Биология, 9-сынып: ББЖМ

Жануарлардың тыныс алу жүйелері Тыныс алу — ағза мен қоршаған орта арасындағы газ алмасу үдерісі. Құнарлы заттардан энергия алу үшін оттегі қажет, сондықтан, тыныс алу үнемі жүзеге асып тұруы тиіс. Жәндіктердің тыныс алу мүшесі кеңірдек, балықтың тыныс алу мүшесіне өкпе мен ауа қапшықтары, бақада өкпе, балықтарда желбезек жатады.

Қазақстанның ерекше қорғалатын табиғи аумақтары-қорықтар Мемлекеттiк табиғи қорық — табиғат қорғау және ғылыми мекеме мәртебесi бар ерекше қорғалатын табиғи аумақ, оның қызметiнiң мақсаты өзiнiң аумағындағы табиғи процестер мен құбылыстардың табиғи барысын, өсiмдiктер мен жануарлар дүниесi объектiлерiн, өсiмдiктер мен жануарлардың жекелеген түрлерi мен қауымдастықтарын, әдеттегi және бiрегей экологиялық жүйелердi сақтау мен зерделеу және оларды қалпына келтiру болып табылады. Қазақстанда қазіргі уақытта 10 қорық ұйымдастырылған. Олар: Ақсу – Жабағалы, Наурызым, Алматы, Қорғалжын, Барсакелмес,Марқакөл, Үстірт,Батыс-Алтай, Алакөл, Қаратау қорықтары.

Г.Мендель заңдары Тұқым қуалаушылықтың заңдылықтарын зерттеудің ғылыми негізін Грегор Мендель қалады. Ол өз тәжірибелеріне қолайлы объект ретінде асбұршақты алды. Тұқым қуалаушылықты зерттегенде Мендель ең қарапайым моногибридті будандастырудан бастап, әрі қарай біртіндеп күрделендіре түскен. Бір аллельді жұптың гендерін бірдей әріппен, яғни доминантты (басым) генді үлкен әріппен, рецессивті (басылыңқы) генді кіші әріппен белгілеу ұсынылған. Ата-аналары бір-бірінен бір жұп белгі бойынша ажыратылатын дарақтарды будандастыруды моногибридті деп атайды.

Қазақстанның ерекше қорғалатын табиғи аумақтары-қорықтар Мемлекеттiк табиғи қорық — табиғат қорғау және ғылыми мекеме мәртебесi бар ерекше қорғалатын табиғи аумақ, оның қызметiнiң мақсаты өзiнiң аумағындағы табиғи процестер мен құбылыстардың табиғи барысын, өсiмдiктер мен жануарлар дүниесi объектiлерiн, өсiмдiктер мен жануарлардың жекелеген түрлерi мен қауымдастықтарын, әдеттегi және бiрегей экологиялық жүйелердi сақтау мен зерделеу және оларды қалпына келтiру болып табылады. Қазақстанда қазіргі уақытта 10 қорық ұйымдастырылған. Олар: Ақсу – Жабағалы, Наурызым, Алматы, Қорғалжын, Барсакелмес,Марқакөл, Үстірт,Батыс-Алтай, Алакөл, Қаратау қорықтары.

Г.Мендель заңдары Тұқым қуалаушылықтың заңдылықтарын зерттеудің ғылыми негізін Грегор Мендель қалады. Ол өз тәжірибелеріне қолайлы объект ретінде асбұршақты алды. Тұқым қуалаушылықты зерттегенде Мендель ең қарапайым моногибридті будандастырудан бастап, әрі қарай біртіндеп күрделендіре түскен. Бір аллельді жұптың гендерін бірдей әріппен, яғни доминантты (басым) генді үлкен әріппен, рецессивті (басылыңқы) генді кіші әріппен белгілеу ұсынылған. Ата-аналары бір-бірінен бір жұп белгі бойынша ажыратылатын дарақтарды будандастыруды моногибридті деп атайды.

