Шығыс пен батысты байланыстырған көпірлер

Ереже: Негізгі ой мәтіндегі деректердің ортақ мәнін жинақтап, автордың не айтқысы келгенін білдіреді. Тақырып «не туралы?» деген сұраққа жауап берсе, негізгі ой сол тақырып жөніндегі тұжырымды жеткізеді. Жекелеген мысал бүкіл мәтіннің қорытындысын алмастырмайды.

Қолдану: Үзінді бірнеше қызметті мысалдармен ашады. Соңғы сөйлем басқарумен шектелмейтін ортақ тұжырым береді. Дұрыс жауап сауда мен тәжірибе алмасуды да сақтайды. Бір қала туралы оқу сипаттамасы барлық қалада барлық қызмет бірдей болғанын дәлелдемейді; қорытынды осы нысанның ауқымында қалады.

Қате нұсқаларды ажырату: A) «Қалада сауда болғанымен, мәдени байланыс болмаған.» — Тәжірибе алмасу мен мәдени орталық туралы дерек жоққа шығарылған.

B) «Қалада тек басқару орны ғана болған.» — Сауда мен шеберхана және тәжірибе алмасу ескерілмеген; негізгі ой бір қызметке тарылған.

C) «Басқару орны ашылғандықтан, шеберханалар міндетті жабылған.» — Қатар болған белгілер себепті жоюға өзгерген; мәтінде мұндай нәтиже жоқ.

D) «Барлық қаланың қызметі бірдей екені толық дәлелденген.» — Бір қала туралы сипаттама барлық қалаға таратылған; ауқым негізсіз кеңейген.

Қайта орындауға ишара: Соңғы сөйлемге дейін қандай әртүрлі қызметтер аталған?

Ереже: Ауыспалы мағынада сөз заттың тікелей белгісін емес, соған ұқсас қасиетті білдіреді. Мағынаны сөйлемдегі байланыс арқылы анықтаймыз. Теңеу ұқсастықты арнайы көрсетеді, метафора бір нысанды екіншісінің атауымен бейнелейді, әсірелеу белгі не құбылысты әдейі ұлғайтады.

Қолдану: Метафора физикалық көпірдің жалғау қызметін мәдени алмасуға ауыстырады. Шарт ұқсастық негізін нақты бергендіктен, бетон құрылыс туралы қорытынды қажет емес. Қала арқылы байланыс болғаны барлық айырмашылық жойылды дегенге тең емес. Бейне қызметті қысқа әрі әсерлі түсіндіреді.

Қате нұсқаларды ажырату: A) «Қала тек бір өңірмен байланысып, екіншісі туралы дерек жоқ.» — Шарттағы екі бағыттың бірі алып тасталған; бейне ауқымы тарылған.

C) «Қалада тек өзен үстіндегі бетон көпір болған.» — Мәдени бейне нақты құрылысқа тарылған; шарттың түсіндірмесі жоғалған.

D) «Қала екі өңір арасындағы мәдени байланысқа толық тыйым салған.» — Дәнекер мағынасы керісінше үзуге ауыстырылған.

E) «Екі өңірдің барлық мәдениеті толық бірдей болған.» — Байланыс пен алмасу барлық айырманың жоғалуын дәлелдемейді.

Қайта орындауға ишара: Көпірдің жалғау қызметі бұл жерде қандай байланысқа ауысқан?

Ереже: Дәйексөз не мәлімет қолданғанда оның авторын, еңбегін және табылатын орнын көрсету керек. Жарияланған уақыт тарихи контексті түсінуге көмектеседі. Өз сөзімен мазмұндағанда да алынған ойдың дереккөзі аталады; автордың жеке бағасы жалпыға ортақ дәлелденген дерекке айналмайды.

Қолдану: Сызба нысанды көрген суретшінің бақылауына сүйенеді. Бірақ зерттеушінің өзі көрмегендіктен, оның баяндауын жеке тікелей бақылау деп атауға болмайды. Бұл материал міндетті жалған деген емес; шығу тегі мен өлшем әдісін тексеру қажет. Авторлар арасындағы дерек жолын ашық көрсету дәлдікті сақтайды.

