Физика, 9-сынып: ББЖМ

Екінші текті мәңгілік қозғалтқыш Термодинамиканың екінші заңы табиғаттағы процестердің бағытын анықтайды және қайтымсыз процестердің бар екенін көрсетеді. Бұл заңның бірнеше тұжырымдамасы бар, ең көп тарағандары: Клаузиус тұжырымдамасы: Жылу өздігінен салқын денеден ыстық денеге берілмейді. Кельвин тұжырымдамасы: Жылу көзінен алынған барлық жылуды жұмысқа айналдыратын периодтық процесс жүзеге асыру мүмкін емес. Термодинамиканың екінші заңы энтропия ұғымымен де тығыз байланысты. Энтропия (S) – жүйедегі ретсіздіктің (хаостың) өлшемі. Тұйық жүйеде қайтымсыз процестер кезінде энтропия артады немесе тұрақты болып қалады, бірақ ешқашан азаймайды: ΔS ≥ 0. Екінші текті мәңгілік қозғалтқыш – тек бір жылу көзінен жылу алып, толықтай жұмысқа айналдыра алатын периодтық машина. Басқаша айтқанда, бұл қозғалтқыш қоршаған ортаның ішкі энергиясын пайдаланып, пайдалы жұмыс жасауы керек. Термодинамиканың екінші заңына сәйкес, жылуды жұмысқа айналдыру кезінде энергияның бір бөлігі міндетті түрде қоршаған ортаға таралады (қайтымсыз процестер). Сондықтан, екінші текті мәңгілік қозғалтқыш жасау мүмкін емес. Себебі, жылу машинасының жұмысы үшін кемінде екі жылу көзі болуы керек: ыстық (қыздырғыш) және суық (салқындатқыш); жылудың бір бөлігі қыздырғыштан салқындатқышқа берілуі керек.

Екінші текті мәңгілік қозғалтқыш Термодинамиканың екінші заңы табиғаттағы процестердің бағытын анықтайды және қайтымсыз процестердің бар екенін көрсетеді. Бұл заңның бірнеше тұжырымдамасы бар, ең көп тарағандары: Клаузиус тұжырымдамасы: Жылу өздігінен салқын денеден ыстық денеге берілмейді. Кельвин тұжырымдамасы: Жылу көзінен алынған барлық жылуды жұмысқа айналдыратын периодтық процесс жүзеге асыру мүмкін емес. Термодинамиканың екінші заңы энтропия ұғымымен де тығыз байланысты. Энтропия (S) – жүйедегі ретсіздіктің (хаостың) өлшемі. Тұйық жүйеде қайтымсыз процестер кезінде энтропия артады немесе тұрақты болып қалады, бірақ ешқашан азаймайды: ΔS ≥ 0. Екінші текті мәңгілік қозғалтқыш – тек бір жылу көзінен жылу алып, толықтай жұмысқа айналдыра алатын периодтық машина. Басқаша айтқанда, бұл қозғалтқыш қоршаған ортаның ішкі энергиясын пайдаланып, пайдалы жұмыс жасауы керек. Термодинамиканың екінші заңына сәйкес, жылуды жұмысқа айналдыру кезінде энергияның бір бөлігі міндетті түрде қоршаған ортаға таралады (қайтымсыз процестер). Сондықтан, екінші текті мәңгілік қозғалтқыш жасау мүмкін емес. Себебі, жылу машинасының жұмысы үшін кемінде екі жылу көзі болуы керек: ыстық (қыздырғыш) және суық (салқындатқыш); жылудың бір бөлігі қыздырғыштан салқындатқышқа берілуі керек.

Екінші текті мәңгілік қозғалтқыш Термодинамиканың екінші заңы табиғаттағы процестердің бағытын анықтайды және қайтымсыз процестердің бар екенін көрсетеді. Бұл заңның бірнеше тұжырымдамасы бар, ең көп тарағандары: Клаузиус тұжырымдамасы: Жылу өздігінен салқын денеден ыстық денеге берілмейді. Кельвин тұжырымдамасы: Жылу көзінен алынған барлық жылуды жұмысқа айналдыратын периодтық процесс жүзеге асыру мүмкін емес. Термодинамиканың екінші заңы энтропия ұғымымен де тығыз байланысты. Энтропия (S) – жүйедегі ретсіздіктің (хаостың) өлшемі. Тұйық жүйеде қайтымсыз процестер кезінде энтропия артады немесе тұрақты болып қалады, бірақ ешқашан азаймайды: ΔS ≥ 0. Екінші текті мәңгілік қозғалтқыш – тек бір жылу көзінен жылу алып, толықтай жұмысқа айналдыра алатын периодтық машина. Басқаша айтқанда, бұл қозғалтқыш қоршаған ортаның ішкі энергиясын пайдаланып, пайдалы жұмыс жасауы керек. Термодинамиканың екінші заңына сәйкес, жылуды жұмысқа айналдыру кезінде энергияның бір бөлігі міндетті түрде қоршаған ортаға таралады (қайтымсыз процестер). Сондықтан, екінші текті мәңгілік қозғалтқыш жасау мүмкін емес. Себебі, жылу машинасының жұмысы үшін кемінде екі жылу көзі болуы керек: ыстық (қыздырғыш) және суық (салқындатқыш); жылудың бір бөлігі қыздырғыштан салқындатқышқа берілуі керек.