Бүйрек —зәр түзе отырып, қаннан шығатын бөлінділерді сүзетін, асбұршаққа ұқсас мүше. Бүйректің құрылым бірлігі нефрон деп аталады. Олардың саны 1 млн-дай. Нефрон әр түрлі бүйрек өзекшелерінен түзіледі. Нефрон өзекшелерінің екі бүйректегі жалпы ұзындығы 100 км шамасында болады. Нефрон арқылы зат алмасу процесінде пайда болатын организмге қажетсіз және зиянды заттар сыртқа шығарылады. Бүйректің ерекшелігі қанмен жақсы қамтамасыз етілуі: бүйрек арқылы тәулігіне 1500-1700 л қан ағады.Бұл дегеніміз - әрбір 5 минут сайын қан тамырлары арқылы айналатын барлық қан бүйрек арқылы өтеді деген сөз.Осы кезде организм ұлпаларында үнемі түзілетін, тіршілік әрекетінің зиянды заттары қаннан бөлінеді.

Қазақстанның ерекше қорғалатын табиғи аумақтары-қорықтар Мемлекеттiк табиғи қорық — табиғат қорғау және ғылыми мекеме мәртебесi бар ерекше қорғалатын табиғи аумақ, оның қызметiнiң мақсаты өзiнiң аумағындағы табиғи процестер мен құбылыстардың табиғи барысын, өсiмдiктер мен жануарлар дүниесi объектiлерiн, өсiмдiктер мен жануарлардың жекелеген түрлерi мен қауымдастықтарын, әдеттегi және бiрегей экологиялық жүйелердi сақтау мен зерделеу және оларды қалпына келтiру болып табылады. Қазақстанда қазіргі уақытта 10 қорық ұйымдастырылған. Олар: Ақсу – Жабағалы, Наурызым, Алматы, Қорғалжын, Барсакелмес,Марқакөл, Үстірт,Батыс-Алтай, Алакөл, Қаратау қорықтары.

Қазақстанның ерекше қорғалатын табиғи аумақтары-қорықтар Мемлекеттiк табиғи қорық — табиғат қорғау және ғылыми мекеме мәртебесi бар ерекше қорғалатын табиғи аумақ, оның қызметiнiң мақсаты өзiнiң аумағындағы табиғи процестер мен құбылыстардың табиғи барысын, өсiмдiктер мен жануарлар дүниесi объектiлерiн, өсiмдiктер мен жануарлардың жекелеген түрлерi мен қауымдастықтарын, әдеттегi және бiрегей экологиялық жүйелердi сақтау мен зерделеу және оларды қалпына келтiру болып табылады. Қазақстанда қазіргі уақытта 10 қорық ұйымдастырылған. Олар: Ақсу – Жабағалы, Наурызым, Алматы, Қорғалжын, Барсакелмес,Марқакөл, Үстірт,Батыс-Алтай, Алакөл, Қаратау қорықтары.

ДНҚ (дезоксирибонуклеин қышқылы молекуласының) құрылысы қос шиыршықты. ДНҚ құрамында бескөміртекті қант, фосфор қышқылының қалдығы және азотты негіздер болады. Олар өзара берік ковалентті полюсті байланыспен байланысқан.ДНҚ құрамында азотты негіздердің төрт типі болады, олар бас әріппен белгіленеді.

Нефрон адам мен омыртқалы жануарлар бүйрегінің құрылымдық және қызметтік бірлігі. Нефрон капсуладан және ирек бүйрек өзекшелерінен тұрады. Ирек өзекшелерге: проксималды өзек, дистальді өзек және Генле ілмегі жатады.

Онтогенез – организмнің жеке дара дамуы. Онтогенез ұрық болып түзілуінен бастап, тіршілігінің соңына дейінгі барлық өзгерістердің жиынтығы. Онтогенез барысында дамып келе жатқан организмнің жеке мүшелері өсіп, жіктеледі және бірігеді.

Ағаш сабағының ішкі құрылысы Ағаш сабағының айқын ажыратылатын төрт қабаты болады: қабық, камбий, сүрек, өзек. Қабық өсімдікті сыртқы ортаның қолайсыз жағдайларынан қорғайды. Камбий – қабықтан кейінгі орналасатын қабат. Камбий жасушалары дамылсыз бөлінетіндіктен, ағаш діңі жуандап өседі. Сүрек – сабақтың едәуір бөлігін алып жататын камбийден кейін орналасатын қабат. Жасушаларының пішіндері мен мөлшері біркелкі емес. Өзек – сабақтың орталық бөлімі. Жас өркенде жасушалары тірі болғандықтан, органикалық заттар қорға жиналады.

