Крахмал. Целлюлозаның құрылысы және қасиеттері

Ереже: Полимер қасиеттері тек буын құрамымен анықталмайды. Байланыстың түрі, стереохимиясы, тармақталуы және тізбектер арасындағы әрекеттесу физикалық әрі химиялық қасиеттерге әсер етеді.

Қолдану: Крахмалда α(1→4) және амилопектинде α(1→6), целлюлозада β(1→4) байланыстар бар. Сондықтан бірдей буын формуласы бірдей тізбек құрылысын білдірмейді.

Қате нұсқалар: A) Крахмал α-, целлюлоза β-байланыстарымен ерекшеленеді; кеңістіктік құрылыс та өзгеше.

B) Формула атом санын береді, бірақ байланыстардың стереохимиясы мен тізбек пішінін толық анықтамайды.

C) Екі полимерге берілген C6H10O5 буынының массасы бірдей 162 г/моль; 180 бос глюкозаға тән.

E) Екеуінің де құрылыс қалдығы глюкоза; айырма қалдық атауында емес, байланысу тәсілінде. Ишара: Атомдық құрам мен байланысу тәсілін бөлек қара.

Ереже: Гликозидтік байланыс белгіленуінде α немесе β аномерлік орталықтың конфигурациясын, сандар байланысқан көміртек орындарын көрсетеді. Целлюлозаның тізбек байланысы β(1→4).

Қолдану: Бір глюкоза қалдығының C1 орны келесісінің C4 орнымен жалғанады, аномерлік байланыс β-түрде. Бұл оның негізінен сызықтық тізбегін және крахмалдан айырмасын түсіндіреді.

Қате нұсқалар: B) Пептидтік байланыс аминқышқылдарды жалғайды, глюкоза қалдықтарын емес.

C) Бұл май құрылысы; целлюлозада глюкозалық гликозидтік тізбек бар.

D) Бұл крахмалдың амилопектин тармақтарында болады; целлюлозаның негізгі тізбегі емес.

E) Бұл амилозаның негізгі байланысына тән, целлюлозада β-конфигурация. Ишара: Байланыс атауындағы конфигурация мен екі көміртек нөмірін тексер.

Ереже: Целлюлозаның көптеген OH топтары тізбектердің ішінде және арасында сутектік байланыстар жасай алады. Түзу тізбектердің қатар жиналуы берік талшықтық құрылымға ықпал етеді.

Қолдану: Полимердің ковалентті β(1→4) қаңқасы тізбекті құрайды, ал OH арқылы әрекеттесу бірнеше тізбекті біріктіреді. Ковалентті қаңқа мен молекулааралық байланыстардың рөлі әртүрлі.

Қате нұсқалар: A) OH топтары сутектік байланысқа қатысады; оларды түгел жою осы әрекеттесуді түсіндірмейді.

B) Толық гидролиз талшықтық полимерді жояды; тізбектердің бірігуін қолдайтын үдеріс емес.

C) Толық гидролиз талшықтық полимерді бұзады, оның беріктігін жасамайды.

E) Целлюлозаның β(1→4) сызықтық тізбегі сақталады; бұл амилопектинге айналу емес. Ишара: Тізбек бойындағы және тізбектер арасындағы байланысты ажырат.

Ереже: Табиғи өсімдік талшықтарының көптеген түрінде целлюлоза құрылымдық материал болады. Оның сызықтық тізбектері мен тізбектер арасындағы байланыстары талшықтың беріктігін қамтамасыз етеді.

Қолдану: Мақтаның негізгі полимері целлюлоза, бірақ нақты тазалық үлгіге байланысты. Сұрақ нақты пайызды емес, басым құрылымдық полимердің атауын сұрайды.

Қате нұсқалар: A) Амилоза крахмалдың қор жинаушы бөлігі, мақтаның негізгі талшықтық полимері емес.

B) Сахароза дисахарид, ұзын құрылымдық талшық тізбегі емес.

C) Тристеарин майдың триэфирі; мақта талшығының глюкозалық полимері емес.

E) Амилопектин тармақталған крахмал бөлігі; мақта талшығының негізін целлюлоза құрайды. Ишара: Мақта үшін қор көмірсуын емес, құрылымдық полимерді таңда.

Ереже: Ферменттің активті орталығы субстраттың белгілі құрылысы мен байланысын таниды. Крахмалдағы α-байланыстарды ыдырататын фермент β-целлюлозаға автоматты түрде бірдей әсер етпейді.

Қолдану: Берілген α-амилаза крахмалдың тиісті α(1→4) байланыстарын ажыратады. Целлюлозаның β(1→4) байланысы басқа субстраттық құрылыс береді; оны ыдыратуға басқа жағдай не фермент қажет.

Қате нұсқалар: A) Целлюлоза глюкозалық полимер; май қышқылдары оның негізгі қалдығы емес.

C) Целлюлозада β(1→4) гликозидтік байланыстар бар; олардың жоқтығы емес, түрі маңызды.

D) Ферменттің субстрат пен байланыс түріне таңдамалылығы жылдамдықты өзгертеді.

E) Қышқыл не тиісті целлюлаза әсерінен гидролиз мүмкін; абсолютті тыйым дұрыс емес. Ишара: Бірдей қант қалдығы фермент үшін бірдей байланыс емес.