Екінші текті мәңгілік қозғалтқыш Термодинамиканың екінші заңы табиғаттағы процестердің бағытын анықтайды және қайтымсыз процестердің бар екенін көрсетеді. Бұл заңның бірнеше тұжырымдамасы бар, ең көп тарағандары: Клаузиус тұжырымдамасы: Жылу өздігінен салқын денеден ыстық денеге берілмейді. Кельвин тұжырымдамасы: Жылу көзінен алынған барлық жылуды жұмысқа айналдыратын периодтық процесс жүзеге асыру мүмкін емес. Термодинамиканың екінші заңы энтропия ұғымымен де тығыз байланысты. Энтропия (S) – жүйедегі ретсіздіктің (хаостың) өлшемі. Тұйық жүйеде қайтымсыз процестер кезінде энтропия артады немесе тұрақты болып қалады, бірақ ешқашан азаймайды: ΔS ≥ 0. Екінші текті мәңгілік қозғалтқыш – тек бір жылу көзінен жылу алып, толықтай жұмысқа айналдыра алатын периодтық машина. Басқаша айтқанда, бұл қозғалтқыш қоршаған ортаның ішкі энергиясын пайдаланып, пайдалы жұмыс жасауы керек. Термодинамиканың екінші заңына сәйкес, жылуды жұмысқа айналдыру кезінде энергияның бір бөлігі міндетті түрде қоршаған ортаға таралады (қайтымсыз процестер). Сондықтан, екінші текті мәңгілік қозғалтқыш жасау мүмкін емес. Себебі, жылу машинасының жұмысы үшін кемінде екі жылу көзі болуы керек: ыстық (қыздырғыш) және суық (салқындатқыш); жылудың бір бөлігі қыздырғыштан салқындатқышқа берілуі керек.

Бірінші текті мәңгілік қозғалтқыш Термодинамиканың бірінші заңы энергияның сақталу заңының термодинамикалық жүйелерге қолданылуын көрсетеді. Бұл заң былай тұжырымдалады: Жүйеге берілген жылу мөлшері жүйенің ішкі энергиясын өзгертуге және жүйенің сыртқы күштерге қарсы жұмыс жасауына жұмсалады. Q = ΔU + A мұндағы, Q – жүйеге берілген жылу мөлшері; ΔU – жүйенің ішкі энергиясының өзгерісі; A – жүйенің сыртқы күштерге қарсы жасаған жұмысы Бірінші текті мәңгілік қозғалтқыш – қоршаған ортадан энергия алмай-ақ, үздіксіз жұмыс жасай алатын құрылғы. Басқаша айтқанда, бұл қозғалтқышқа энергия берілмесе де, ол өзінен-өзі энергия өндіруі керек. Термодинамиканың бірінші заңы энергияның сақталуын талап етеді. Яғни, жүйе қанша энергия өндірсе, сонша энергия басқа түрге айналдыруы керек. Егер қозғалтқыш жұмыс жасау үшін энергияны еш жерден алмаса, онда ол термодинамиканың бірінші заңына қайшы келеді. Бірінші текті мәңгілік қозғалтқыш жасау мүмкін емес. Себебі, қозғалтқыш жұмыс жасау үшін энергия қажет етеді. Егер қозғалтқыш энергияны сырттан алмаса, онда ол энергияны қайдан алады? Энергияның сақталу заңына сәйкес, энергия жоқтан пайда болмайды және жоғалмайды. Көптеген адамдар мәңгілік қозғалтқышты жасауға тырысқан, бірақ ешкім оған жете алған жоқ. Себебі, кез келген нақты қозғалтқышта үйкеліс, ауаның кедергісі және басқа да энергия шығындары болады. Бұл шығындар қозғалтқыштың жұмысын тоқтатуға әкеледі. Термодинамиканың бірінші заңы энергияның сақталуын талап етеді, сондықтан бірінші текті мәңгілік қозғалтқыш жасау мүмкін емес. Мұндай қозғалтқыш энергияны еш жерден алмай-ақ жұмыс жасау керек, бұл энергияның сақталу заңына қайшы келеді.

Термодинамиканың бірінші заңы энергияның сақталу заңының термодинамикалық жүйелерге қолданылуын көрсетеді. Бұл заң былай тұжырымдалады: Жүйеге берілген жылу мөлшері жүйенің ішкі энергиясын өзгертуге және жүйенің сыртқы күштерге қарсы жұмыс жасауына жұмсалады. Q = ΔU + A мұндағы, Q – жүйеге берілген жылу мөлшері; ΔU – жүйенің ішкі энергиясының өзгерісі; A – жүйенің сыртқы күштерге қарсы жасаған жұмысы Бірінші текті мәңгілік қозғалтқыш – қоршаған ортадан энергия алмай-ақ, үздіксіз жұмыс жасай алатын құрылғы. Басқаша айтқанда, бұл қозғалтқышқа энергия берілмесе де, ол өзінен-өзі энергия өндіруі керек. Термодинамиканың бірінші заңы энергияның сақталуын талап етеді. Яғни, жүйе қанша энергия өндірсе, сонша энергия басқа түрге айналдыруы керек. Егер қозғалтқыш жұмыс жасау үшін энергияны еш жерден алмаса, онда ол термодинамиканың бірінші заңына қайшы келеді. Бірінші текті мәңгілік қозғалтқыш жасау мүмкін емес. Себебі, қозғалтқыш жұмыс жасау үшін энергия қажет етеді. Егер қозғалтқыш энергияны сырттан алмаса, онда ол энергияны қайдан алады? Энергияның сақталу заңына сәйкес, энергия жоқтан пайда болмайды және жоғалмайды. Көптеген адамдар мәңгілік қозғалтқышты жасауға тырысқан, бірақ ешкім оған жете алған жоқ. Себебі, кез келген нақты қозғалтқышта үйкеліс, ауаның кедергісі және басқа да энергия шығындары болады. Бұл шығындар қозғалтқыштың жұмысын тоқтатуға әкеледі. Термодинамиканың бірінші заңы энергияның сақталуын талап етеді, сондықтан бірінші текті мәңгілік қозғалтқыш жасау мүмкін емес. Мұндай қозғалтқыш энергияны еш жерден алмай-ақ жұмыс жасау керек, бұл энергияның сақталу заңына қайшы келеді.

