Зияткерлік миграция

Ереже: Негізгі ой мәтіндегі деректердің ортақ мәнін жинақтап, автордың не айтқысы келгенін білдіреді. Тақырып «не туралы?» деген сұраққа жауап берсе, негізгі ой сол тақырып жөніндегі тұжырымды жеткізеді. Жекелеген мысал бүкіл мәтіннің қорытындысын алмастырмайды.

Қолдану: Мәтін оқу орны ауысқанын ғана емес, үйренген әдістің басқа әріптестерге жеткізілгенін көрсетеді. Ортақ жобаның екі тәжірибені біріктіруі білім алмасудың нәтижесін ашады. Сондықтан қорытынды көшудің міндетті пайдасы не зияны туралы емес, осы мысалда көрсетілген қолдану мүмкіндігі туралы жасалады.

Қате нұсқаларды ажырату: A) «Зертханалар арасындағы байланыс маманның жаңа әдісті үйренуіне дейін басталған.» — Оқиғаларда мұндай уақыттық мәлімет жоқ; берілмеген ретті қосуға болмайды.

B) «Шетелге барған маман өз еліндегі әріптестермен байланысын міндетті түрде үзеді.» — Берілген мысалда онлайн байланыс сақталып, бірлескен жұмыс жасалған; үзілу туралы тұжырым қайшы.

D) «Бірлескен жоба тек шетелдік зертхананың тәжірибесін қолданған.» — Шартта екі зертхананың тәжірибесі біріктірілгені нақты айтылған; бір жақпен шектеу дұрыс емес.

E) «Жаңа әдісті меңгеру үшін зерттеуші міндетті түрде елге қайтуы керек.» — Білім онлайн жеткізілген; физикалық қайтуды міндетті шарт ету мәтінде жоқ.

Қайта орындауға ишара: Үйренген әдіс кейін кімдерге және қандай іске берілді?

Ереже: Ғылыми баяндауда ұғымдар анық беріліп, терминдер бірізді қолданылады және ой логикалық байланыспен дамиды. Тұжырымның қандай дерекке негізделгені көрсетіледі. Мәтіннің ғылыми сипатын тек ұзындығы немесе күрделі сөздерінің саны емес, дәлдігі мен түсіндіру мақсаты айқындайды.

Қолдану: Анықтамада үш белгі бірге берілген: маман, ел ауыстыру және оқу не кәсіби жұмыс мақсаты. Инженердің көшуі осы белгілерді қамтиды. Басқа қозғалыстар да өмірде маңызды болуы мүмкін, бірақ берілген терминнің осы тапсырмадағы ауқымына сәйкес келмейді. Терминді кез келген сапармен теңестіруге болмайды.

Қате нұсқаларды ажырату: A) «Инженер отбасымен басқа елге демалысқа барып, екі аптадан кейін қайтты.» — Демалыс мақсаты оқу не кәсіби жұмысқа көшумен бірдей емес.

B) «Инженер шетелдегі көрмені көру үшін үш күндік сапарға барды.» — Қысқа сапар көрсетілген, басқа елге көшіп оқу не кәсіби қызметті жалғастыру емес.

C) «Инженер өз қаласындағы зертханадан сол қаладағы басқа зертханаға ауысты.» — Кәсіби жұмыс өзгергенімен, анықтамадағы басқа елге көшу белгісі жоқ.

E) «Инженер шетелдік әріптеспен өз үйінен онлайн кеңесті.» — Ақпарат алмасу бар, бірақ ел ауыстыру мен көшу орын алмаған.

Қайта орындауға ишара: Ел ауыстырумен бірге оқу не мамандық бойынша жұмыс мақсаты бар ма?

Ереже: Дерек тексеруге болатын оқиға, сан немесе жағдай туралы хабарлайды; пікір бағалау мен көзқарасты білдіреді. Деректің ақиқаттығын тексеру — бөлек қадам. Берілген мәтінге сүйенген жауап айтылмаған мәліметті қоспай, автор пайымын дәлелденген жалпы заңмен шатастырмайды.

Қолдану: Екі көрсеткіш бір күнге қатысты, бірақ олардың есептік тобы бірдей емес. Ә тобына А тобы да, қосымша студенттер де кіреді. Сондықтан 1200 адамдық айырма топ шекарасынан туындауы мүмкін. Бұл шартта екі есептің сапасын басқа дерексіз бағалау емес, анықтамаларының айырмасын тану қажет.

