Оттекті органикалық қосылыстарға сапалық реакциялар
ПЖ2-параграф · Оқулықтың 46–47-беттері
«Химия, 2-бөлім, ҚГБ» оқулығының (11-сынып, Атамұра, 2020) «Оттекті органикалық қосылыстарға сапалық реакциялар» тақырыбы, ПЖ2-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Этанол ерітіндісі йод пен сілтінің қатысында йодоформ сынағын берді. Оң нәтиженің негізгі көрінетін белгісі…»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Сары CHI3 тұнбасы
Жауап нұсқалары
- A.Сары CHI3 тұнбасыдұрыс
- B.Қара CuO тұнбасы
- C.Қою көк Cu(II) кешені
- D.Ақ CaCO3 тұнбасы
- E.Жылтыр Ag қабаты
Түсіндірме
Ереже: Йодоформ сынағында тиісті органикалық құрылымнан CHI3 түзіледі. Йодоформ суда нашар еритін сары қатты зат, сондықтан оң нәтиже сары тұнба немесе суспензия арқылы байқалады.
Қолдану: Этанол алдымен этанальға тотығып, әрі қарай галоформ түрленуіне қатыса алады. Нәтижедегі CHI3 сары тұнбасы берілген реактивтер мен оң сынаққа сәйкес.
Қате нұсқалар: B) Cu реактиві жоқ; қара оксид бұл сынақтың белгісі емес.
C) Бұл көршілес OH бар заттың мыс реактивімен белгісі, йодоформ сынағы емес.
D) Ca реагенті жоқ; бұл CO2-нің әк суымен сынағына тән.
E) Бұл Толленс сынағына тән; йодоформ реактивінде Ag жоқ. Ишара: Тұнбаның CHI3 құрамында мыс не күміс жоқ екенін ескер.
Дұрыс жауап: Этаналь мен метилкетондар да осы оң сынақты бере алады
Жауап нұсқалары
- A.Тұнба түсі заттың қандай да бір құрылымымен байланысты болмайды
- B.CHI3 құрамында оттек бар болғандықтан барлық қышқылдар оң нәтиже береді
- C.Кез келген көмірсутек бірдей оң сынақ береді
- D.Этанол йодоформ сынағын ешқашан бермейді
- E.Этаналь мен метилкетондар да осы оң сынақты бере аладыдұрыс
Түсіндірме
Ереже: Сапалық сынақтың оң нәтижесі бір затқа ғана тән болмауы мүмкін. Йодоформды этаналь, метилкетондар және оларды тотығу арқылы бере алатын кейбір спирттер түзеді; сондықтан қосымша белгілер қажет.
Қолдану: Этанол осы сынақты бере алады, бірақ этаналь мен пропанон да оң нәтиже береді. Үлгі кандидаттары шектелмесе, бір сары тұнба этанолды толық бірмәнді анықтамайды.
Қате нұсқалар: A) Оң белгі нақты өнімнің түзілуімен және бастапқы заттың құрылымымен байланысты.
B) CHI3 құрамында O жоқ, әрі сынақ барлық оттекті заттарға бірдей тән емес.
C) Сынақ белгілі функционалдық құрылымға тәуелді, барлық көмірсутектерге тән емес.
D) Этанол этанальға тотығып осы сынақты бере алады; мәселе оның жалғыз оң кандидат болмауында. Ишара: Сынақтың бір затқа тәндігі мен бірнеше затқа ортақтығын ажырат.
Дұрыс жауап: Этанол
Жауап нұсқалары
- A.Екі кандидат та міндетті түрде бірдей нәтиже береді
- B.Тұнба тек таза су барын көрсетеді
- C.Екеуінде де оттек жоқ
- D.Метанол
- E.Этанолдұрыс
Түсіндірме
Ереже: Этанолдың тотығуы этаналь береді және ол йодоформ түзуге жарайды. Метанолдың біркөміртекті құрылысы бұл жолға сәйкес емес; кандидаттар осы екеумен шектелсе сынақ ажыратуға мүмкіндік береді.
