Аминқышқылдардың қасиеттері

Ереже: Екідайлы зат жағдайға қарай қышқыл немесе негіз болады. Аминқышқылда протон бере алатын карбоксил және протон қабылдай алатын аминдік бөлік бірге орналасқан.

Қолдану: Глицин сілтімен әрекеттескенде аниондық глицинатқа, қышқылмен әрекеттескенде катиондық түрге айналады. Бұл екі қарама-қарсы реакция функционалдық топтармен түсіндіріледі.

Қате нұсқалар: A) Амин тобы протон қабылдайды, оны тек қышқыл деп сипаттау дұрыс емес.

C) Амин тобы қышқылдан протон қабылдап, аммоний тұзын түзе алады.

D) Карбоксил тобы протон беруге қабілетті, тек негіздік деп санауға болмайды.

E) Көміртек санының жұптығы протон беру не қабылдау қасиетін анықтамайды. Ишара: NH2 және COOH топтарының протонмен әрекетін бөлек қарастыр.

Ереже: Цвиттер-ионда молекуланың екі бөлігінде қарама-қарсы зарядтар бар. Жалпы заряд нөл болғанымен, бұл зарядсыз NH2–COOH құрылымымен бірдей түр емес.

Қолдану: Глицин карбоксилінің протонсыз COO⁻ және аминнің протондалған NH3⁺ бөліктері қатар сақталады. Изоэлектрлік нүктеге жақын ортада осы қос зарядты түр басым.

Қате нұсқалар: B) Бұл натрий глицинатының тұздық жазылуы; натрий қосылмаған изоэлектрлік ерітіндідегі цвиттер-ион емес.

C) Бұл катиондық түр күшті қышқылдық ортада басым; жалпы заряды +1.

D) Сулы ерітіндіде ішкі протон ауысуы маңызды; бейтарап құрылым басым деп айту дұрыс емес.

E) Бұл аниондық түр күшті сілтілік ортада басым; изоэлектрлік нүктеде емес. Ишара: Жалпы заряд пен жеке топтардың зарядтарын ажырат.

Ереже: Күшті қышқыл ортада цвиттер-ионның карбоксилат бөлігі протон қабылдайды. Бұрын протондалған аммоний бөлігі сақталып, аминқышқылдың жалпы заряды оң болады.

Қолдану: COO⁻ + H⁺ → COOH, ал NH3⁺ өзгермейді. Сондықтан алынған ⁺NH3CH2COOH катионының заряды +1; қарсы ион тұз құрамына бөлек кіреді.

Қате нұсқалар: A) Бастапқы ионның жалпы заряды нөл; қышқыл оны −1 етпейді.

B) Бұл протон жоғалту нәтижесі; қышқыл қосқанда кері бағыт басым.

C) Жай протондануда көміртек–азот байланысы үзіліп, екі затқа ыдырау болмайды.

E) Күшті қышқыл ортада аминдік бөлік NH3⁺ күйін сақтайды, NH2 емес. Ишара: Протон қабылдайтын теріс зарядты топты тап.

Ереже: Күшті сілтілік ортада аммонийлік NH3⁺ топ протон береді. Карбоксилат бөлігі теріс зарядын сақтайды, сондықтан аминқышқыл анион түрінде болады.

Қолдану: ⁺NH3CH2COO⁻ + OH⁻ → NH2CH2COO⁻ + H2O. Түзілген глицинатта жалпы заряд −1; Na⁺ оның тұзындағы қарсы ион болады.

Қате нұсқалар: A) Бұл қышқыл ортадағы түр; сілті протон қоспайды, оны алып кетеді.

B) Бұл этанаминге дейін карбоксилдің жойылуын талап етеді; бейтараптану мұндай өзгеріс бермейді.

C) Күшті сілтіде карбоксилат COO⁻ сақталады, COOH басым болмайды.

E) Осы құрылымның жалпы заряды нөл; күшті сілті аммонийден протон алады. Ишара: Сілтіге протон беретін NH3⁺ тобын қарастыр.

Ереже: Тетраэдрлік көміртекке төрт түрлі орынбасушы жалғанса, ол хиралдық орталық бола алады. Екі орынбасушы бірдей болса, осы көміртек хиралдық орталық болмайды.

Қолдану: Аланин α-C: H, CH3, NH2, COOH — төрт түрлі топ. Глицин α-C: H, H, NH2, COOH — екі бірдей H бар. Сондықтан олардың оптикалық изомерия мүмкіндігі әртүрлі.

Қате нұсқалар: A) NH2 болуы жеткіліксіз; хиралдық орталықта төрт түрлі орынбасушы қажет.

B) Екі формулада да бір COOH көрсетілген; бұл топ санының айырмасы емес.

C) Глициннің CH2 көміртегі де төрт байланыс түзеді, бірақ екі орынбасушысы бірдей.

E) Екі құрылымда да NH2 бар; айырмашылық азоттың болуында емес. Ишара: α-көміртектің төрт көршісін тізіп шық.