маған байлықтарың мен ақылдарыңды көрсетіңдер,- депті. Үлкен ұлы асыл тасты жүзік салған қолын көрсетіп: - Міне, менің байлығым. Ал кім бай болса, сол ақылды,- депті. Екінші ұлы асыл киімдерін киіп, әдеміленіп келеді де: - Мені осы түрімде көргендер ақылым мен байлығымның алдында бас иеді,-дейді. Үшінші ұлы күміспен және асыл тастармен әшекейленген белдігін буынады да: - Мұндай белдікті,- дейді,- ешкім ешқашан буынып көрген жоқ.... Әкесі үлкен балаларына қарап басын шайқайды да, ең кіші ұлына қарап: - Сен неге үндемейсің? Сен қандай байлығыңмен мақтанасың?- дейді. Сонда кенжесі былай депті: - Менде асыл тасты жүзік те, сәнді киім де, қымбат тастар мен әшекейленген белдік те жоқ. Тек еңбек сүйгіш екі қолым, қайрат жігерге толы жүрегім бар. Шалға кенже ұлының жауабы ұнайды. Ол өзінің мұрагері болады деп кіші ұлын атапты. Үлкен балаларына інісінің айтқанынан шықпауды өсиет етіпті.

Ертеде бір шалдың төрт ұлы болыпты. Бір күні шал ұлдарын жинап, былай депті: - Мен қартайдым. Біреуіңнің үй иесі болатын уақыттарың жетті. Кімнің ақылы мен байлығы сай болса, сол мұрагерім болады. Әрқайсың маған байлықтарың мен ақылдарыңды көрсетіңдер,- депті. Үлкен ұлы асыл тасты жүзік салған қолын көрсетіп: - Міне, менің байлығым. Ал кім бай болса, сол ақылды,- депті. Екінші ұлы асыл киімдерін киіп, әдеміленіп келеді де: - Мені осы түрімде көргендер ақылым мен байлығымның алдында бас иеді,-дейді. Үшінші ұлы күміспен және асыл тастармен әшекейленген белдігін буынады да: - Мұндай белдікті,- дейді,- ешкім ешқашан буынып көрген жоқ.... Әкесі үлкен балаларына қарап басын шайқайды да, ең кіші ұлына қарап: - Сен неге үндемейсің? Сен қандай байлығыңмен мақтанасың?- дейді. Сонда кенжесі былай депті: - Менде асыл тасты жүзік те, сәнді киім де, қымбат тастар мен әшекейленген белдік те жоқ. Тек еңбек сүйгіш екі қолым, қайрат жігерге толы жүрегім бар. Шалға кенже ұлының жауабы ұнайды. Ол өзінің мұрагері болады деп кіші ұлын атапты. Үлкен балаларына інісінің айтқанынан шықпауды өсиет етіпті.

Ертеде бір шалдың төрт ұлы болыпты. Бір күні шал ұлдарын жинап, былай депті: - Мен қартайдым. Біреуіңнің үй иесі болатын уақыттарың жетті. Кімнің ақылы мен байлығы сай болса, сол мұрагерім болады. Әрқайсың маған байлықтарың мен ақылдарыңды көрсетіңдер,- депті. Үлкен ұлы асыл тасты жүзік салған қолын көрсетіп: - Міне, менің байлығым. Ал кім бай болса, сол ақылды,- депті. Екінші ұлы асыл киімдерін киіп, әдеміленіп келеді де: - Мені осы түрімде көргендер ақылым мен байлығымның алдында бас иеді,-дейді. Үшінші ұлы күміспен және асыл тастармен әшекейленген белдігін буынады да: - Мұндай белдікті,- дейді,- ешкім ешқашан буынып көрген жоқ.... Әкесі үлкен балаларына қарап басын шайқайды да, ең кіші ұлына қарап: - Сен неге үндемейсің? Сен қандай байлығыңмен мақтанасың?- дейді. Сонда кенжесі былай депті: - Менде асыл тасты жүзік те, сәнді киім де, қымбат тастар мен әшекейленген белдік те жоқ. Тек еңбек сүйгіш екі қолым, қайрат жігерге толы жүрегім бар. Шалға кенже ұлының жауабы ұнайды. Ол өзінің мұрагері болады деп кіші ұлын атапты. Үлкен балаларына інісінің айтқанынан шықпауды өсиет етіпті.

