Дәуір перзенттері

Ереже: Негізгі ой мәтіндегі деректердің ортақ мәнін жинақтап, автордың не айтқысы келгенін білдіреді. Тақырып «не туралы?» деген сұраққа жауап берсе, негізгі ой сол тақырып жөніндегі тұжырымды жеткізеді. Жекелеген мысал бүкіл мәтіннің қорытындысын алмастырмайды.

Қолдану: Бірінші сөйлем бастапқы әрекетті, екіншісі сәтсіздіктен кейінгі нақты жұмысты береді. Соңғы сөйлем қызығу мен тексеруді біріктіреді. Сондықтан негізгі ой тек арманның болуы немесе бірден дайын өнім алу емес. Мәтін үлгімен жұмыс істеудегі іздену жолын сипаттайды; барлық жобаның міндетті табысына кепілдік бермейді.

Қате нұсқаларды ажырату: A) «Алғашқы сәтсіздік барлық жобаны міндетті түрде тоқтатады.» — Топ пішінді өзгертіп, сынақты жалғастырған; тоқтау туралы тұжырым қайшы.

B) «Қанат пішіні өзгергендіктен, өлшеу жүргізудің қажеті жоқ.» — Нәтижелер қайта салыстырылған; өзгеріс тексеруді алмастырмаған.

D) «Арман болса, кез келген ұшақ үлгісі бірден сәтті ұшады.» — Бірінші сынақтың сәтсіздігі нақты берілген; арман нәтижеге автоматты кепілдік емес.

E) «Жас зерттеуші барлық сынақты топтың қатысуынсыз орындаған.» — Кейінгі әрекет топпен орындалған; жеке жұмыс туралы толық қамту бұрмаланған.

Қайта орындауға ишара: Бастапқы қызығу қандай нақты әрекеттерге айналған?

Ереже: Ғылыми баяндауда ұғымдар анық беріліп, терминдер бірізді қолданылады және ой логикалық байланыспен дамиды. Тұжырымның қандай дерекке негізделгені көрсетіледі. Мәтіннің ғылыми сипатын тек ұзындығы немесе күрделі сөздерінің саны емес, дәлдігі мен түсіндіру мақсаты айқындайды.

Қолдану: Берілген анықтама бойынша прототип қызметті сынауға қажет үлгі болып тұр. Оны көрсету сол үлгінің барын және таныстырылғанын растайды. Сериялық өндіріс, барлық қауіпсіздік талабы және кең қолданудың нәтижесі үшін бөлек дерек керек. Сұрақ нақты жобаның тарихын емес, екі ұғымды шатастырмай қолдануды бағалайды.

Қате нұсқаларды ажырату: A) «Оқушы бүкіл өнеркәсіп саласының жалғыз авторы екенін.» — Бір үлгіге қатысты мәлімет барлық сала авторлығына кеңейтілген; мұндай ауқым жоқ.

B) «Барлық сериялық өнімнің тұрақты өндірісі басталғанын.» — Прототип көрсетілімі тұрақты өндіріс туралы дерек бермейді; әзірлеу деңгейлері шатасқан.

C) «Кез келген жағдайда өнімнің қызметі мінсіз болатынын.» — Алғашқы үлгі болашақтағы барлық шартқа кепілдік бермейді; сынау әлі жеке міндет.

D) «Өнімнің барлық қауіпсіздік сынағынан толық өткенін.» — Көрсетілім барлық сынақтың нәтижесін қамтымайды; тек үлгінің таныстырылғаны белгілі.

Қайта орындауға ишара: Көрсетілімнен үлгі барын ба, әлде тұрақты өндіріс толық басталғанын ба білеміз?

Ереже: Публицистикалық мәтін қоғамдық мәселеге назар аудартып, оқырманның көзқарасына және әрекетіне ықпал етуді көздейді. Онда дерек пен авторлық баға қатар берілуі мүмкін. Қаратпа, сұраулы не лепті сөйлем әсерді күшейтеді, бірақ эмоциялық тіл тексерілетін дәлелдің орнына жүрмейді.

Қолдану: Дұрыс тақырып авторды, нысанның әзірлеу деңгейін және орындалған әрекетті сақтайды. Тәжірибелік үлгі дайын сериялық лайнермен тең емес. Қысқа әрі әсерлі тақырып жасау деректің мәртебесін өзгертуге негіз болмайды. Конкурсқа ұсыну да жеңіс, өндіріс немесе барлық сынақтан өту нәтижесін өздігінен білдірмейді.

