Нәруыздардың түсті реакциялары
ЗЖ7-параграф · Оқулықтың 129–130-беттері
«Химия, 2-бөлім, ҚГБ» оқулығының (11-сынып, Атамұра, 2020) «Нәруыздардың түсті реакциялары» тақырыбы, ЗЖ7-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Жұмыртқа ақуызы ерітіндісін биурет сынағымен тексеру үшін қай реагенттер жұбы қажет?»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: NaOH және CuSO4
Жауап нұсқалары
- A.HCl және NaCl
- B.NaOH және CuSO4дұрыс
- C.Йод және крахмал
- D.AgNO3 және аммиак
- E.HNO3 және глицин
Түсіндірме
Ереже: Биурет сынағы нәруыздың пептидтік топтарының сілтілік ортада Cu(II)-мен кешен түзуіне негізделеді. Сондықтан сілті және Cu(II) көзі бірге қажет.
Қолдану: NaOH сілтілік орта береді, CuSO4 мыс(II) иондарын жеткізеді. Біреуін йодпен не күміс реагентімен ауыстыру сынақтың химиялық негізін өзгертеді.
Қате нұсқалар: A) Бұл жұп қажетті сілтілік Cu(II) ортасын қамтамасыз етпейді.
C) Бұл крахмал-йод кешеніне арналған жұп; пептидтік топтың биурет сынағы емес.
D) Бұл күміс реагенттерімен байланысты жүйе; күлгін пептидтік мыс кешенін түзетін жұп емес.
E) Азот қышқылы ксантопротеин сынағында қолданылады; биуретке қажетті Cu(II) жоқ. Ишара: Сілті мен мыс(II) көзін бірге таңда.
Дұрыс жауап: Үлгіде биуретке оң жауап беретін пептидтік топтар бар
Жауап нұсқалары
- A.Көк түс нәруызға ең сенімді оң белгі
- B.Екі сынауықта міндетті түрде нәруыз бірдей мөлшерде
- C.Барлық пептидтік байланыс гидролизденген
- D.Үлгіде биуретке оң жауап беретін пептидтік топтар бардұрыс
- E.Үлгіде міндетті түрде тек крахмал бар
Түсіндірме
Ереже: Сапалық реакцияның нәтижесін реагенттің бастапқы түсімен салыстырады. Бос бақылау үлгісіз реагенттердің өз өзгерісін көрсетіп, бақыланған түстің үлгімен байланысты екенін тексеруге көмектеседі.
Қолдану: Бақылау көк, нәруыз қосылған сынауық күлгін. Осы айырма пептидтік топтармен мыс кешенін қолдайды; жай көк түсті де оң белгі деп санау дұрыс емес.
Қате нұсқалар: A) Көк түс мыс реагентінің өз түсі болуы мүмкін; оң белгі күлгінге өзгеруі.
B) Бос бақылауда үлгі жоқ; күлгіннің тек үлгіде пайда болуы айырманы көрсетеді.
C) Оң күлгін белгі пептидтік топтардың сақталуын көрсетеді; толық гидролиз дәлелденбейді.
E) Биурет сынағы крахмалды арнайы анықтамайды; берілген белгі пептидтік кешенге сәйкес. Ишара: Бақылау мен үлгінің түс айырмасына сүйен.
Дұрыс жауап: Онда ароматты бүйір сақина жоқ, сондықтан осы белгіге теріс салыстыру береді
Жауап нұсқалары
- A.Глицин міндетті түрде барлық сынақта теріс
- B.Глицин нәруыздан әрқашан артық сары түс береді
- C.Глицинде ешбір функционалдық топ жоқ
- D.Онда ароматты бүйір сақина жоқ, сондықтан осы белгіге теріс салыстыру бередідұрыс
- E.Глициннің құрамында мыс иондары көп
Түсіндірме
Ереже: Ксантопротеин сынағы кейбір ароматты қалдықтардың нитрленуімен байланысты. Глициннің бүйір тобы H болғандықтан онда осы реакцияға арналған ароматты сақина жоқ.