Қате нұсқаларды ажырату: A) «Суретші нысанға бармаған, барлық дерек зерттеушінің өлшемі.» — Екі тараптың әрекеті керісінше берілген; дерек жолы бұрмаланған.

B) «Зерттеуші нысанды өзі тікелей өлшеген.» — Шарттағы бармаған белгісі ескерілмеген; бақылау басқа адамнан келген.

C) «Сызба бар болса, нысан қазіргі кезде міндетті сақталған.» — Тарихи бақылау қазіргі сақтау мәртебесіне дәлелсіз ауыстырылған.

E) «Жанама болғандықтан, сызба міндетті түгел жалған.» — Дерек түрі оның ақиқаттығын алдын ала толық шешпейді; тексеру қажет.

Қайта орындауға ишара: Нысанды нақты кім көрді, баяндауды кім пайдаланған?

Ереже: Дерек тексеруге болатын оқиға, сан немесе жағдай туралы хабарлайды; пікір бағалау мен көзқарасты білдіреді. Деректің ақиқаттығын тексеру — бөлек қадам. Берілген мәтінге сүйенген жауап айтылмаған мәліметті қоспай, автор пайымын дәлелденген жалпы заңмен шатастырмайды.

Қолдану: Болғанға ұқсайды тіркесі нысанның қызметі туралы болжамды білдіреді. Дұрыс мазмұндау оны толық расталған анықтамаға айналдырмайды. Ойықтың бар болуы мен оның терезе болғаны бір мәртебедегі дерек емес. Қосымша зерттеу қызметті нақтылауы мүмкін, бірақ осы шартта қорытынды ықтимал күйінде қалады.

Қате нұсқаларды ажырату: B) «Ойықтың есік болғаны сөзсіз анықталған.» — Қызмет атауы өзгерген және ықтималдық кепілдікке күшейген.

C) «Жоғарғы ойықтың жоқтығы дәлелденген.» — Қызмет болжамы нысанның өзін терістеуге ауыстырылған.

D) «Ойық қазір міндетті жаңа тереземен ауыстырылған.» — Тарихи сипаттамадан қазіргі жөндеу оқиғасы ойдан қосылған.

E) «Ойықтың терезе болғаны толық құжатпен расталған.» — Ұқсайды деген болжам толық растауға өзгерген; құжат берілмеген.

Қайта орындауға ишара: Қай сөз қызметтің нақты бекітілмегенін көрсетеді?

Ереже: Дәлел тезиске тікелей қатысты болуы және оны тексеруге мүмкіндік беруі керек. Нақты мысал, салыстыру немесе дерек пікірдің негізін көрсетеді. Бір оқиғаны барлық жағдайға таратуға, ал жеке сенімді зерттеу нәтижесі ретінде ұсынуға болмайды.

Қолдану: Қызмет пен материал әртүрлі белгілер. Олар екі нысанды сипаттағанымен, бір өлшемдегі айырманы тікелей бермейді. Дұрыс салыстыру ортақ сұрақты белгілеп, екі қалаға да қажетті дерек іздейді. Екінші мәтінде сауда аталмауы оның болмағанын автоматты дәлелдемейді.

Қате нұсқаларды ажырату: A) «Материалы аталған қалада сауда болмаған деп бірден қорытындылау.» — Айтылмаған дерек қызметтің жоқтығын дәлелдемейді; ортақ өлшем табылмаған.

B) «Сауда қызметін қабырға материалымен теңестіріп салыстыру.» — Әртүрлі белгілер тікелей теңестірілген; ортақ салыстыру негізі жоқ.

D) «Бір қаланың саудасын екіншісінің тек қорғаныс қызметімен тікелей бағалау.» — Екі түрлі қызмет салыстырылған; бірдей белгі бойынша дерек толықтырылмаған.

E) «Екі мәтін әртүрлі болғандықтан, ешбір қосымша дерек іздемеу.» — Толықтыру арқылы ортақ өлшем жасау мүмкіндігі негізсіз тоқтатылған.

Қайта орындауға ишара: Екі мәтін бір сұраққа жауап беріп тұр ма?