Қазақтың дәстүрлі музыкалық аспаптары

Ереже: Ғылыми баяндауда ұғымдар анық беріліп, терминдер бірізді қолданылады және ой логикалық байланыспен дамиды. Тұжырымның қандай дерекке негізделгені көрсетіледі. Мәтіннің ғылыми сипатын тек ұзындығы немесе күрделі сөздерінің саны емес, дәлдігі мен түсіндіру мақсаты айқындайды.

Қолдану: Анықтамалар аспаптың материалын немесе иесінің жасын емес, дыбыс пайда болуын салыстырады. Ішектің тербелуі мен ауа үрлеу осы ортақ өлшемнің екі түрі. Бір материалдан жасалған аспаптар әртүрлі тәсілмен дыбыстауы мүмкін. Сондықтан сипатталған механизмді сыртқы ұқсастықпен алмастыруға болмайды.

Қате нұсқаларды ажырату: A) «Аспап жасалған материалдың түрі.» — Анықтамалар құрамды емес, дыбыстың пайда болу механизмін береді.

C) «Аспапты орындаушының кәсіби деңгейі.» — Адамның қабілеті емес, нысанның дыбыс тәсілі жіктеу негізі болып тұр.

D) «Аспап қолданылған тарихи жағдай.» — Қолданылу контексті емес, қалай дыбыстайтыны салыстырылған.

E) «Аспап сақталған коллекцияның түрі.» — Сақтау орны анықтамаларда жоқ; механизмнің өлшемі басқа.

Қайта орындауға ишара: Екі анықтаманың екеуі де қандай әрекетті түсіндіреді?

Ереже: Сөз дәлдігі ұғымның мағынасы мен контекстегі қатынасын анық сақтауды талап етеді. Заттың материалы, жасалу тәсілі, қолданылу орны және уақыты — әртүрлі белгілер. Сипаттамада оларды бір-бірімен алмастырмаймыз. Дерек жоқ болса, жорамалға белгі қоямыз; ықтимал түсіндіруді дәлелденген факт ретінде беруге болмайды.

Қолдану: Сипаттамада дыбыс көзі ішек және оны қозғайтын тәсіл ысқы екені нақты берілген. Дұрыс топ осы екі белгіні сақтайды. Тек материал немесе аспаптың атауын болжау қажет емес. Ауа үрлеу, мембрана соғу не шулы бөлшек сілку басқа механизмдер, олар бұл карточкада көрсетілмеген.

Қате нұсқаларды ажырату: B) «Ауамен ойналатын үрмелі аспап.» — Ішекті ысқылау ауа үрлеуге өзгерген; механизм сәйкес емес.

C) «Тек мембрананы соғып ойналатын аспап.» — Ішек пен ысқы мембрана мен соғуға ауыстырылған.

D) «Дыбыс шығармайтын өлшем құралы.» — Дыбыс пайда болатыны анық айтылған; аспап қызметі терістелген.

E) «Тек бөлшектерді сілку арқылы дыбыстайтын аспап.» — Сілку механизмі берілмеген; нақты ішек әрекеті жоғалған.

Қайта орындауға ишара: Дыбыс көзі және оны қозғау тәсілі қайсы?

Ереже: Ауыспалы мағынада сөз заттың тікелей белгісін емес, соған ұқсас қасиетті білдіреді. Мағынаны сөйлемдегі байланыс арқылы анықтаймыз. Теңеу ұқсастықты арнайы көрсетеді, метафора бір нысанды екіншісінің атауымен бейнелейді, әсірелеу белгі не құбылысты әдейі ұлғайтады.

Қолдану: Контекст орындаушы мен тыңдаушының музыкалық қатынасын береді. Дәнекер сөзі сол екі тарапты байланыстыратын қызметті бейнелейді. Ол нақты металл жалғағыштың құрамы туралы анықтама емес. Аспаптың болуы барлық тыңдаушы бірдей сезінеді деген ғылыми кепілдік те бермейді.

