Жасанды және синтетикалық полимерлер
45-параграф · Оқулықтың 147–152-беттері
«Химия, 2-бөлім, ҚГБ» оқулығының (11-сынып, Атамұра, 2020) «Жасанды және синтетикалық полимерлер» тақырыбы, 45-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 20 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Этеннен полиэтилен алу сызбасында CH2=CH2 молекуласы қалай аталады?»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Мономер
Жауап нұсқалары
- A.Мономердұрыс
- B.Полимерлену дәрежесі
- C.Полиэтиленнің дайын құрылымдық буыны –CH2–CH2–
- D.Дайын макромолекула
- E.Міндетті поликонденсация жанама өнімі
Түсіндірме
Ереже: Мономер полимер түзуге қатысатын шағын молекула. Құрылымдық буын полимер ішінде қайталанатын фрагмент, ал полимерлену дәрежесі осы буындар санын көрсететін сан.
Қолдану: CH2=CH2 этен молекулалары қосылып полиэтилен құрайды. Сондықтан берілген жеке бастапқы зат мономер; оны дайын тізбектегі қос байланыссыз фрагментпен толық бірдей жазуға болмайды.
Қате нұсқалар: B) Бұл сандық n көрсеткіші; жеке зат молекуласының атауы емес.
C) Мономерде қос байланыс бар, дайын буында көміртектер қаңқалық дара байланыстарға ауысқан.
D) CH2=CH2 — шағын бастапқы молекула, көптеген буыннан тұратын дайын тізбек емес.
E) Этен негізгі бастапқы зат; бұл реакцияда бөлінетін су не басқа шағын өнім емес. Ишара: Бастапқы жеке молекула мен дайын буынды ажырат.
Дұрыс жауап: –CH2–CH2–
Жауап нұсқалары
- A.CH2=CH2, тізбекпен жалғанбаған молекула
- B.–CH2–CH(CH3)–
- C.–CH2–CH2–дұрыс
- D.–CO–NH–CH2–
- E.–CH2–CHCl–
Түсіндірме
Ереже: Этеннің қосылу полимерленуінде көміртектер арасындағы қос байланыстың π-бөлігі тізбекті жалғауға жұмсалады. Мономердегі екі C және төрт H дайын буында сақталады.
Қолдану: Әр этеннен –CH2–CH2– фрагменті тізбекке енеді. CH3, Cl, N немесе O кіретін балама буындар бастапқы этен құрамы мен полиэтилен құрылысына сәйкес емес.
Қате нұсқалар: A) Бұл этен мономерінің жазылуы; дайын қаңқада екі бағытпен жалғанған буын қажет.
B) Бұл полипропилен буыны; полиэтиленде бүйір CH3 қосылмаған.
D) Бұл амидтік тізбекке ұқсас; этеннен N және O бар буын шықпайды.
E) Бұл поливинилхлорид буыны; полиэтилен құрамына Cl міндетті кірмейді. Ишара: Этен атомдық құрамын сақтап, қос байланысты тізбекке аш.
Дұрыс жауап: –CH2–CH(CH3)–
Жауап нұсқалары
- A.–CH2–CH(C6H5)–
- B.–CH2–CHCl–
- C.–CH=CH–CH3, тізбекке жалғанбаған
- D.–CH2–CH(CH3)–дұрыс
- E.–CH2–CH2–
Түсіндірме
Ереже: Винил мономерінің CH2=CH–R қосылу полимерленуінде жалпы буын –CH2–CH(R)– болады. Бүйір R тобы сақталып, қос байланыстың көміртектері тізбекке жалғанады.
Қолдану: Пропенде R=CH3. Сондықтан –CH2–CH(CH3)– полипропилен буыны түзіледі; оның үш көміртегін полиэтиленнің екі көміртекті буынымен шатастырмау керек.
Қате нұсқалар: A) Бұл стиролдан алынатын фенилді буын; пропенде бензол сақинасы жоқ.