Гүлді өсімдіктер даражарнақты және қосжарнақты өсімдіктер болып екі класқа жіктеледі. Олар тұқымының құрылысы, тамыр жүйесі, жапырақтарының жүйкеленуі мен типтері, гүлінің құрылысы, тіршілік формалары бойынша ерекшеленеді.

Ағаш сабағының ішкі құрылысы Ағаш сабағының айқын ажыратылатын төрт қабаты болады: қабық, камбий, сүрек, өзек. Қабық өсімдікті сыртқы ортаның қолайсыз жағдайларынан қорғайды. Камбий – қабықтан кейінгі орналасатын қабат. Камбий жасушалары дамылсыз бөлінетіндіктен, ағаш діңі жуандап өседі. Сүрек – сабақтың едәуір бөлігін алып жататын камбийден кейін орналасатын қабат. Жасушаларының пішіндері мен мөлшері біркелкі емес. Өзек – сабақтың орталық бөлімі. Жас өркенде жасушалары тірі болғандықтан, органикалық заттар қорға жиналады.

Қазақстанның ерекше қорғалатын табиғи аумақтары-қорықтар Мемлекеттiк табиғи қорық — табиғат қорғау және ғылыми мекеме мәртебесi бар ерекше қорғалатын табиғи аумақ, оның қызметiнiң мақсаты өзiнiң аумағындағы табиғи процестер мен құбылыстардың табиғи барысын, өсiмдiктер мен жануарлар дүниесi объектiлерiн, өсiмдiктер мен жануарлардың жекелеген түрлерi мен қауымдастықтарын, әдеттегi және бiрегей экологиялық жүйелердi сақтау мен зерделеу және оларды қалпына келтiру болып табылады. Қазақстанда қазіргі уақытта 10 қорық ұйымдастырылған. Олар: Ақсу – Жабағалы, Наурызым, Алматы, Қорғалжын, Барсакелмес,Марқакөл, Үстірт,Батыс-Алтай, Алакөл, Қаратау қорықтары.

Транспирация Транспирация (транс... және лат. spіro – дем аламын, дем шығарамын) – өсімдіктің суды буландыруы; күрделі физиологиялық процесс. Яғни судың өсімдік бойымен жылжып, жапырақтары, сабағы және гүлдері арқылы булануын транспирация деп атаймыз. Су өсімдіктің барлық тіршілік әрекеті үшін маңызды, бірақ тамыр арқылы сіңірілген судың біраз бөлігі ғана метаболизм және өсіп-даму үшін қолданылады. Қалған 99-99,5%-ы транспирация барысында буланып шығарылады. Су негізінен жапырақтың бетін қаптап тұратын кутикуладағы лептесіктерінде буланады. Транспирация қарқыны сыртқы ортаның температурасы мен ауаның қозғалысына және оның ылғалдылығына тәуелді болады. Температура жоғары, атмосферадағы ауа құрғақ және желді болса, транспирация қарқынды жүреді. Керісінше, атмосфера ылғалдылығы жоғары, температура төмен жағдайда ,транспирация қарқыны азаяды. Бірақ тамыр қысымы мен судың бөлінуі нәтижесінде жапырақ ұшында тамшылар пайда болады. Оны гуттация деп атайды. Бұл құбылысты таңертең және кешке ауаның ылғалдылығы жоғары болғанда байқауға болады. Судың ең көп буланатын кезіне өсімдіктердің вегетация кезеңі жатады. Мысалы, 1 га бидай алқабы 2 млн. кг суды, жүгері 3,2 млн. кг, капуста 8 млн. кг суды буландырады.