Ертеде бір шалдың төрт ұлы болыпты. Бір күні шал ұлдарын жинап, былай депті: - Мен қартайдым. Біреуіңнің үй иесі болатын уақыттарың жетті. Кімнің ақылы мен байлығы сай болса, сол мұрагерім болады. Әрқайсың маған байлықтарың мен ақылдарыңды көрсетіңдер,- депті. Үлкен ұлы асыл тасты жүзік салған қолын көрсетіп: - Міне, менің байлығым. Ал кім бай болса, сол ақылды,- депті. Екінші ұлы асыл киімдерін киіп, әдеміленіп келеді де: - Мені осы түрімде көргендер ақылым мен байлығымның алдында бас иеді,-дейді. Үшінші ұлы күміспен және асыл тастармен әшекейленген белдігін буынады да: - Мұндай белдікті,- дейді,- ешкім ешқашан буынып көрген жоқ.... Әкесі үлкен балаларына қарап басын шайқайды да, ең кіші ұлына қарап: - Сен неге үндемейсің? Сен қандай байлығыңмен мақтанасың?- дейді. Сонда кенжесі былай депті: - Менде асыл тасты жүзік те, сәнді киім де, қымбат тастар мен әшекейленген белдік те жоқ. Тек еңбек сүйгіш екі қолым, қайрат жігерге толы жүрегім бар. Шалға кенже ұлының жауабы ұнайды. Ол өзінің мұрагері болады деп кіші ұлын атапты. Үлкен балаларына інісінің айтқанынан шықпауды өсиет етіпті.

Ертеде бір шалдың төрт ұлы болыпты. Бір күні шал ұлдарын жинап, былай депті: - Мен қартайдым. Біреуіңнің үй иесі болатын уақыттарың жетті. Кімнің ақылы мен байлығы сай болса, сол мұрагерім болады. Әрқайсың маған байлықтарың мен ақылдарыңды көрсетіңдер,- депті. Үлкен ұлы асыл тасты жүзік салған қолын көрсетіп: - Міне, менің байлығым. Ал кім бай болса, сол ақылды,- депті. Екінші ұлы асыл киімдерін киіп, әдеміленіп келеді де: - Мені осы түрімде көргендер ақылым мен байлығымның алдында бас иеді,-дейді. Үшінші ұлы күміспен және асыл тастармен әшекейленген белдігін буынады да: - Мұндай белдікті,- дейді,- ешкім ешқашан буынып көрген жоқ.... Әкесі үлкен балаларына қарап басын шайқайды да, ең кіші ұлына қарап: - Сен неге үндемейсің? Сен қандай байлығыңмен мақтанасың?- дейді. Сонда кенжесі былай депті: - Менде асыл тасты жүзік те, сәнді киім де, қымбат тастар мен әшекейленген белдік те жоқ. Тек еңбек сүйгіш екі қолым, қайрат жігерге толы жүрегім бар. Шалға кенже ұлының жауабы ұнайды. Ол өзінің мұрагері болады деп кіші ұлын атапты. Үлкен балаларына інісінің айтқанынан шықпауды өсиет етіпті.

