Майлар гидролизі мен сабындану. Карбон қышқылдары, күрделі эфирлер, сабын мен жасанды жуғыш заттардың қолдану аясы

Ереже: Күрделі эфирдің қышқылдық гидролизінде су қатысып, спирт пен карбон қышқылы түзіледі. Триглицеридте үш эфирлік байланыс болғандықтан үш қышқыл молекуласы босайды.

Қолдану: Тристеарин+3H2O ⇌ глицерин+3C17H35COOH. Қышқыл катализатор реакцияны жылдамдатады, бірақ натрий немесе жаңа қос байланыс енгізбейді.

Қате нұсқалар: A) Тристеарин қаныққан қалдықтардан тұрады; гидролиз тізбекке C=C қоспайды.

B) Тристеариннің спирттік қаңқасы этанол емес, үшатомды глицерин.

C) Қышқылдық ортада натрий көзі берілмеген; натрий тұзы сілтілік гидролизге тән.

D) Гидролиз эфирді ажыратады, карбоксилді альдегидке дейін тотықсыздандырмайды. Ишара: Гидролиздің ортасын және майдың спирттік қаңқасын анықта.

Ереже: Омылану — триглицеридтің сілтілік гидролизі. Оның өнімдері глицерин және бастапқы май қышқылдарының тұздары; қышқыл қалдығының қанықпағандығы өздігінен жойылмайды.

Қолдану: Триолеин+3NaOH→глицерин+3C17H33COONa. Үш эфир ажырайды, ал олеат тізбектерінің C=C байланыстары сақталады; бұл гидрлеуден өзгеше.

Қате нұсқалар: B) Гидролиз C=C-ді гидрлемейді; олеат қалдығы стеаратқа айналмайды.

C) Артық сілтіде карбон қышқылы карбоксилатқа айналады, бос күйде қалмайды.

D) Майдағы спирттік бөлік глицерин, этанол емес.

E) Реагент NaOH болғандықтан қарсы ион Na+, K+ емес. Ишара: NaOH эфирді ажыратады; сутек қосып жатқан жоқ.

Ереже: Әр күрделі эфирлік байланысты сілтілік гидролиздеуге бір OH− қажет. Глицериннің толық триэфирінде үш осындай байланыс болады, сондықтан май:NaOH қатынасы 1:3.

Қолдану: Триглицерид+3NaOH→глицерин+3RCOONa. Бір моль май үш моль карбоксилат береді және үш моль натрий гидроксидін жұмсайды.

Қате нұсқалар: B) Үшінші эфирлік байланысты ажыратуға қажетті сілті есепке алынбаған.

C) Бір май молекуласында бір емес, үш гидролизденетін эфирлік байланыс бар.

D) Бір эфирлік байланысқа бір NaOH жұмсалады, екі емес.

E) Үш байланыс саны үшке қайта көбейтілген; реакция коэффициенті үш. Ишара: Реагент мөлшерін үш эфирлік байланыспен байланыстыр.

Ереже: Триглицеридтің толық омылануында әр моль майға үш моль NaOH жұмсалады. Қажетті масса алдымен реакция қатынасынан табылған зат мөлшерін молярлық массаға көбейту арқылы есептеледі.

Қолдану: n(NaOH)=3·0,20=0,60 моль. m=0,60·40=24 г. Бұл теориялық стехиометриялық мөлшер; шарт артық реагенттің қосымша массасын сұрамайды.

Қате нұсқалар: A) Берілген 0,20 моль мен реакция коэффициенттері мұндай мөлшер бермейді.

B) Екі байланыс қана есептелген, ал толық омылануда үшеуі қатысады.

C) Бұл бір эфирге сәйкес 0,20 моль NaOH массасы; үш байланыс ескерілмеген.

E) Бір байланысқа екі NaOH деп артық алынған; дұрыс қатынас 1:3. Ишара: Алдымен майдың моль санын үшке көбейт.

Ереже: Триглицерид құрамында бір глицерин қаңқасы болады. Сондықтан толық гидролиздің түріне қарамастан бір моль майдан бір моль глицерин алынады, ал қышқылдық өнімдер үшеу болады.

Қолдану: n(глицерин)=n(май)=0,10 моль. m=0,10·92=9,2 г. Үш эфирлік байланыстың үзілуі глицерин молекулаларының санын үш еселемейді.

Қате нұсқалар: A) Бұл бір моль глицериннің массасы, шартта майдың мөлшері 0,10 моль.

B) 0,10·92 көбейтіндісінде ондық разряд қате жылжытылған.

C) Үш саны қышқыл тұздарына қатысты; бір майдан бір глицерин түзіледі.

E) Май мен глицерин қатынасы 3:1 емес, 1:1. Ишара: Үш қышқыл қалдығына бір глицерин қаңқасы сәйкес.