Ағаш сабағының ішкі құрылысы Ағаш сабағының айқын ажыратылатын төрт қабаты болады: қабық, камбий, сүрек, өзек. Қабық өсімдікті сыртқы ортаның қолайсыз жағдайларынан қорғайды. Камбий – қабықтан кейінгі орналасатын қабат. Камбий жасушалары дамылсыз бөлінетіндіктен, ағаш діңі жуандап өседі. Сүрек – сабақтың едәуір бөлігін алып жататын камбийден кейін орналасатын қабат. Жасушаларының пішіндері мен мөлшері біркелкі емес. Өзек – сабақтың орталық бөлімі. Жас өркенде жасушалары тірі болғандықтан, органикалық заттар қорға жиналады.

Қазақстанның ерекше қорғалатын табиғи аумақтары-қорықтар Мемлекеттiк табиғи қорық — табиғат қорғау және ғылыми мекеме мәртебесi бар ерекше қорғалатын табиғи аумақ, оның қызметiнiң мақсаты өзiнiң аумағындағы табиғи процестер мен құбылыстардың табиғи барысын, өсiмдiктер мен жануарлар дүниесi объектiлерiн, өсiмдiктер мен жануарлардың жекелеген түрлерi мен қауымдастықтарын, әдеттегi және бiрегей экологиялық жүйелердi сақтау мен зерделеу және оларды қалпына келтiру болып табылады. Қазақстанда қазіргі уақытта 10 қорық ұйымдастырылған. Олар: Ақсу – Жабағалы, Наурызым, Алматы, Қорғалжын, Барсакелмес,Марқакөл, Үстірт,Батыс-Алтай, Алакөл, Қаратау қорықтары.

Қазақстанның ерекше қорғалатын табиғи аумақтары-қорықтар Мемлекеттiк табиғи қорық — табиғат қорғау және ғылыми мекеме мәртебесi бар ерекше қорғалатын табиғи аумақ, оның қызметiнiң мақсаты өзiнiң аумағындағы табиғи процестер мен құбылыстардың табиғи барысын, өсiмдiктер мен жануарлар дүниесi объектiлерiн, өсiмдiктер мен жануарлардың жекелеген түрлерi мен қауымдастықтарын, әдеттегi және бiрегей экологиялық жүйелердi сақтау мен зерделеу және оларды қалпына келтiру болып табылады. Қазақстанда қазіргі уақытта 10 қорық ұйымдастырылған. Олар: Ақсу – Жабағалы, Наурызым, Алматы, Қорғалжын, Барсакелмес,Марқакөл, Үстірт,Батыс-Алтай, Алакөл, Қаратау қорықтары.

Транспирация Транспирация (транс... және лат. spіro – дем аламын, дем шығарамын) – өсімдіктің суды буландыруы; күрделі физиологиялық процесс. Яғни судың өсімдік бойымен жылжып, жапырақтары, сабағы және гүлдері арқылы булануын транспирация деп атаймыз. Су өсімдіктің барлық тіршілік әрекеті үшін маңызды, бірақ тамыр арқылы сіңірілген судың біраз бөлігі ғана метаболизм және өсіп-даму үшін қолданылады. Қалған 99-99,5%-ы транспирация барысында буланып шығарылады. Су негізінен жапырақтың бетін қаптап тұратын кутикуладағы лептесіктерінде буланады. Транспирация қарқыны сыртқы ортаның температурасы мен ауаның қозғалысына және оның ылғалдылығына тәуелді болады. Температура жоғары, атмосферадағы ауа құрғақ және желді болса, транспирация қарқынды жүреді. Керісінше, атмосфера ылғалдылығы жоғары, температура төмен жағдайда ,транспирация қарқыны азаяды. Бірақ тамыр қысымы мен судың бөлінуі нәтижесінде жапырақ ұшында тамшылар пайда болады. Оны гуттация деп атайды. Бұл құбылысты таңертең және кешке ауаның ылғалдылығы жоғары болғанда байқауға болады. Судың ең көп буланатын кезіне өсімдіктердің вегетация кезеңі жатады. Мысалы, 1 га бидай алқабы 2 млн. кг суды, жүгері 3,2 млн. кг, капуста 8 млн. кг суды буландырады.