B) Пропенде Cl жоқ; мұндай буын винилхлоридке сәйкес.
C) Бастапқы қос байланысты сол күйде сақтау берілген қосылу полимерленуінің қаңқасын дұрыс көрсетпейді.
E) Бүйір CH3 ескерілмеген; бұл полиэтилен буыны. Ишара: Бүйір CH3-ті жоғалтпа.
Дұрыс жауап: Поливинилхлорид, –CH2–CHCl–
Жауап нұсқалары
- A.Полистирол, –CH2–CH(C6H5)–
- B.Поливинилхлорид, –CH2–CHCl–дұрыс
- C.Полиэфир, –CO–O–CH2–
- D.Полиэтилен, –CH2–CH2–
- E.Полипропилен, –CH2–CH(CH3)–
Түсіндірме
Ереже: Қосылу полимерленуі үшін мономердің бүйір орынбасушысы негізгі буында сақталады. CH2=CHCl-де винилдің қос байланысы ашылып, Cl тобы тиісті көміртекте қалады.
Қолдану: Мономер CH2=CHCl болғандықтан буын –CH2–CHCl–, полимер PVC деп аталатын поливинилхлорид. Атомдық құрамды сақтау дұрыс өнімді анықтайды.
Қате нұсқалар: A) Мономерде фенил тобы жоқ; оны өздігінен қосуға болмайды.
C) Мономерде карбоксил мен O жоқ; эфирлік қаңқа бұл құрылымнан шықпайды.
D) Бұл жауап Cl атомын жоғалтады; қосылу полимерленуде бүйір Cl сақталады.
E) Бастапқы Cl орнын CH3-ке ауыстыруға реакция шарты жоқ. Ишара: Қос байланысты өзгерт, Cl тобын сақта.
Дұрыс жауап: Поликонденсация
Жауап нұсқалары
- A.Тек этеннің қосылу полимерленуі
- B.Тек бейтарап металдың кристалдануы
- C.Поликонденсациядұрыс
- D.Толық гидролиз
- E.Тек еріткіштің булануы
Түсіндірме
Ереже: Поликонденсацияда бірнеше функционалдық топты молекулалар байланысып, полимермен бірге шағын молекула бөлінуі мүмкін. Диол мен дикарбон қышқылы полиэфир түзгенде су бөлінуі осы модельге сәйкес.
Қолдану: Қышқылдың COOH және диолдың OH топтары эфирлік байланыс жасайды. Қайталанған әрекеттесулер ұзын тізбек құрады, су бөлінгендіктен бұл поликонденсациялық мысал.
Қате нұсқалар: A) Берілгенде функционалдық топтар әрекеттесіп су бөлінеді; этен қосылуында мұндай сипат жоқ.
B) Диол мен қышқыл эфирлік коваленттік байланыс түзіп тұр; металл торы емес.
D) Гидролиз тізбекті су арқылы үзеді, ал шартта тізбек түзіліп су бөлінген.
E) Су реакцияның жанама өнімі ретінде түзіліп отыр, жай физикалық булану тізбек құрмайды. Ишара: Тізбек түзілуі мен шағын жанама өнімді бірге қара.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 15 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
- Нәруыздың қасиеттері
- Нәруыздардың түсті реакциялары
- Нуклеин қышқылдары туралы түсінік және олардың жіктелуі, ДНҚ мен РНҚ құрылысы
- Гендік инженерия мен биотехнология
- Пластмассалар, каучуктер, талшықтар
- Пластмассалар мен талшықтарды анықтау
- Қазақстанда өндірілетін полимерлердің түрлері
- Дәрумендер және гормондар туралы түсінік. Биогенді органикалық заттардың рөлі
Сұрақтар «Химия, 2-бөлім, ҚГБ» оқулығы бойынша құрастырылған, Атамұра, 2020.