Қате нұсқаларды ажырату: A) «Барлық тыңдаушының бірдей ойы мен сезіміне міндетті кепілдік.» — Жеткізу қызметі барлық тыңдаушыға бірдей әсер етуді кепілдемейді.

C) «Орындаушы тыңдаушымен еш байланыс жасамайтыны.» — Дәнекер екі тарапты байланыстырады; бұл нұсқа қатынасты жоққа шығарады.

D) «Аспаптың тек металл дәнекерден жасалғаны.» — Бейнелі байланыс мағынасы материалдық бөлшекпен қате алмастырылған.

E) «Аспап орындаушының ойын тыңдаушыдан жасыруға арналғаны.» — Мазмұнды жеткізу орнына жасыру берілген; бейненің бағыты өзгерген.

Қайта орындауға ишара: Аспап екі тарап арасында нені жеткізуге көмектеседі?

Ереже: Сөз дәлдігі ұғымның мағынасы мен контекстегі қатынасын анық сақтауды талап етеді. Заттың материалы, жасалу тәсілі, қолданылу орны және уақыты — әртүрлі белгілер. Сипаттамада оларды бір-бірімен алмастырмаймыз. Дерек жоқ болса, жорамалға белгі қоямыз; ықтимал түсіндіруді дәлелденген факт ретінде беруге болмайды.

Қолдану: Екі қатар әртүрлі сұраққа жауап береді: дыбыс қалай жасалады және қандай жағдайда қолданылады. Бір аспап екі жіктеудің екеуінде де сипатталуы мүмкін. Ғұрыптық деген атау оны міндетті үрмелі етпейді. Жіктеу өлшемдерін араластыру нысан туралы нақты ақпаратты бұзар еді.

Қате нұсқаларды ажырату: A) «Ғұрыптық аспаптардың бәрі міндетті үрмелі.» — Қолданылу жағдайынан механизмге толық қорытынды жасалған; өлшемдер бөлек.

B) «Екі қатар да тек аспап бағасын көрсетеді.» — Баға берілмеген; екі нақты өлшем басқа мазмұнға ауыстырылған.

C) «Бір аспапты екі өлшеммен сипаттауға болмайды.» — Механизм мен контекст бір нысанның бөлек қырлары; бірін-бірі жоққа шығармайды.

D) «Ішекті атауы аспаптың тек тұрмыста қолданылғанын білдіреді.» — Дыбыс тәсілі қолданылу жағдайына өзгерген; мұндай шектеу жоқ.

Қайта орындауға ишара: Қалай дыбыстайды және қайда қолданылады сұрақтары бірдей ме?

Ереже: Дерек тексеруге болатын оқиға, сан немесе жағдай туралы хабарлайды; пікір бағалау мен көзқарасты білдіреді. Деректің ақиқаттығын тексеру — бөлек қадам. Берілген мәтінге сүйенген жауап айтылмаған мәліметті қоспай, автор пайымын дәлелденген жалпы заңмен шатастырмайды.

Қолдану: Әсерлі сөзі тыңдаушының қабылдауы мен талғамына байланысты баға береді. Сөйлемде децибел, жиілік немесе басқа сандық өлшем жоқ. Бағалау мәнді болуы мүмкін, бірақ оны физикалық көрсеткіш деп ұсынуға болмайды. Нақты акустикалық қорытынды үшін бөлек өлшеу қажет.

Қате нұсқаларды ажырату: A) «Дыбыстың нақты жиілігі герцпен өлшенген дерек.» — Жиілік саны жоқ; әсерлі баға физикалық өлшемге өзгерген.

B) «Аспаптың жасалған нақты жылы.» — Мерзім берілмеген; баға уақыттық факт емес.

D) «Барлық тыңдаушыға бірдей әсер міндетті дәлелденген заң.» — Жеке бағалау барлық реакцияға абсолютті кепілдікке кеңейген.

E) «Аспаптың нақты материалдық құрамы.» — Материал аталмаған; үн туралы баға құрамның орнына жүрмейді.

Қайта орындауға ишара: Сөйлемде өлшем бар ма, әлде әсер бағасы ма?