Ағаш сабағының ішкі құрылысы Ағаш сабағының айқын ажыратылатын төрт қабаты болады: қабық, камбий, сүрек, өзек. Қабық өсімдікті сыртқы ортаның қолайсыз жағдайларынан қорғайды. Камбий – қабықтан кейінгі орналасатын қабат. Камбий жасушалары дамылсыз бөлінетіндіктен, ағаш діңі жуандап өседі. Сүрек – сабақтың едәуір бөлігін алып жататын камбийден кейін орналасатын қабат. Жасушаларының пішіндері мен мөлшері біркелкі емес. Өзек – сабақтың орталық бөлімі. Жас өркенде жасушалары тірі болғандықтан, органикалық заттар қорға жиналады.

Транспирация Транспирация (транс... және лат. spіro – дем аламын, дем шығарамын) – өсімдіктің суды буландыруы; күрделі физиологиялық процесс. Яғни судың өсімдік бойымен жылжып, жапырақтары, сабағы және гүлдері арқылы булануын транспирация деп атаймыз. Су өсімдіктің барлық тіршілік әрекеті үшін маңызды, бірақ тамыр арқылы сіңірілген судың біраз бөлігі ғана метаболизм және өсіп-даму үшін қолданылады. Қалған 99-99,5%-ы транспирация барысында буланып шығарылады. Су негізінен жапырақтың бетін қаптап тұратын кутикуладағы лептесіктерінде буланады. Транспирация қарқыны сыртқы ортаның температурасы мен ауаның қозғалысына және оның ылғалдылығына тәуелді болады. Температура жоғары, атмосферадағы ауа құрғақ және желді болса, транспирация қарқынды жүреді. Керісінше, атмосфера ылғалдылығы жоғары, температура төмен жағдайда ,транспирация қарқыны азаяды. Бірақ тамыр қысымы мен судың бөлінуі нәтижесінде жапырақ ұшында тамшылар пайда болады. Оны гуттация деп атайды. Бұл құбылысты таңертең және кешке ауаның ылғалдылығы жоғары болғанда байқауға болады. Судың ең көп буланатын кезіне өсімдіктердің вегетация кезеңі жатады. Мысалы, 1 га бидай алқабы 2 млн. кг суды, жүгері 3,2 млн. кг, капуста 8 млн. кг суды буландырады.

Жануарлардың тыныс алу жүйелері Тыныс алу — ағза мен қоршаған орта арасындағы газ алмасу үдерісі. Құнарлы заттардан энергия алу үшін оттегі қажет, сондықтан, тыныс алу үнемі жүзеге асып тұруы тиіс. Жәндіктердің тыныс алу мүшесі кеңірдек, балықтың тыныс алу мүшесіне өкпе мен ауа қапшықтары, бақада өкпе, балықтарда желбезек жатады.

Бүйрек —зәр түзе отырып, қаннан шығатын бөлінділерді сүзетін, асбұршаққа ұқсас мүше. Бүйректің құрылым бірлігі нефрон деп аталады. Олардың саны 1 млн-дай. Нефрон әр түрлі бүйрек өзекшелерінен түзіледі. Нефрон өзекшелерінің екі бүйректегі жалпы ұзындығы 100 км шамасында болады. Нефрон арқылы зат алмасу процесінде пайда болатын организмге қажетсіз және зиянды заттар сыртқа шығарылады. Бүйректің ерекшелігі қанмен жақсы қамтамасыз етілуі: бүйрек арқылы тәулігіне 1500-1700 л қан ағады.Бұл дегеніміз - әрбір 5 минут сайын қан тамырлары арқылы айналатын барлық қан бүйрек арқылы өтеді деген сөз.Осы кезде организм ұлпаларында үнемі түзілетін, тіршілік әрекетінің зиянды заттары қаннан бөлінеді.

ДНҚ (дезоксирибонуклеин қышқылы молекуласының) құрылысы қос шиыршықты. ДНҚ құрамында бескөміртекті қант, фосфор қышқылының қалдығы және азотты негіздер болады. Олар өзара берік ковалентті полюсті байланыспен байланысқан.ДНҚ құрамында азотты негіздердің төрт типі болады, олар бас әріппен белгіленеді.

ДНҚ (дезоксирибонуклеин қышқылы молекуласының) құрылысы қос шиыршықты. ДНҚ құрамында бескөміртекті қант, фосфор қышқылының қалдығы және азотты негіздер болады. Олар өзара берік ковалентті полюсті байланыспен байланысқан.ДНҚ құрамында азотты негіздердің төрт типі болады, олар бас әріппен белгіленеді.

