Аминқышқылдардың номенклатурасы

Ереже: Аминқышқылдың атауы оның амин-карбоксил қаңқасы мен бүйір тізбегіне байланысты. Глицин — NH2CH2COOH, α-көміртегіндегі қосымша топ H болатын ең қарапайым өкіл.

Қолдану: Берілген молекулада екі көміртек және бір NH2, бір COOH бар. CH2 көміртегінің бүйір тобы H, сондықтан бұл глицин; аланиннің метил тобы көрсетілмеген.

Қате нұсқалар: A) Онда екі COOH бар, берілген құрылымда бір карбоксил ғана.

B) Аланинде α-көміртекке CH3 жалғанған; берілгенде CH2 және екі H бар.

C) Лейциннің бүйір тізбегі ұзынырақ CH2CH(CH3)2, мұнда жоқ.

D) Валинде бүйір тізбек (CH3)2CH, берілген қарапайым қаңқаға сәйкес емес. Ишара: Глицин мен аланинді бүйір H және CH3 арқылы ажырат.

Ереже: Аминқышқылды алмастырылған карбон қышқылы ретінде атағанда COOH көміртегі бірінші орын алады. NH2 орны көрсетіліп, негізгі қышқыл атауы тізбектегі барлық C санымен анықталады.

Қолдану: COOH=C1, CH(NH2)=C2, CH3=C3. Сондықтан 2-аминпропан қышқылы, кең атауы аланин; тізбекті метил шетінен нөмірлеу дұрыс емес.

Қате нұсқалар: A) Бұл атау карбоксил тобы жоқ аминге тән; қышқылдың COOH-ын сақтау керек.

B) Берілген тізбекте төрт емес, үш көміртек бар.

C) Негізгі тізбек COOH көміртегін қосқанда үш C, екі емес.

E) Нөмірлеу COOH көміртегінен басталады, NH2 көршілес C2-де. Ишара: Карбоксил көміртегін бірінші деп ал.

Ереже: Карбон қышқылындағы орындар карбоксил көміртегінен есептеледі. Амин тобы жақын шеттен еркін нөмірленбейді; қышқылдың басым функционалдық тобы бастапқы бағытты анықтайды.

Қолдану: COOH=C1, CH2=C2, CH(NH2)=C3, CH3=C4. Демек дұрыс жүйелік атау 3-аминбутан қышқылы; ол β-аминмай қышқылы деп те сипатталады.

Қате нұсқалар: B) Тізбек көміртегі төртеу, COOH көміртегін елемеу дұрыс емес.

C) Қышқылда нөмірлеу CH3 шетінен емес, COOH көміртегінен басталады.

D) Төртінші C шеткі CH3, NH2 ол жерде емес.

E) C1 карбоксил көміртегіне тиесілі; NH2 үшінші C-те. Ишара: Формула кері жазылса да нөмірлеуді COOH-тан баста.

Ереже: Грек әріптері карбоксилге қатысты қаңқа орындарын белгілейді: ең жақын көміртек α, келесі β. Жүйелік нөмірлеуде карбоксил C1 болғандықтан α көміртек C2-ге сәйкес.

Қолдану: R–CH(NH2)–COOH үлгісіндегі NH2 жалғанған CH карбоксилге көршілес. Сондықтан бұл α-аминқышқылдық фрагмент; азоттың өзіне α деп орын берілмейді.

Қате нұсқалар: A) α орны карбоксилдің өзі емес, оған көршілес қаңқа көміртегі.

B) α белгісі көміртек қаңқасының орнын көрсетеді, N нөмірі емес.

D) Шеткі топ тізбекке тәуелді, α белгісі COOH-қа қатысты орны бойынша анықталады.

E) Бұл карбоксилден кейінгі екінші қаңқа көміртегі, яғни β орны; α ең жақын көршілес C2 болады. Ишара: COOH-тан кейінгі бірінші қаңқа көміртегін тап.

Ереже: Функционалдық топ орнының изомериясында молекулалық құрам және негізгі қаңқа сақталады, бірақ топтың байланысқан орны өзгереді. Нөмірлеу екі молекулада да COOH-тан жүргізіледі.

Қолдану: Бірінші 2-аминбутан, екінші 3-аминбутан қышқылы. NH2 екі түрлі көміртекке жалғанғандықтан оларды жай кері жазылған бір құрылым деуге болмайды.

Қате нұсқалар: A) Екі формулада да бір COOH бар, карбоксил саны бірдей.

B) Біріншіде NH2 C2-де, екіншісінде C3-те; байланысу реті өзгеше.

D) Екі құрылымның да көміртек саны төртеу және формулалары бірдей.

E) Екі формулада да бір NH2 ғана, амин топтары саны өзгермейді. Ишара: Екі формулада NH2-нің COOH-қа дейінгі аралығын салыстыр.