Көмірсулардың жіктелуі, биологиялық рөлі

Ереже: Моносахарид — гидролиз арқылы одан кіші қанттарға бөлінбейтін көмірсу. Ди- және полисахаридтерде бірнеше моносахарид қалдығы байланысқандықтан олар гидролиздене алады.

Қолдану: Глюкоза бір қант молекуласы ретінде моносахаридке жатады. Сахароза мен мальтоза екі қалдықты, крахмал мен целлюлоза көп қалдықты қамтиды.

Қате нұсқалар: B) Мальтоза екі глюкоза қалдығынан түзілген дисахарид.

C) Крахмал көптеген глюкоза қалдығынан тұратын полисахарид.

D) Целлюлоза көпбуынды полисахарид, жеке моносахарид емес.

E) Сахароза гидролизде екі моносахарид беретін дисахарид. Ишара: Жеке қант молекуласын екі не көп қалдықты заттан ажырат.

Ереже: Дисахаридтің гидролиз өнімдері оның құрамындағы моносахарид қалдықтарына сәйкес келеді. Сахарозада бір глюкоза және бір фруктоза қалдығы гликозидтік байланыспен жалғанған.

Қолдану: Сахароза+H2O→глюкоза+фруктоза. Екі өнім де C6H12O6 формулалы болғанымен, олардың карбонил түрі мен құрылысы өзгеше.

Қате нұсқалар: A) Глицерин көмірсу қалдығы емес және сахароза гидролизінің өніміне жатпайды.

C) Екі глюкоза мальтоза немесе целлобиоза гидролизіне тән; сахарозада фруктоза да бар.

D) Бұл пентозалар сахарозаның құрылымдық қалдықтары емес.

E) Сахароза құрамындағы екінші қалдық пентоза емес, фруктоза гексозасы. Ишара: Сахарозаның екі түрлі гексоза қалдығын есіңе түсір.

Ереже: Альдоза мен кетозаның айырмасы моносахаридтің ашық тізбектегі карбонил тобына негізделеді. CHO альдегидтік топ болса альдоза, ішкі C=O кетондық топ болса кетоза деп аталады.

Қолдану: CHO–(CHOH)4–CH2OH құрылымының шетінде CHO бар. Сондықтан глюкоза альдоза; ал алты көміртек саны оны қосымша альдогексоза деп сипаттайды.

Қате нұсқалар: A) Фруктозада да алты O бар, бірақ ол кетоза; атом саны жалғыз жіктеу белгісі емес.

B) Бұл кетонға тән құрылым; глюкозаның CHO көміртегі H-пен және бір C-пен байланысқан.

C) Глюкоза моносахарид және кіші қанттарға гидролизденбейді; бұл альдоза белгісі емес.

D) Берілген молекулада бес OH бар; альдоза атауын OH саны емес, карбонил түрі анықтайды. Ишара: Карбонилдің тізбектегі орны мен көршілерін тексер.

Ереже: Моносахаридтің толық жіктелуінде карбонил түрі мен көміртек саны бірге көрсетіледі. Кетондық топ пен алты көміртек болса кетогексоза термині қолданылады.

Қолдану: Фруктозада CO тобы екі көміртектің арасында, сондықтан кетоза. Екі шеткі CH2OH, CO және үш CHOH жалпы алты C береді, демек кетогексоза.

Қате нұсқалар: A) Формуладағы көміртектер саны 1+1+3+1=6, бес емес.

B) Берілген құрылым бір моносахаридті көрсетеді, екі қант қалдығын емес.

C) Фруктозаның карбонилі тізбек ішінде, CHO альдегидтік шет емес.

D) Карбонил түрі де, көміртек саны да дұрыс емес: кетон және алты C. Ишара: Алдымен карбонил түрін, кейін C санын анықта.

Ереже: 2-Дезоксирибозада рибозаның екінші көміртегіндегі OH орнына H болады. Бұл молекулалық формуладағы оттек санын біреуге азайтады, көміртек пен жалпы сутек санын сақтайды.

Қолдану: C5H10O5 пен C5H10O4-ті салыстырғанда тек O индексі өзгереді. Сондықтан дезоксирибоза рибозадан бір O кем, пентозалық қаңқасы сақталған.

Қате нұсқалар: B) Рибозада O5, дезоксирибозада O4; айырма бір және бағыты кері.

C) Екі формулада да C5, көміртек саны бірдей.

D) Екі формулада да H10, жалпы сутек саны өзгермеген.

E) Оттектің индексі 5 пен 4 болып өзгеше; формулаларды бірдей деуге болмайды. Ишара: Үш элементтің индекстерін жеке салыстыр.