Гүлді өсімдіктер даражарнақты және қосжарнақты өсімдіктер болып екі класқа жіктеледі. Олар тұқымының құрылысы, тамыр жүйесі, жапырақтарының жүйкеленуі мен типтері, гүлінің құрылысы, тіршілік формалары бойынша ерекшеленеді.

Жануарлардың тыныс алу жүйелері Тыныс алу — ағза мен қоршаған орта арасындағы газ алмасу үдерісі. Құнарлы заттардан энергия алу үшін оттегі қажет, сондықтан, тыныс алу үнемі жүзеге асып тұруы тиіс. Жәндіктердің тыныс алу мүшесі кеңірдек, балықтың тыныс алу мүшесіне өкпе мен ауа қапшықтары, бақада өкпе, балықтарда желбезек жатады.

Транспирация Транспирация (транс... және лат. spіro – дем аламын, дем шығарамын) – өсімдіктің суды буландыруы; күрделі физиологиялық процесс. Яғни судың өсімдік бойымен жылжып, жапырақтары, сабағы және гүлдері арқылы булануын транспирация деп атаймыз. Су өсімдіктің барлық тіршілік әрекеті үшін маңызды, бірақ тамыр арқылы сіңірілген судың біраз бөлігі ғана метаболизм және өсіп-даму үшін қолданылады. Қалған 99-99,5%-ы транспирация барысында буланып шығарылады. Су негізінен жапырақтың бетін қаптап тұратын кутикуладағы лептесіктерінде буланады. Транспирация қарқыны сыртқы ортаның температурасы мен ауаның қозғалысына және оның ылғалдылығына тәуелді болады. Температура жоғары, атмосферадағы ауа құрғақ және желді болса, транспирация қарқынды жүреді. Керісінше, атмосфера ылғалдылығы жоғары, температура төмен жағдайда ,транспирация қарқыны азаяды. Бірақ тамыр қысымы мен судың бөлінуі нәтижесінде жапырақ ұшында тамшылар пайда болады. Оны гуттация деп атайды. Бұл құбылысты таңертең және кешке ауаның ылғалдылығы жоғары болғанда байқауға болады. Судың ең көп буланатын кезіне өсімдіктердің вегетация кезеңі жатады. Мысалы, 1 га бидай алқабы 2 млн. кг суды, жүгері 3,2 млн. кг, капуста 8 млн. кг суды буландырады.

Қазақстанның ерекше қорғалатын табиғи аумақтары-қорықтар Мемлекеттiк табиғи қорық — табиғат қорғау және ғылыми мекеме мәртебесi бар ерекше қорғалатын табиғи аумақ, оның қызметiнiң мақсаты өзiнiң аумағындағы табиғи процестер мен құбылыстардың табиғи барысын, өсiмдiктер мен жануарлар дүниесi объектiлерiн, өсiмдiктер мен жануарлардың жекелеген түрлерi мен қауымдастықтарын, әдеттегi және бiрегей экологиялық жүйелердi сақтау мен зерделеу және оларды қалпына келтiру болып табылады. Қазақстанда қазіргі уақытта 10 қорық ұйымдастырылған. Олар: Ақсу – Жабағалы, Наурызым, Алматы, Қорғалжын, Барсакелмес,Марқакөл, Үстірт,Батыс-Алтай, Алакөл, Қаратау қорықтары.

Онтогенез – организмнің жеке дара дамуы. Онтогенез ұрық болып түзілуінен бастап, тіршілігінің соңына дейінгі барлық өзгерістердің жиынтығы. Онтогенез барысында дамып келе жатқан организмнің жеке мүшелері өсіп, жіктеледі және бірігеді.

Онтогенез – организмнің жеке дара дамуы. Онтогенез ұрық болып түзілуінен бастап, тіршілігінің соңына дейінгі барлық өзгерістердің жиынтығы. Онтогенез барысында дамып келе жатқан организмнің жеке мүшелері өсіп, жіктеледі және бірігеді.