Бірінші текті мәңгілік қозғалтқыш Термодинамиканың бірінші заңы энергияның сақталу заңының термодинамикалық жүйелерге қолданылуын көрсетеді. Бұл заң былай тұжырымдалады: Жүйеге берілген жылу мөлшері жүйенің ішкі энергиясын өзгертуге және жүйенің сыртқы күштерге қарсы жұмыс жасауына жұмсалады. Q = ΔU + A мұндағы, Q – жүйеге берілген жылу мөлшері; ΔU – жүйенің ішкі энергиясының өзгерісі; A – жүйенің сыртқы күштерге қарсы жасаған жұмысы Бірінші текті мәңгілік қозғалтқыш – қоршаған ортадан энергия алмай-ақ, үздіксіз жұмыс жасай алатын құрылғы. Басқаша айтқанда, бұл қозғалтқышқа энергия берілмесе де, ол өзінен-өзі энергия өндіруі керек. Термодинамиканың бірінші заңы энергияның сақталуын талап етеді. Яғни, жүйе қанша энергия өндірсе, сонша энергия басқа түрге айналдыруы керек. Егер қозғалтқыш жұмыс жасау үшін энергияны еш жерден алмаса, онда ол термодинамиканың бірінші заңына қайшы келеді. Бірінші текті мәңгілік қозғалтқыш жасау мүмкін емес. Себебі, қозғалтқыш жұмыс жасау үшін энергия қажет етеді. Егер қозғалтқыш энергияны сырттан алмаса, онда ол энергияны қайдан алады? Энергияның сақталу заңына сәйкес, энергия жоқтан пайда болмайды және жоғалмайды. Көптеген адамдар мәңгілік қозғалтқышты жасауға тырысқан, бірақ ешкім оған жете алған жоқ. Себебі, кез келген нақты қозғалтқышта үйкеліс, ауаның кедергісі және басқа да энергия шығындары болады. Бұл шығындар қозғалтқыштың жұмысын тоқтатуға әкеледі. Термодинамиканың бірінші заңы энергияның сақталуын талап етеді, сондықтан бірінші текті мәңгілік қозғалтқыш жасау мүмкін емес. Мұндай қозғалтқыш энергияны еш жерден алмай-ақ жұмыс жасау керек, бұл энергияның сақталу заңына қайшы келеді.

Адамдар күнделікті тұрмыста пайдаланған электр энергиясы үшін ақы төлейді және электр энергиясының құны арнайы тарифпен бекітіледі. Күнделікті тұрмыста теледидар (қуаты 210 Вт), микротолқынды пеш (қуаты 1500 Вт), электр шәйнегі (қуаты 2200 Вт) сияқты электр құрылғылары қолданылады. Орта есеппен әр отбасында, бір тәулікте теледидар 3 сағат, микротолқынды пеш 3 минут және электр шәйнегі 12 минут ток көзіне қосылады екен. Электр энергиясының құны жергілікті жерде 20 теңге болып бекітілеген болса

Адамдар күнделікті тұрмыста пайдаланған электр энергиясы үшін ақы төлейді және электр энергиясының құны арнайы тарифпен бекітіледі. Күнделікті тұрмыста теледидар (қуаты 210 Вт), микротолқынды пеш (қуаты 1500 Вт), электр шәйнегі (қуаты 2200 Вт) сияқты электр құрылғылары қолданылады. Орта есеппен әр отбасында, бір тәулікте теледидар 3 сағат, микротолқынды пеш 3 минут және электр шәйнегі 12 минут ток көзіне қосылады екен. Электр энергиясының құны жергілікті жерде 20 теңге болып бекітілеген болса

Адамдар күнделікті тұрмыста пайдаланған электр энергиясы үшін ақы төлейді және электр энергиясының құны арнайы тарифпен бекітіледі. Күнделікті тұрмыста теледидар (қуаты 210 Вт), микротолқынды пеш (қуаты 1500 Вт), электр шәйнегі (қуаты 2200 Вт) сияқты электр құрылғылары қолданылады. Орта есеппен әр отбасында, бір тәулікте теледидар 3 сағат, микротолқынды пеш 3 минут және электр шәйнегі 12 минут ток көзіне қосылады екен. Электр энергиясының құны жергілікті жерде 20 теңге болып бекітілеген болса

Адамдар күнделікті тұрмыста пайдаланған электр энергиясы үшін ақы төлейді және электр энергиясының құны арнайы тарифпен бекітіледі. Күнделікті тұрмыста теледидар (қуаты 210 Вт), микротолқынды пеш (қуаты 1500 Вт), электр шәйнегі (қуаты 2200 Вт) сияқты электр құрылғылары қолданылады. Орта есеппен әр отбасында, бір тәулікте теледидар 3 сағат, микротолқынды пеш 3 минут және электр шәйнегі 12 минут ток көзіне қосылады екен. Электр энергиясының құны жергілікті жерде 20 теңге болып бекітілеген болса