Ертеде бір шалдың төрт ұлы болыпты. Бір күні шал ұлдарын жинап, былай депті: - Мен қартайдым. Біреуіңнің үй иесі болатын уақыттарың жетті. Кімнің ақылы мен байлығы сай болса, сол мұрагерім болады. Әрқайсың маған байлықтарың мен ақылдарыңды көрсетіңдер,- депті. Үлкен ұлы асыл тасты жүзік салған қолын көрсетіп: - Міне, менің байлығым. Ал кім бай болса, сол ақылды,- депті. Екінші ұлы асыл киімдерін киіп, әдеміленіп келеді де: - Мені осы түрімде көргендер ақылым мен байлығымның алдында бас иеді,-дейді. Үшінші ұлы күміспен және асыл тастармен әшекейленген белдігін буынады да: - Мұндай белдікті,- дейді,- ешкім ешқашан буынып көрген жоқ.... Әкесі үлкен балаларына қарап басын шайқайды да, ең кіші ұлына қарап: - Сен неге үндемейсің? Сен қандай байлығыңмен мақтанасың?- дейді. Сонда кенжесі былай депті: - Менде асыл тасты жүзік те, сәнді киім де, қымбат тастар мен әшекейленген белдік те жоқ. Тек еңбек сүйгіш екі қолым, қайрат жігерге толы жүрегім бар. Шалға кенже ұлының жауабы ұнайды. Ол өзінің мұрагері болады деп кіші ұлын атапты. Үлкен балаларына інісінің айтқанынан шықпауды өсиет етіпті.

Әтеш пен тотықұс (ертегі) Ертеде аң мен құстың ішіндегі ең әдемісі, ең сымбаттысы әтеш болыпты. Ол өте тәкаппар екен. Бірде бір аңмен не құспен сөйлеспейді екен. Оның жалғыз серігі тотықұс болыпты. Тотықұстың үстінде жөнді киімі де жоқ екен. Бір күні тотықұс әлгі кербез әтешке келіп: – Досым, мен бүгін қонаққа бармақпын. Жөнді киімім де жоқ, мына түріммен қалай барамын. Маған үстіңдегі әдемі киіміңді бере тұршы, – деп жалыныпты. Әтеш досының сөзіне сеніп, үстіндегі әдемі киімдерінің бәрін шешіп беріпті. Тотықұс жасанып, киініп алады. Қай мезгілде келетінін айтады. – Егер мен кешіксем, дауыстап шақыр. Келмей жатсам, тағы да шақыр, даусыңды естиін, – дейді. Сөйтіп, тотықұс әсем киініп, тойға кетеді. Бірақ ол қайтып оралмайды. Әтеш тотықұс естісін деп үсті-үстіне шақырады. Ешқандай хабар болмайды. Содан бері әтеш тотықұс киіп кеткен әдемі киімін әлі іздеп жүр. Таң атқаннан күн батқанға дейін айғайлап шақыра береді екен.

Жолдыаяқ – ақылды ит Жолдыаяқ екеуіміз бұта-жыңғылдардың арасымен өтетін жалғыз аяқ жолмен келе жаттық. Бір кезде Жолдыаяқ жақын тұрған бұтаның арғы шетіне жүгіріп барып, алдыңғы аяғын көтеріп тұра қалды. Мен итімнің бұл қылығына таң-тамаша болып, оған жақындадым. Оның қарсы алдынан құрдың балапаны шыға келіп, қайтадан бұта-бұтаның арасымен жорғалап қаша жөнелгенін көрдім. Бір қызығы, Жолдыаяқ оны қуған жоқ, дереу кері бұрылып, бұтаны бір айналып өтті де, екінші бір жерге барып қайтадан артқы аяғымен тік тұра қалды. Қарасам, тағы да балапан құрдың алдынан шығыпты. Байғұс құр не істерін білмей, енді тіпті басқа жаққа қаша жөнелді. Жолдыаяқ бәрібір оны жібермеді, өзге иттер құсап артынан қуып аса көп қиналмай-ақ, тағы да алдынан шықты. Құдды бір өзінің асқан ақылдылығын танытып, құрдың кеткен бағытын дәл аңғарып, оның одан кейін не істейтінін қапысыз бағдарлай алғанын білдіргендей, үнемі оның жолын кесумен болды. Бір қызығы, оған тиіспейді де, ойын ойнағандай масаттанып, «не істейін» дегендей, мен жаққа қарап қояды. Ал құрдың балапаны болса, шыр-шыр етіп, қалай қашса да қарсы кезігіп, амалы таусылып, шыбын жанын қоярға жер таппады. Мен оны қатты аяп кеттім. – Жолдыаяқ, болды енді, тиіспе!- деп дауыстадым итіме. Сол-ақ екен, Жолдыаяқ оны әурелеуін қойды. Көзімен ұзатып сап, ойыны қанған баладай өзіне-өзі разы болып, тілін салақтатып қасыма келді. Құрдың балапаны бір бұтадан екіншісіне кетіп, одан үшіншісінен асып, көзден ғайып болды. Осылайша, Жолдыаяқтың асқан ақылдылығына әбден көзім жетті.