Жануарлардың тыныс алу жүйелері Тыныс алу — ағза мен қоршаған орта арасындағы газ алмасу үдерісі. Құнарлы заттардан энергия алу үшін оттегі қажет, сондықтан, тыныс алу үнемі жүзеге асып тұруы тиіс. Жәндіктердің тыныс алу мүшесі кеңірдек, балықтың тыныс алу мүшесіне өкпе мен ауа қапшықтары, бақада өкпе, балықтарда желбезек жатады.

Бүйрек —зәр түзе отырып, қаннан шығатын бөлінділерді сүзетін, асбұршаққа ұқсас мүше. Бүйректің құрылым бірлігі нефрон деп аталады. Олардың саны 1 млн-дай. Нефрон әр түрлі бүйрек өзекшелерінен түзіледі. Нефрон өзекшелерінің екі бүйректегі жалпы ұзындығы 100 км шамасында болады. Нефрон арқылы зат алмасу процесінде пайда болатын организмге қажетсіз және зиянды заттар сыртқа шығарылады. Бүйректің ерекшелігі қанмен жақсы қамтамасыз етілуі: бүйрек арқылы тәулігіне 1500-1700 л қан ағады.Бұл дегеніміз - әрбір 5 минут сайын қан тамырлары арқылы айналатын барлық қан бүйрек арқылы өтеді деген сөз.Осы кезде организм ұлпаларында үнемі түзілетін, тіршілік әрекетінің зиянды заттары қаннан бөлінеді.

Гүлді өсімдіктер даражарнақты және қосжарнақты өсімдіктер болып екі класқа жіктеледі. Олар тұқымының құрылысы, тамыр жүйесі, жапырақтарының жүйкеленуі мен типтері, гүлінің құрылысы, тіршілік формалары бойынша ерекшеленеді.

Онтогенез – организмнің жеке дара дамуы. Онтогенез ұрық болып түзілуінен бастап, тіршілігінің соңына дейінгі барлық өзгерістердің жиынтығы. Онтогенез барысында дамып келе жатқан организмнің жеке мүшелері өсіп, жіктеледі және бірігеді.

Гүлді өсімдіктер даражарнақты және қосжарнақты өсімдіктер болып екі класқа жіктеледі. Олар тұқымының құрылысы, тамыр жүйесі, жапырақтарының жүйкеленуі мен типтері, гүлінің құрылысы, тіршілік формалары бойынша ерекшеленеді.

Бүйрек —зәр түзе отырып, қаннан шығатын бөлінділерді сүзетін, асбұршаққа ұқсас мүше. Бүйректің құрылым бірлігі нефрон деп аталады. Олардың саны 1 млн-дай. Нефрон әр түрлі бүйрек өзекшелерінен түзіледі. Нефрон өзекшелерінің екі бүйректегі жалпы ұзындығы 100 км шамасында болады. Нефрон арқылы зат алмасу процесінде пайда болатын организмге қажетсіз және зиянды заттар сыртқа шығарылады. Бүйректің ерекшелігі қанмен жақсы қамтамасыз етілуі: бүйрек арқылы тәулігіне 1500-1700 л қан ағады.Бұл дегеніміз - әрбір 5 минут сайын қан тамырлары арқылы айналатын барлық қан бүйрек арқылы өтеді деген сөз.Осы кезде организм ұлпаларында үнемі түзілетін, тіршілік әрекетінің зиянды заттары қаннан бөлінеді.

Нефрон адам мен омыртқалы жануарлар бүйрегінің құрылымдық және қызметтік бірлігі. Нефрон капсуладан және ирек бүйрек өзекшелерінен тұрады. Ирек өзекшелерге: проксималды өзек, дистальді өзек және Генле ілмегі жатады.

Жануарлардың тыныс алу жүйелері Тыныс алу — ағза мен қоршаған орта арасындағы газ алмасу үдерісі. Құнарлы заттардан энергия алу үшін оттегі қажет, сондықтан, тыныс алу үнемі жүзеге асып тұруы тиіс. Жәндіктердің тыныс алу мүшесі кеңірдек, балықтың тыныс алу мүшесіне өкпе мен ауа қапшықтары, бақада өкпе, балықтарда желбезек жатады.