Термодинамиканың бірінші заңы энергияның сақталу заңының термодинамикалық жүйелерге қолданылуын көрсетеді. Бұл заң былай тұжырымдалады: Жүйеге берілген жылу мөлшері жүйенің ішкі энергиясын өзгертуге және жүйенің сыртқы күштерге қарсы жұмыс жасауына жұмсалады. Q = ΔU + A мұндағы, Q – жүйеге берілген жылу мөлшері; ΔU – жүйенің ішкі энергиясының өзгерісі; A – жүйенің сыртқы күштерге қарсы жасаған жұмысы Бірінші текті мәңгілік қозғалтқыш – қоршаған ортадан энергия алмай-ақ, үздіксіз жұмыс жасай алатын құрылғы. Басқаша айтқанда, бұл қозғалтқышқа энергия берілмесе де, ол өзінен-өзі энергия өндіруі керек. Термодинамиканың бірінші заңы энергияның сақталуын талап етеді. Яғни, жүйе қанша энергия өндірсе, сонша энергия басқа түрге айналдыруы керек. Егер қозғалтқыш жұмыс жасау үшін энергияны еш жерден алмаса, онда ол термодинамиканың бірінші заңына қайшы келеді. Бірінші текті мәңгілік қозғалтқыш жасау мүмкін емес. Себебі, қозғалтқыш жұмыс жасау үшін энергия қажет етеді. Егер қозғалтқыш энергияны сырттан алмаса, онда ол энергияны қайдан алады? Энергияның сақталу заңына сәйкес, энергия жоқтан пайда болмайды және жоғалмайды. Көптеген адамдар мәңгілік қозғалтқышты жасауға тырысқан, бірақ ешкім оған жете алған жоқ. Себебі, кез келген нақты қозғалтқышта үйкеліс, ауаның кедергісі және басқа да энергия шығындары болады. Бұл шығындар қозғалтқыштың жұмысын тоқтатуға әкеледі. Термодинамиканың бірінші заңы энергияның сақталуын талап етеді, сондықтан бірінші текті мәңгілік қозғалтқыш жасау мүмкін емес. Мұндай қозғалтқыш энергияны еш жерден алмай-ақ жұмыс жасау керек, бұл энергияның сақталу заңына қайшы келеді.

Архимед заңын тексеру Оқушы қолында шар тәрізді денені көтеріп келе жатып абайсызда көлшіктегі суға түсіріп алды. Оны судан шығарып алу кезінде заттың судағы салмағы ауадағы салмағынан жеңіл екендігін сезінді. Оны тексеріп көру үшін зертханаға келіп, тығыздығы белгісіз денені алып, оның ауадағы салмағын өлшеген кезде динамомтер 5 Н көрсетті, ал судағы салмағын өлшеген кезде динамометр 3 Н көрсетті. Нәтижесінде өзі бақылаған құбылыстың дұрыс екендігіне көз жеткізді. Судың тығыздығы , еркін түсу үдеуі 10 Н/кг.

Архимед заңын тексеру Оқушы қолында шар тәрізді денені көтеріп келе жатып абайсызда көлшіктегі суға түсіріп алды. Оны судан шығарып алу кезінде заттың судағы салмағы ауадағы салмағынан жеңіл екендігін сезінді. Оны тексеріп көру үшін зертханаға келіп, тығыздығы белгісіз денені алып, оның ауадағы салмағын өлшеген кезде динамомтер 5 Н көрсетті, ал судағы салмағын өлшеген кезде динамометр 3 Н көрсетті. Нәтижесінде өзі бақылаған құбылыстың дұрыс екендігіне көз жеткізді. Судың тығыздығы , еркін түсу үдеуі 10 Н/кг.

Архимед заңын тексеру Оқушы қолында шар тәрізді денені көтеріп келе жатып абайсызда көлшіктегі суға түсіріп алды. Оны судан шығарып алу кезінде заттың судағы салмағы ауадағы салмағынан жеңіл екендігін сезінді. Оны тексеріп көру үшін зертханаға келіп, тығыздығы белгісіз денені алып, оның ауадағы салмағын өлшеген кезде динамомтер 5 Н көрсетті, ал судағы салмағын өлшеген кезде динамометр 3 Н көрсетті. Нәтижесінде өзі бақылаған құбылыстың дұрыс екендігіне көз жеткізді. Судың тығыздығы , еркін түсу үдеуі 10 Н/кг.

Нейтронды жұлдыздар ХХ ғасырдың ортасында аспан әлемінде бұрын белгісіз болып келген объекттің бар екендігі анықталды. Бұл объект кейіннен нейтронды жұлдыздар деген атқа ие болды. Нейтронды жұлдыздарды ұзақ уақыт бойы зерттеудің нәтижесінде оларға тән мынандай қасиеттер анықталды. Массасы шамамен Күннің массасына шамалас , ал, радиусы 14 км шамасында. Сонымен қатар өте үлкен тығыздыққа ие екендігі теориялық түрде есептелінді. Мұндай мәліметтерге сүйене отырып, нейтронды жұлдыздардың жылдам жарылысқа ұшырайтындығын анықтауға болады.

Нейтронды жұлдыздар ХХ ғасырдың ортасында аспан әлемінде бұрын белгісіз болып келген объекттің бар екендігі анықталды. Бұл объект кейіннен нейтронды жұлдыздар деген атқа ие болды. Нейтронды жұлдыздарды ұзақ уақыт бойы зерттеудің нәтижесінде оларға тән мынандай қасиеттер анықталды. Массасы шамамен Күннің массасына шамалас , ал, радиусы 14 км шамасында. Сонымен қатар өте үлкен тығыздыққа ие екендігі теориялық түрде есептелінді. Мұндай мәліметтерге сүйене отырып, нейтронды жұлдыздардың жылдам жарылысқа ұшырайтындығын анықтауға болады.