Әке мен бала Бір адам он жасар баласын ертіп, егіннен жаяу келе жатса, жолда қалған аттың бір ескі тағасын көріп, баласына айтты: — Анау тағаны, балам, ала жүр, — деп. Бала әкесіне: — Сынып қалған ескі тағаны алып неғылайын, — деді. Әкесі үндемеді, тағаны өзі иіліп алды да, жүре берді. Қаланың шетінде темірші ұсталар бар екен, соған жеткен соң, әкесі қайырылып, манағы тағаны соларға үш тиынға сатты. Одан біраз жер өткен соң, шие сатып отырғандардан ол үш тиынға бірталай шие сатып алды. Сонымен, шиені орамалына түйіп, шетінен өзі бірем - бірем алып жеп, баласына қарамай, аяңдап жүре берді. Біраз жер өткен соң, әкесінің қолынан бір шие жерге түседі. Артында келе жатқан бала да тым - ақ қызығып келеді екен, жерге түскен шиені жалма-жан жерден алып, аузына салды. Біраздан соң және бір шие, онан біраз өткен соң және бір шие, сонымен әр жерде бір әкесінің қолынан түскен шиені он шақты рет иіліп, жерден алып жеді. Ең соңында әкесі тоқтап тұрып айтты: — Көрдің бе, мана тағаны жамансынып жерден бір ғана иіліп көтеріп алуға еріндің, енді сол тағаға алған шиенің жерге түскенін аламын деп бір еңкеюдің орнына он еңкейдің. Мұнан былай есінде болсын: аз жұмысты қиынсынсаң — көп жұмысқа тап боласың, азға қанағат ете білмесең — көптен де құр боласың, — деді.

Әке мен бала Бір адам он жасар баласын ертіп, егіннен жаяу келе жатса, жолда қалған аттың бір ескі тағасын көріп, баласына айтты: — Анау тағаны, балам, ала жүр, — деп. Бала әкесіне: — Сынып қалған ескі тағаны алып неғылайын, — деді. Әкесі үндемеді, тағаны өзі иіліп алды да, жүре берді. Қаланың шетінде темірші ұсталар бар екен, соған жеткен соң, әкесі қайырылып, манағы тағаны соларға үш тиынға сатты. Одан біраз жер өткен соң, шие сатып отырғандардан ол үш тиынға бірталай шие сатып алды. Сонымен, шиені орамалына түйіп, шетінен өзі бірем - бірем алып жеп, баласына қарамай, аяңдап жүре берді. Біраз жер өткен соң, әкесінің қолынан бір шие жерге түседі. Артында келе жатқан бала да тым - ақ қызығып келеді екен, жерге түскен шиені жалма-жан жерден алып, аузына салды. Біраздан соң және бір шие, онан біраз өткен соң және бір шие, сонымен әр жерде бір әкесінің қолынан түскен шиені он шақты рет иіліп, жерден алып жеді. Ең соңында әкесі тоқтап тұрып айтты: — Көрдің бе, мана тағаны жамансынып жерден бір ғана иіліп көтеріп алуға еріндің, енді сол тағаға алған шиенің жерге түскенін аламын деп бір еңкеюдің орнына он еңкейдің. Мұнан былай есінде болсын: аз жұмысты қиынсынсаң — көп жұмысқа тап боласың, азға қанағат ете білмесең — көптен де құр боласың, — деді.