Қате нұсқаларды ажырату: A) «Ә көрсеткіші тек тұрақты тұрғындарды, А тек студенттерді қамтиды.» — Топтардың шартта берілген анықтамасы керісінше бұрмаланған; А студенттер тобы емес.

B) «6200 саны тұрақты тұрғындардың кейінгі жылдағы өсімін көрсетеді.» — Екі есептің күні бірдей; кейінгі жыл туралы дерек жоқ.

C) «5000 мен 6200 арасындағы айырма студенттердің білім сапасын көрсетеді.» — Адам саны білім сапасының өлшемі емес; айырма топтың құрамына қатысты.

D) «Адам саны бір күнде екі түрлі болғандықтан, екі есептің бірі міндетті түрде қате.» — Есептер бірдей топты өлшемейді; айырманы автоматты түрде қатеге жатқызу негізсіз.

Қайта орындауға ишара: Екі санға қандай адамдар кіретінін салыстырыңыз.

Ереже: Мәтіндегі ойлар мағыналық ретпен байланысады: мәселе қойылып, оған қатысты дерек талданады да, қорытынды жасалады. Жалғаулық пен сілтеу сөзінің қызметін контекст анықтайды. Сөйлемнің орнын өзгерткенде себеп, салдар және түсіндіру арасындағы байланыс сақталуы қажет.

Қолдану: Құралдың болмауы таңдау жасауға негіз болған жағдай ретінде берілген. Екінші сөйлем сол жағдайдан туындаған әрекетті хабарлайды. Демек салдарды білдіретін байланыстырушы керек. Мұнда қарсы пікір, екі баламаның бірін атау немесе нәтижеден кейін оның себебін түсіндіру көзделмеген.

Қате нұсқаларды ажырату: A) «Алайда» — Қарсылық білдіреді; зертхана таңдау құралдың жоқтығына қайшы әрекет ретінде берілмеген.

B) «Немесе» — Баламалы нұсқаларды байланыстырады; екі баламаны таңдау емес, себеп пен нәтиже көрсетілген.

D) «Өйткені» — Бұл сөз себеп енгізеді; мұнда алдыңғы себептен шығатын әрекет кейін берілген.

E) «Соған қарамастан» — Қарсылықты нәтиже береді; таңдау алғашқы жағдайға қарамастан емес, сол себепті жасалған.

Қайта орындауға ишара: Екінші сөйлем алғашқы жағдайдың нәтижесін хабарлай ма?

Ереже: Ресми іскери мәтін белгілі адресатқа нақты хабар, өтініш немесе шешім жеткізеді. Мағынасы айқын, сөз қолданысы бейтарап болып, қажет деректемелері құжаттың түріне сай беріледі. Құжат жанрын оның қызметінен анықтаймыз; әр құжаттың құрамы бірдей немесе кез келген эмоциялық үндеу ресми өтініш деп есептелмейді.

Қолдану: Мектеп белгісіз мәліметті алу үшін адресатқа жүгінген. Хаттың өзегі — уақыт пен қатысу шартын жіберуді сұрау. Адамды қызметке ұсыну, орындалған жұмысты баяндау немесе жолданған қосымшаларды сипаттау жоқ. Сондықтан тақырыпқа емес, хат атқаратын нақты қызметке қарап жанрын анықтаймыз.

Қате нұсқаларды ажырату: A) «Шағым хат.» — Құқық бұзылуы не қызмет кемшілігі көрсетіліп, шара қолдану сұралмаған.

B) «Циркуляр хат.» — Бағынышты мекемелерге бір мезгілде тапсырма тарату емес, бір зертханаға сұрау берілген.

C) «Жолдама хат.» — Қосымша құжаттардың жіберілген құрамы мен саны баяндалмайды; ақпарат алу көзделген.

E) «Ұсыныс хат.» — Адамның белгілі орынға лайықтығын дәлелдеп ұсыну жоқ; сұралатын нысан — мәлімет.

Қайта орындауға ишара: Адресаттан ақпарат алу сұралған ба, әлде дайын ақпарат жолданған ба?