Резонанс Резонанс – тербелмелі жүйеге әсер ететін сыртқы периодтық күштің жиілігі жүйенің меншікті тербеліс жиілігіне тең болған кезде, жүйенің тербеліс амплитудасының күрт артуы. Резонанстың пайда болу шарттары: - Жүйеге периодтық күш әсер етуі керек; - Жүйе тербеліс жасай алатын болуы керек (мысалы, серіппеге ілінген жүк, тербелмелі контур); - Жүйенің өзіндік тербеліс жиілігі болуы керек. Бұл жиілік жүйенің параметрлеріне байланысты (мысалы, серіппенің қатаңдығы, жүктің массасы); - Сыртқы күштің жиілігі жүйенің меншікті тербеліс жиілігіне жақын болуы керек. Резонанстың мынандай түрлері бар: Механикалық резонанс - механикалық тербелмелі жүйелерде (мысалы, көпірлерде, ғимараттарда) пайда болады. Электрлік резонанс - электрлік тербелмелі контурларда (индуктивтілік пен сыйымдылықтан тұратын тізбектерде) пайда болады. Дыбыстық резонанс - дыбыстық тербелістерде (мысалы, музыкалық аспаптарда) пайда болады. Резонанстың пайдалы және зиянды жақтары: Радиоқабылдағыштар - антенна қабылдаған сигналдарды күшейту үшін қолданылады. Музыкалық аспаптар - резонаторлар дыбысты күшейту үшін қолданылады. Медициналық құрылғылар - дененің ішкі мүшелерін зерттеу үшін қолданылады (мысалы, магниттік-резонанстық томография). Көпірлердің құлауы - көпірдің меншікті тербеліс жиілігі желдің немесе көліктердің тербеліс жиілігімен сәйкес келгенде, резонанс пайда болып, көпір құлауы мүмкін. Ғимараттардың бұзылуы - жер сілкінісі кезінде ғимараттардың тербеліс амплитудасы күрт артып, бұзылуы мүмкін. Машиналардың бұзылуы – қозғалтқыштар мен басқа механизмдерде резонанс пайда болып, бөлшектердің шамадан тыс жүктелуіне және бұзылуына әкелуі мүмкін.

Резонанс Резонанс – тербелмелі жүйеге әсер ететін сыртқы периодтық күштің жиілігі жүйенің меншікті тербеліс жиілігіне тең болған кезде, жүйенің тербеліс амплитудасының күрт артуы. Резонанстың пайда болу шарттары: - Жүйеге периодтық күш әсер етуі керек; - Жүйе тербеліс жасай алатын болуы керек (мысалы, серіппеге ілінген жүк, тербелмелі контур); - Жүйенің өзіндік тербеліс жиілігі болуы керек. Бұл жиілік жүйенің параметрлеріне байланысты (мысалы, серіппенің қатаңдығы, жүктің массасы); - Сыртқы күштің жиілігі жүйенің меншікті тербеліс жиілігіне жақын болуы керек. Резонанстың мынандай түрлері бар: Механикалық резонанс - механикалық тербелмелі жүйелерде (мысалы, көпірлерде, ғимараттарда) пайда болады. Электрлік резонанс - электрлік тербелмелі контурларда (индуктивтілік пен сыйымдылықтан тұратын тізбектерде) пайда болады. Дыбыстық резонанс - дыбыстық тербелістерде (мысалы, музыкалық аспаптарда) пайда болады. Резонанстың пайдалы және зиянды жақтары: Радиоқабылдағыштар - антенна қабылдаған сигналдарды күшейту үшін қолданылады. Музыкалық аспаптар - резонаторлар дыбысты күшейту үшін қолданылады. Медициналық құрылғылар - дененің ішкі мүшелерін зерттеу үшін қолданылады (мысалы, магниттік-резонанстық томография). Көпірлердің құлауы - көпірдің меншікті тербеліс жиілігі желдің немесе көліктердің тербеліс жиілігімен сәйкес келгенде, резонанс пайда болып, көпір құлауы мүмкін. Ғимараттардың бұзылуы - жер сілкінісі кезінде ғимараттардың тербеліс амплитудасы күрт артып, бұзылуы мүмкін. Машиналардың бұзылуы – қозғалтқыштар мен басқа механизмдерде резонанс пайда болып, бөлшектердің шамадан тыс жүктелуіне және бұзылуына әкелуі мүмкін.

Резонанс Резонанс – тербелмелі жүйеге әсер ететін сыртқы периодтық күштің жиілігі жүйенің меншікті тербеліс жиілігіне тең болған кезде, жүйенің тербеліс амплитудасының күрт артуы. Резонанстың пайда болу шарттары: - Жүйеге периодтық күш әсер етуі керек; - Жүйе тербеліс жасай алатын болуы керек (мысалы, серіппеге ілінген жүк, тербелмелі контур); - Жүйенің өзіндік тербеліс жиілігі болуы керек. Бұл жиілік жүйенің параметрлеріне байланысты (мысалы, серіппенің қатаңдығы, жүктің массасы); - Сыртқы күштің жиілігі жүйенің меншікті тербеліс жиілігіне жақын болуы керек. Резонанстың мынандай түрлері бар: Механикалық резонанс - механикалық тербелмелі жүйелерде (мысалы, көпірлерде, ғимараттарда) пайда болады. Электрлік резонанс - электрлік тербелмелі контурларда (индуктивтілік пен сыйымдылықтан тұратын тізбектерде) пайда болады. Дыбыстық резонанс - дыбыстық тербелістерде (мысалы, музыкалық аспаптарда) пайда болады. Резонанстың пайдалы және зиянды жақтары: Радиоқабылдағыштар - антенна қабылдаған сигналдарды күшейту үшін қолданылады. Музыкалық аспаптар - резонаторлар дыбысты күшейту үшін қолданылады. Медициналық құрылғылар - дененің ішкі мүшелерін зерттеу үшін қолданылады (мысалы, магниттік-резонанстық томография). Көпірлердің құлауы - көпірдің меншікті тербеліс жиілігі желдің немесе көліктердің тербеліс жиілігімен сәйкес келгенде, резонанс пайда болып, көпір құлауы мүмкін. Ғимараттардың бұзылуы - жер сілкінісі кезінде ғимараттардың тербеліс амплитудасы күрт артып, бұзылуы мүмкін. Машиналардың бұзылуы – қозғалтқыштар мен басқа механизмдерде резонанс пайда болып, бөлшектердің шамадан тыс жүктелуіне және бұзылуына әкелуі мүмкін.