Қолдану: Берілген таңдау екі спирт арасында. Сары CHI3 оң белгісі этанолға сәйкес, ал метанол мұндай белгі бермейді. Бұл қорытындыны барлық ықтимал органикалық заттарға кеңейтуге болмайды.
Қате нұсқалар: A) Этанол оң, метанол теріс; көміртек құрылысы айырмашылық жасайды.
B) Таза су органикалық йодоформға қажетті көміртек көзін бермейді.
C) Екі кандидат та OH бар спирттер; олардың айырмасы оттектің болмауында емес, көміртек құрылысының осы сынаққа сәйкестігінде.
D) Метанол этаналь не метилкетон бере алмайды, сондықтан осы классикалық сынақ теріс. Ишара: Қай спирт этанальға дейін тотыға алатынын ойла.
Дұрыс жауап: Пропанон
Жауап нұсқалары
- A.Пропанондұрыс
- B.Метаналь
- C.Этаналь
- D.Екі кандидат та бірдей сәйкесті
- E.Сірке қышқылы
Түсіндірме
Ереже: Бірнеше сынақтың нәтижесін бірге пайдалану бір сынақтың жеткіліксіз ерекшелігін толықтырады. Этаналь мен пропанон йодоформға оң, бірақ қарапайым пропанон Толленс сынағына теріс болады.
Қолдану: Оң йодоформ екеуін де мүмкін қалдырады. Теріс Толленс этанальды шығарып тастайды, өйткені оның CHO тобы Ag(I)-ді тотықсыздандырады; қалған кандидат пропанон.
Қате нұсқалар: B) Метаналь Толленс сынағына оң және йодоформға теріс; берілген екі белгіге сәйкес емес.
C) Этаналь қалыпты жағдайда Толленс сынағына да оң нәтиже береді, шарттағы теріс нәтижеге сәйкес емес.
D) Толленс белгісі бұл жұпты ажыратады; екеуін тең таңдау дұрыс емес.
E) Сірке қышқылының йодоформ сынағы оң болмайды; берілген кандидаттарға да кірмейді. Ишара: Алдымен екі затқа ортақ белгіге, кейін ажырататын белгіге қара.
Дұрыс жауап: Сірке қышқылы
Жауап нұсқалары
- A.Сірке қышқылыдұрыс
- B.Үшеуі де міндетті түрде бірдей
- C.Тек үлгіде металдық натрий бар
- D.Метаналь
- E.Этанол
Түсіндірме
Ереже: Карбон қышқылы гидрокарбонатпен CO2 бөледі. Этанол бұл қышқылдық сынақты бермейді, ал метаналь күміс айнаға оң; белгілерді бірге қолдану берілген үш кандидаттың бірін таңдауға мүмкіндік береді.
Қолдану: CH3COOH+NaHCO3→CH3COONa+H2O+CO2. Сірке қышқылы осы газ белгісін және Толленстің теріс нәтижесін бірге береді; басқа екі кандидат екі шартты орындамайды.
Қате нұсқалар: B) Функционалдық топтары әртүрлі, сынақ нәтижелері бірдей емес.
C) Шартта NaHCO3 берілген, Na металы емес; газ CO2 деп көрсетілген.
D) Метаналь Толленс сынағына оң, ал қышқыл ретінде гидрокарбонаттан CO2 бөлуі бұл таңдау үшін сәйкес емес.
E) Этанол NaHCO3-пен әдеттегі қышқылдық CO2 бөлу реакциясын бермейді. Ишара: Алдымен CO2 шығаратын карбоксил тобын ізде.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
- Альдегидтер. Кетондар
- Альдегидтер мен кетондарды тәжірибе жүзінде анықтау
- Карбон қышқылдары
- Карбон қышқылдарының химиялық қасиеттері
- Жай және күрделі эфирлер
- Майлар, олардың құрылысы мен қызметі. Майларға сапалық реакциялар
- Майлар гидролизі мен сабындану. Карбон қышқылдары, күрделі эфирлер, сабын мен жасанды жуғыш заттардың қолдану аясы
- Синтетикалық жуғыш заттардан табиғатты қорғау
Сұрақтар «Химия, 2-бөлім, ҚГБ» оқулығы бойынша құрастырылған, Атамұра, 2020.