Қолдану: Жұмыртқа ақуызындағы жауап беретін ароматты қалдықтар мен глицинді салыстыру түс өзгеруінің барлық NH2 топтарына ортақ емес екенін көрсетеді. Теріс белгі глицинді зат ретінде жоқ деп санауға негіз болмайды.
Қате нұсқалар: A) Глицин нингидринмен оң жауап береді; бір сынақтағы терісті бәріне таратуға болмайды.
B) Берілген бақылауда сары түс болмаған; қорытынды нақты нәтижеге қайшы.
C) Глицинде NH2 және COOH бар; тек ароматты сақина жоқ.
E) Таза глицин формуласында Cu жоқ; ксантопротеин сынағы мысқа негізделмейді. Ишара: Глициннің бүйірі H екенін еске түсір.
Дұрыс жауап: Реагенттердің араласуы ортаны өзгертіп, нәтижені шатастыруы мүмкін
Жауап нұсқалары
- A.Азот қышқылы NaOH әсерін ешқашан өзгертпейді
- B.Бөлек сынауықта нәруыз мөлшері міндетті түрде нөл
- C.Реагенттердің араласуы ортаны өзгертіп, нәтижені шатастыруы мүмкіндұрыс
- D.Екі реакцияның барлық реагенттері бірдей
- E.Кез келген түс тек сынауық санына тәуелді
Түсіндірме
Ереже: Әртүрлі сапалық сынақтардың ортасы мен реагенттері бөлек болады. Бір реакция реагентін екіншісінің қоспасына енгізу pH пен химиялық құрамды өзгертіп, қорытындыны бұрмалауы мүмкін.
Қолдану: HNO3 пен NaOH бірге болса бейтараптану жүреді. Сондықтан биурет пен ксантопротеин нәтижелерін үлгінің бөлек бөліктерінде тексеріп, әрқайсысын өз бақылауымен салыстыру керек.
Қате нұсқалар: A) Қышқыл сілтіні бейтараптап, биуретке керек ортаны өзгерте алады.
B) Үлгінің жеке бөліктерін бөлу затты жоймайды; салыстыру үшін бөлек реакциялар жүргізіледі.
D) Бірі сілтілік Cu(II), екіншісі қышқылдық нитрлеу жағдайын талап етеді.
E) Түс химиялық құрам мен реакция жағдайына тәуелді, ыдыс санына емес. Ишара: Сынақтарға қажет pH жағдайларын салыстыр.
Дұрыс жауап: Жоқ, сынақтың қажетті ортасы бұзылғандықтан нәтиже сенімсіз
Жауап нұсқалары
- A.Иә, кез келген ортада күлгін міндетті пайда болады
- B.Иә, қышқыл нәруыздың жоқтығын автоматты дәлелдейді
- C.Жоқ, сынақтың қажетті ортасы бұзылғандықтан нәтиже сенімсіздұрыс
- D.Жоқ, бірақ міндетті түрде крахмал бар
- E.Иә, CuSO4 болса pH-тың еш әсері жоқ
Түсіндірме
Ереже: Теріс сапалық нәтиже тек сынақ жағдайлары дұрыс және сезімталдығы жеткілікті болса сенімді түсіндіріледі. Реакцияның қажетті ортасы бұзылса, заттың жоқтығы туралы қорытынды жасауға болмайды.
Қолдану: Шартта сілтілік орта сақталмаған. Сондықтан күлгіннің болмауы нәруыз жоқ дегенге тең емес; дұрыс орта мен оң бақылауда сынақты қайта тексеру қажет.
Қате нұсқалар: A) Биурет кешені үшін сілтілік орта маңызды; шарт оны қамтамасыз етпеген.
B) Қышқыл қосу үлгіде нәруыз болмауын дәлелдемейді; реакция жағдайын өзгертеді.
D) Қате орта крахмалдың барын да анықтамайды; қосымша басқа сынақ қажет.
E) Мыс көзінің болуы жеткіліксіз; кешен түзілуіне орта да әсер етеді. Ишара: Теріс белгіге дейін жағдайдың дұрыстығын тексер.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
Сұрақтар «Химия, 2-бөлім, ҚГБ» оқулығы бойынша құрастырылған, Атамұра, 2020.