Резонанс Резонанс – тербелмелі жүйеге әсер ететін сыртқы периодтық күштің жиілігі жүйенің меншікті тербеліс жиілігіне тең болған кезде, жүйенің тербеліс амплитудасының күрт артуы. Резонанстың пайда болу шарттары: - Жүйеге периодтық күш әсер етуі керек; - Жүйе тербеліс жасай алатын болуы керек (мысалы, серіппеге ілінген жүк, тербелмелі контур); - Жүйенің өзіндік тербеліс жиілігі болуы керек. Бұл жиілік жүйенің параметрлеріне байланысты (мысалы, серіппенің қатаңдығы, жүктің массасы); - Сыртқы күштің жиілігі жүйенің меншікті тербеліс жиілігіне жақын болуы керек. Резонанстың мынандай түрлері бар: Механикалық резонанс - механикалық тербелмелі жүйелерде (мысалы, көпірлерде, ғимараттарда) пайда болады. Электрлік резонанс - электрлік тербелмелі контурларда (индуктивтілік пен сыйымдылықтан тұратын тізбектерде) пайда болады. Дыбыстық резонанс - дыбыстық тербелістерде (мысалы, музыкалық аспаптарда) пайда болады. Резонанстың пайдалы және зиянды жақтары: Радиоқабылдағыштар - антенна қабылдаған сигналдарды күшейту үшін қолданылады. Музыкалық аспаптар - резонаторлар дыбысты күшейту үшін қолданылады. Медициналық құрылғылар - дененің ішкі мүшелерін зерттеу үшін қолданылады (мысалы, магниттік-резонанстық томография). Көпірлердің құлауы - көпірдің меншікті тербеліс жиілігі желдің немесе көліктердің тербеліс жиілігімен сәйкес келгенде, резонанс пайда болып, көпір құлауы мүмкін. Ғимараттардың бұзылуы - жер сілкінісі кезінде ғимараттардың тербеліс амплитудасы күрт артып, бұзылуы мүмкін. Машиналардың бұзылуы – қозғалтқыштар мен басқа механизмдерде резонанс пайда болып, бөлшектердің шамадан тыс жүктелуіне және бұзылуына әкелуі мүмкін.

Нейтронды жұлдыздар ХХ ғасырдың ортасында аспан әлемінде бұрын белгісіз болып келген объекттің бар екендігі анықталды. Бұл объект кейіннен нейтронды жұлдыздар деген атқа ие болды. Нейтронды жұлдыздарды ұзақ уақыт бойы зерттеудің нәтижесінде оларға тән мынандай қасиеттер анықталды. Массасы шамамен Күннің массасына шамалас , ал, радиусы 14 км шамасында. Сонымен қатар өте үлкен тығыздыққа ие екендігі теориялық түрде есептелінді. Мұндай мәліметтерге сүйене отырып, нейтронды жұлдыздардың жылдам жарылысқа ұшырайтындығын анықтауға болады.

Архимед заңын тексеру Оқушы қолында шар тәрізді денені көтеріп келе жатып абайсызда көлшіктегі суға түсіріп алды. Оны судан шығарып алу кезінде заттың судағы салмағы ауадағы салмағынан жеңіл екендігін сезінді. Оны тексеріп көру үшін зертханаға келіп, тығыздығы белгісіз денені алып, оның ауадағы салмағын өлшеген кезде динамомтер 5 Н көрсетті, ал судағы салмағын өлшеген кезде динамометр 3 Н көрсетті. Нәтижесінде өзі бақылаған құбылыстың дұрыс екендігіне көз жеткізді. Судың тығыздығы , еркін түсу үдеуі 10 Н/кг.

Термодинамиканың бірінші заңы энергияның сақталу заңының термодинамикалық жүйелерге қолданылуын көрсетеді. Бұл заң былай тұжырымдалады: Жүйеге берілген жылу мөлшері жүйенің ішкі энергиясын өзгертуге және жүйенің сыртқы күштерге қарсы жұмыс жасауына жұмсалады. Q = ΔU + A мұндағы, Q – жүйеге берілген жылу мөлшері; ΔU – жүйенің ішкі энергиясының өзгерісі; A – жүйенің сыртқы күштерге қарсы жасаған жұмысы Бірінші текті мәңгілік қозғалтқыш – қоршаған ортадан энергия алмай-ақ, үздіксіз жұмыс жасай алатын құрылғы. Басқаша айтқанда, бұл қозғалтқышқа энергия берілмесе де, ол өзінен-өзі энергия өндіруі керек. Термодинамиканың бірінші заңы энергияның сақталуын талап етеді. Яғни, жүйе қанша энергия өндірсе, сонша энергия басқа түрге айналдыруы керек. Егер қозғалтқыш жұмыс жасау үшін энергияны еш жерден алмаса, онда ол термодинамиканың бірінші заңына қайшы келеді. Бірінші текті мәңгілік қозғалтқыш жасау мүмкін емес. Себебі, қозғалтқыш жұмыс жасау үшін энергия қажет етеді. Егер қозғалтқыш энергияны сырттан алмаса, онда ол энергияны қайдан алады? Энергияның сақталу заңына сәйкес, энергия жоқтан пайда болмайды және жоғалмайды. Көптеген адамдар мәңгілік қозғалтқышты жасауға тырысқан, бірақ ешкім оған жете алған жоқ. Себебі, кез келген нақты қозғалтқышта үйкеліс, ауаның кедергісі және басқа да энергия шығындары болады. Бұл шығындар қозғалтқыштың жұмысын тоқтатуға әкеледі. Термодинамиканың бірінші заңы энергияның сақталуын талап етеді, сондықтан бірінші текті мәңгілік қозғалтқыш жасау мүмкін емес. Мұндай қозғалтқыш энергияны еш жерден алмай-ақ жұмыс жасау керек, бұл энергияның сақталу заңына қайшы келеді.