Қате нұсқаларды ажырату: A) «Оқушылардың ұшақ үлгісі барлық жағдайда қауіпсіз деп танылды.» — Толық қауіпсіздік сынағының нәтижесі жоқ; ұсынылған үлгіге әмбебап кепілдік берілген.

B) «Мектеп тобы конкурссыз әлем чемпионы атанды.» — Хабар тек конкурсқа ұсынуды айтады; жеңіс мәртебесі мен жарыс ауқымы ойдан қосылған.

D) «Мектеп тобы әлемдегі барлық лайнердің өндірісін өзгертті.» — Бір конкурс үлгісінен бүкіл әлем өндірісіне әсер туралы дәлелсіз қорытынды жасалған.

E) «Оқушылар жаңа жолаушы лайнерін сериялық өндіріске шығарды.» — Өндіріс туралы дерек жоқ; тәжірибелік үлгі сериялық өнімге ауыстырылған.

Қайта орындауға ишара: Тақырыпта үлгі мен нақты орындалған әрекет дұрыс сақталған ба?

Ереже: Дәйексөз не мәлімет қолданғанда оның авторын, еңбегін және табылатын орнын көрсету керек. Жарияланған уақыт тарихи контексті түсінуге көмектеседі. Өз сөзімен мазмұндағанда да алынған ойдың дереккөзі аталады; автордың жеке бағасы жалпыға ортақ дәлелденген дерекке айналмайды.

Қолдану: Есеп үш әрекетті нақты қатысушылармен сәйкестендіреді. Дұрыс мазмұндау сол еңбек бөлінісін сақтап, бүкіл жобаны бір адамға телімейді. Әртүрлі жұмыс жасау үлестерінің құндылығын сандық түрде теңестірді дегенді де білдірмейді. Авторлықты көрсету орындалған әрекеттің кімге қатысты екенін дұрыс жеткізуді талап етеді.

Қате нұсқаларды ажырату: A) «Үш қатысушы жобаға бірдей сағат жұмсағаны дәлелденген.» — Әрекеттер берілгенімен, уақыт мөлшері өлшенбеген; тең еңбек сағаты туралы мәлімет жоқ.

C) «Меруерт хаттама жасағандықтан, барлық идеяның жалғыз авторы.» — Хаттаманы дайындау бүкіл жобаның жалғыз идея авторлығын дәлелдемейді; ауқым кеңейген.

D) «Айдана сызба жасағандықтан, бағдарламаны да өзі жазған.» — Есепте бағдарлама Ерланға тиесілі; бір әрекеттен басқа авторлыққа негізсіз көшу жасалған.

E) «Ерланның бағдарламасы болғандықтан, қалған екі адамның еңбегі жоқ.» — Сызба мен хаттама дайындау нақты аталған; бір үлес өзге еңбекті жоққа шығармайды.

Қайта орындауға ишара: Үш адамның көрсетілген әрекеті қорытындыда сақталған ба?

Ереже: Дәлел тезиске тікелей қатысты болуы және оны тексеруге мүмкіндік беруі керек. Нақты мысал, салыстыру немесе дерек пікірдің негізін көрсетеді. Бір оқиғаны барлық жағдайға таратуға, ал жеке сенімді зерттеу нәтижесі ретінде ұсынуға болмайды.

Қолдану: Мақсат пішінге қатысты айырманы тексеру болғандықтан, басқа шарттарды мүмкіндігінше бірдей ұстау қажет. Бірнеше өлшеу жеке ұшудың кездейсоқ айырмасын бағалауға көмектеседі. Басқа жүк не ұшыру тәсілі қатар өзгерсе, нәтижені тек пішінге телу қиындайды. Бұл тілдік талдау салыстыру жоспарының негізін бағалайды.

Қате нұсқаларды ажырату: A) «Екі пішіннің тек суретін ұнату бойынша дауыс жинау.» — Талғам ұшу ұзақтығын өлшемейді; тексерілетін нәтиже басқа белгіге ауысқан.

B) «Бір рет өлшенген ұзақ ұшуды таңдап, басқа нәтижені тіркемеу.» — Нәтиже іріктеліп берілген; қайталанған салыстыру мен толық тіркеу сақталмайды.

D) «Бірінші пішінді жеңіл жүкпен, екіншісін ауыр жүкпен тексеру.» — Пішінмен бірге жүк өзгерген; уақыт айырмасының жалғыз негізі анықталмайды.

E) «Бір үлгіні қолмен, екіншісін басқа құрылғымен ұшыру.» — Ұшыру тәсілі өзгергендіктен, салыстыру нәтижесі пішін әсерімен шектелмейді.

Қайта орындауға ишара: Салыстыруда пішіннен басқа әсер ететін шарттар сақтала ма?