Майлар, олардың құрылысы мен қызметі. Майларға сапалық реакциялар

Ереже: Майлар — үшатомды глицериннің жоғары карбон қышқылдарымен түзген триэфирлері. Бір молекулада бір глицерин қаңқасына үш ацил қалдығы үш күрделі эфирлік байланыс арқылы жалғанады.

Қолдану: Глицериннің үш OH орны этерификацияға қатысады. Сондықтан триацилглицеролда үш қышқылдық қалдық бар; олар бірдей де, әртүрлі де болуы мүмкін.

Қате нұсқалар: A) Триглицеридтің спирттік қаңқасы глицерин, глюкоза емес.

B) Майдың байланысы күрделі эфирлік, аминқышқылдардың пептидтік құрылымы емес.

C) Бұл бір қарапайым күрделі эфирге сәйкес, глицериннің триэфирі емес.

D) Триацилглицеролда бір глицерин қаңқасы мен үш ацил қалдығы болады. Ишара: Глицериннің үш OH тобын үш эфирлік орынмен байланыстыр.

Ереже: Әр COOH пен OH тобының этерификациясы бір су молекуласын береді. Глицериннің үш гидроксилі толық эфирленсе, бір май молекуласына үш су сәйкес келеді.

Қолдану: 1 глицерин+3 стеарин қышқылы→1 тристеарин+3H2O. Сондықтан бір моль глицериннен толық триэфир түзілгенде үш моль су бөлінеді.

Қате нұсқалар: A) Бір молекула май түзілгенімен, үш OH үш жеке этерификация актісіне қатысады.

B) Қышқыл мен спирттің тікелей этерификациясында су өнім ретінде түзіледі.

C) Әр эфирлік байланыс бір су береді, екі емес.

E) Глицериннің үшінші OH тобы да толық эфирленген, үшінші су ескерілмеген. Ишара: Май молекуласының санына емес, түзілген эфирлік байланыстар санына қара.

Ереже: Триацилглицерол ұғымы үш ацил қалдығының глицеринге байланысуын білдіреді, олардың өзара бірдейлігін талап етпейді. Табиғи майлар көбіне көптеген әртүрлі триглицеридтер қоспасы болады.

Қолдану: Мысалы, бір глицеринге стеарин, олеин және линол қышқылы қалдықтары қатар жалғануы мүмкін. Үш байланыс эфирлік болып сақталады, бірақ қышқылдық тізбектер әртүрлі болады.

Қате нұсқалар: A) Табиғи майлар әртүрлі қышқылдық қалдықтары бар триглицеридтердің қоспалары.

B) Бір триглицеридте әртүрлі ұзындықтағы май қышқылдарының қалдықтары болуы мүмкін; тең ұзындық міндетті емес.

C) Толық қаныққан триглицеридтер де бар; қанықпаған қалдықтың болуы міндетті шарт емес.

E) Триглицерид бейтарап күрделі эфир; натрий карбоксилаты сабынның құрамына тән. Ишара: «Три» саны бірдейлікті емес, ацил қалдықтарының санын көрсетеді.

Ереже: Ұзын тізбекті қышқылда жалпы көміртек саны метил, қайталанатын метилендер және карбоксил көміртегінің қосындысы. COOH-тағы C тізбекке міндетті түрде есептеледі.

Қолдану: CH3 бір C, (CH2)14 он төрт C, COOH бір C береді. 1+14+1=16, сондықтан пальмитин қышқылы он алты көміртекті.

Қате нұсқалар: A) Тек жақшадағы CH2 топтары саналған, екі шеткі C ескерілмеген.

B) Метил мен он төрт CH2 саналған, бірақ COOH көміртегі қалып қойған.

C) Бұл стеарин қышқылына тән көміртек саны; оның CH2 қайталануы 16 болар еді.

E) 1+14+1 қосындысы 16, бір артық көміртек қосылған. Ишара: Тізбектің екі шетін де сана.

Ереже: Май қышқылының қаныққан не қанықпаған сипаты көмірсутектік тізбектегі C–C еселі байланыстарға байланысты. Карбоксилдің C=O байланысы барлық карбон қышқылында бар және бұл жіктеудің белгісі емес.

Қолдану: Берілген CH3–(CH2)16 бөлігі тек дара C–C байланыстарын қамтиды. C=O тек карбоксил құрамында болғандықтан стеарин қышқылы қаныққан болып жіктеледі.

Қате нұсқалар: B) COOH құрамында C=O бар; қаныққандық көміртек қаңқасындағы C–C байланыстарына қатысты.

C) Агрегаттық күй температураға да тәуелді; химиялық жіктеу көміртек қаңқасындағы еселі байланыстарға негізделеді.

D) Олеин қышқылында да бір COOH бар, бірақ C=C бар; негізділік пен қаныққандық бөлек белгілер.

E) Көміртек саны жұп қанықпаған қышқылдар да бар; мысалы, олеин қышқылы он сегіз көміртекті. Ишара: Карбоксилдегі C=O мен қаңқадағы C=C-ді ажырат.