Бірінші текті мәңгілік қозғалтқыш Термодинамиканың бірінші заңы энергияның сақталу заңының термодинамикалық жүйелерге қолданылуын көрсетеді. Бұл заң былай тұжырымдалады: Жүйеге берілген жылу мөлшері жүйенің ішкі энергиясын өзгертуге және жүйенің сыртқы күштерге қарсы жұмыс жасауына жұмсалады. Q = ΔU + A мұндағы, Q – жүйеге берілген жылу мөлшері; ΔU – жүйенің ішкі энергиясының өзгерісі; A – жүйенің сыртқы күштерге қарсы жасаған жұмысы Бірінші текті мәңгілік қозғалтқыш – қоршаған ортадан энергия алмай-ақ, үздіксіз жұмыс жасай алатын құрылғы. Басқаша айтқанда, бұл қозғалтқышқа энергия берілмесе де, ол өзінен-өзі энергия өндіруі керек. Термодинамиканың бірінші заңы энергияның сақталуын талап етеді. Яғни, жүйе қанша энергия өндірсе, сонша энергия басқа түрге айналдыруы керек. Егер қозғалтқыш жұмыс жасау үшін энергияны еш жерден алмаса, онда ол термодинамиканың бірінші заңына қайшы келеді. Бірінші текті мәңгілік қозғалтқыш жасау мүмкін емес. Себебі, қозғалтқыш жұмыс жасау үшін энергия қажет етеді. Егер қозғалтқыш энергияны сырттан алмаса, онда ол энергияны қайдан алады? Энергияның сақталу заңына сәйкес, энергия жоқтан пайда болмайды және жоғалмайды. Көптеген адамдар мәңгілік қозғалтқышты жасауға тырысқан, бірақ ешкім оған жете алған жоқ. Себебі, кез келген нақты қозғалтқышта үйкеліс, ауаның кедергісі және басқа да энергия шығындары болады. Бұл шығындар қозғалтқыштың жұмысын тоқтатуға әкеледі. Термодинамиканың бірінші заңы энергияның сақталуын талап етеді, сондықтан бірінші текті мәңгілік қозғалтқыш жасау мүмкін емес. Мұндай қозғалтқыш энергияны еш жерден алмай-ақ жұмыс жасау керек, бұл энергияның сақталу заңына қайшы келеді.

Бірінші текті мәңгілік қозғалтқыш Термодинамиканың бірінші заңы энергияның сақталу заңының термодинамикалық жүйелерге қолданылуын көрсетеді. Бұл заң былай тұжырымдалады: Жүйеге берілген жылу мөлшері жүйенің ішкі энергиясын өзгертуге және жүйенің сыртқы күштерге қарсы жұмыс жасауына жұмсалады. Q = ΔU + A мұндағы, Q – жүйеге берілген жылу мөлшері; ΔU – жүйенің ішкі энергиясының өзгерісі; A – жүйенің сыртқы күштерге қарсы жасаған жұмысы Бірінші текті мәңгілік қозғалтқыш – қоршаған ортадан энергия алмай-ақ, үздіксіз жұмыс жасай алатын құрылғы. Басқаша айтқанда, бұл қозғалтқышқа энергия берілмесе де, ол өзінен-өзі энергия өндіруі керек. Термодинамиканың бірінші заңы энергияның сақталуын талап етеді. Яғни, жүйе қанша энергия өндірсе, сонша энергия басқа түрге айналдыруы керек. Егер қозғалтқыш жұмыс жасау үшін энергияны еш жерден алмаса, онда ол термодинамиканың бірінші заңына қайшы келеді. Бірінші текті мәңгілік қозғалтқыш жасау мүмкін емес. Себебі, қозғалтқыш жұмыс жасау үшін энергия қажет етеді. Егер қозғалтқыш энергияны сырттан алмаса, онда ол энергияны қайдан алады? Энергияның сақталу заңына сәйкес, энергия жоқтан пайда болмайды және жоғалмайды. Көптеген адамдар мәңгілік қозғалтқышты жасауға тырысқан, бірақ ешкім оған жете алған жоқ. Себебі, кез келген нақты қозғалтқышта үйкеліс, ауаның кедергісі және басқа да энергия шығындары болады. Бұл шығындар қозғалтқыштың жұмысын тоқтатуға әкеледі. Термодинамиканың бірінші заңы энергияның сақталуын талап етеді, сондықтан бірінші текті мәңгілік қозғалтқыш жасау мүмкін емес. Мұндай қозғалтқыш энергияны еш жерден алмай-ақ жұмыс жасау керек, бұл энергияның сақталу заңына қайшы келеді.

