Құрастырылған мәтін: «Жас зерттеуші ұшақ үлгісін жасап көрді. Алғашқы сынақ сәтсіз өткен соң, топ қанат пішінін өзгертіп, нәтижелерін қайта салыстырды. Жобаға қызығу тек арманмен емес, өлшеу мен түзету жұмысымен жалғасты». Негізгі ойды таңдаңыз.

Құрастырылған мәтін: «Жас зерттеуші ұшақ үлгісін жасап… — жауабы | Қазақ тілі, ҚГБ, 11-сынып

Дұрыс жауап: Ізденіс қызығудан басталып, сынақ пен түзету арқылы дамиды.

Жауап нұсқалары

A.Алғашқы сәтсіздік барлық жобаны міндетті түрде тоқтатады.
B.Қанат пішіні өзгергендіктен, өлшеу жүргізудің қажеті жоқ.
C.Ізденіс қызығудан басталып, сынақ пен түзету арқылы дамиды.дұрыс
D.Арман болса, кез келген ұшақ үлгісі бірден сәтті ұшады.
E.Жас зерттеуші барлық сынақты топтың қатысуынсыз орындаған.

Түсіндірме

Ереже: Негізгі ой мәтіндегі деректердің ортақ мәнін жинақтап, автордың не айтқысы келгенін білдіреді. Тақырып «не туралы?» деген сұраққа жауап берсе, негізгі ой сол тақырып жөніндегі тұжырымды жеткізеді. Жекелеген мысал бүкіл мәтіннің қорытындысын алмастырмайды.

Қолдану: Бірінші сөйлем бастапқы әрекетті, екіншісі сәтсіздіктен кейінгі нақты жұмысты береді. Соңғы сөйлем қызығу мен тексеруді біріктіреді. Сондықтан негізгі ой тек арманның болуы немесе бірден дайын өнім алу емес. Мәтін үлгімен жұмыс істеудегі іздену жолын сипаттайды; барлық жобаның міндетті табысына кепілдік бермейді.

Қате нұсқаларды ажырату: A) «Алғашқы сәтсіздік барлық жобаны міндетті түрде тоқтатады.» — Топ пішінді өзгертіп, сынақты жалғастырған; тоқтау туралы тұжырым қайшы.

B) «Қанат пішіні өзгергендіктен, өлшеу жүргізудің қажеті жоқ.» — Нәтижелер қайта салыстырылған; өзгеріс тексеруді алмастырмаған.

D) «Арман болса, кез келген ұшақ үлгісі бірден сәтті ұшады.» — Бірінші сынақтың сәтсіздігі нақты берілген; арман нәтижеге автоматты кепілдік емес.

E) «Жас зерттеуші барлық сынақты топтың қатысуынсыз орындаған.» — Кейінгі әрекет топпен орындалған; жеке жұмыс туралы толық қамту бұрмаланған.

Қайта орындауға ишара: Бастапқы қызығу қандай нақты әрекеттерге айналған?