Ауа райы Қыс мезгілінде ауа райының күрт өзгеруі жиі байқалады. Бір күннің ішінде мұздың қатуы, еруі (0°С температурада жүзеге асады) және күннің шығуы сияқты көріністерді бақылауға болады. Адамдар қытыгүні саяхатқа немесе демалысқа шығуды жоспарлаған кезде ауа райы мәліметтеріне жиі сүйенеді. 16 желтоқсан 2016 жылы мерекелік демалыста қала маңына дем алуды жоспарлаған адам төмендегідей ауа райы мәліметтерін алды. Таңертең -4°С мұздың қататындығын, күндіз +9°С күн ашық болатындығын.

Ауа райы Қыс мезгілінде ауа райының күрт өзгеруі жиі байқалады. Бір күннің ішінде мұздың қатуы, еруі (0°С температурада жүзеге асады) және күннің шығуы сияқты көріністерді бақылауға болады. Адамдар қытыгүні саяхатқа немесе демалысқа шығуды жоспарлаған кезде ауа райы мәліметтеріне жиі сүйенеді. 16 желтоқсан 2016 жылы мерекелік демалыста қала маңына дем алуды жоспарлаған адам төмендегідей ауа райы мәліметтерін алды. Таңертең -4°С мұздың қататындығын, күндіз +9°С күн ашық болатындығын.

Қыс мезгілінде ауа райының күрт өзгеруі жиі байқалады. Бір күннің ішінде мұздың қатуы, еруі ( температурада жүзеге асады) және күннің шығуы сияқты көріністерді бақылауға болады. Адамдар қытыгүні саяхатқа немесе демалысқа шығуды жоспарлаған кезде ауа райы мәліметтеріне жиі сүйенеді. 16 желтоқсан 2016 жылы мерекелік демалыста қала маңына дем алуды жоспарлаған адам төмендегідей ауа райы мәліметтерін алды. Таңертең мұздың қататындығын, күндіз күн ашық болатындығын.

Қыс мезгілінде ауа райының күрт өзгеруі жиі байқалады. Бір күннің ішінде мұздың қатуы, еруі ( температурада жүзеге асады) және күннің шығуы сияқты көріністерді бақылауға болады. Адамдар қытыгүні саяхатқа немесе демалысқа шығуды жоспарлаған кезде ауа райы мәліметтеріне жиі сүйенеді. 16 желтоқсан 2016 жылы мерекелік демалыста қала маңына дем алуды жоспарлаған адам төмендегідей ауа райы мәліметтерін алды. Таңертең мұздың қататындығын, күндіз күн ашық болатындығын.

Уэмбли стадионы Әлемдегі ең үлкен футбол стадиондарының бірі Уэмбли Англияның Лондон қаласында орналасқан. Стадионның өзіндік ерекшелігі – массасы 1750 тонна, 130 м биіктікке көтерілген және айналасындағы 20 км қашықтыққа дейін көрінетін әлемдегі ең үлкен жалғыз арка. Сонымен қатар стадион көрермендердің саны бойынша әлемдегі рекордтық көрстекішке ие. Алаңның өлшемдері: 105 м × 69 м Көрермендерге арналған орындар саны: 90 000 Теңіз деңгейінен биіктігі: 40 м

Нейтронды жұлдыздар ХХ ғасырдың ортасында аспан әлемінде бұрын белгісіз болып келген объекттің бар екендігі анықталды. Бұл объект кейіннен нейтронды жұлдыздар деген атқа ие болды. Нейтронды жұлдыздарды ұзақ уақыт бойы зерттеудің нәтижесінде оларға тән мынандай қасиеттер анықталды. Массасы шамамен Күннің массасына шамалас , ал, радиусы 14 км шамасында. Сонымен қатар өте үлкен тығыздыққа ие екендігі теориялық түрде есептелінді. Мұндай мәліметтерге сүйене отырып, нейтронды жұлдыздардың жылдам жарылысқа ұшырайтындығын анықтауға болады.

Жұмыс Жұмыс сөзі ауызекі тілде жиі қолданылады. Адамдар өзінің мамандығына қарай әр түрлі жұмыстар атқарады. Мысалы, IT маманы компьютерде отырып жұмыс жасайды, құрылысшы болса құрылыс материалдарын бір орыннан екінші орынға тасымалдайды, дәрігер пациенттерге кеңес береді. Алайда, физика ғылымында «жұмыс» терминінің қолданылуы ауызекі тілдегіден өзгеше. Физика ғылымында жұмыс деп, дененің қандай да бір күштің әсерінен орын ауыстыруы кезінде атқарылған жұмысты айтады. Механикалық жұмысты, әсер еткен күш пен орын ауыстыруды және осы екі физикалық шама арасындағы бұрыштың косинусына көбейту арқылы анықтайды. Жұмыстың халықаралық бірліктер жүйесіндегі өлшем бірлігі – Джоуль [Дж].

Нейтронды жұлдыздар ХХ ғасырдың ортасында аспан әлемінде бұрын белгісіз болып келген объекттің бар екендігі анықталды. Бұл объект кейіннен нейтронды жұлдыздар деген атқа ие болды. Нейтронды жұлдыздарды ұзақ уақыт бойы зерттеудің нәтижесінде оларға тән мынандай қасиеттер анықталды. Массасы шамамен Күннің массасына шамалас , ал, радиусы 14 км шамасында. Сонымен қатар өте үлкен тығыздыққа ие екендігі теориялық түрде есептелінді. Мұндай мәліметтерге сүйене отырып, нейтронды жұлдыздардың жылдам жарылысқа ұшырайтындығын анықтауға болады.