Бос уақытта саяхаттау пайдалы
5.3–4-параграф · Оқулықтың 75-беттері
«Қазақ тілі» оқулығының (5-сынып, Атамұра, 2017) «Бос уақытта саяхаттау пайдалы» тақырыбы, 5.3–4-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: ««Саяхатта балалар көне суреттерді көрді. Жетекші әр суретке тоқтап, бейнеленген заттарды түсіндірді». Қай…»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Саяхат көрген нысандарды түсінуге көмектескен.
Жауап нұсқалары
- A.Балалар ешқандай сурет көрмеген.
- B.Жетекші тек суреттердің бағасын атаған.
- C.Әр суреттің авторы міндетті түрде балалар болған.
- D.Түсіндіруге еш уақыт бөлінбеген.
- E.Саяхат көрген нысандарды түсінуге көмектескен.дұрыс
Түсіндірме
Ереже: Қорытынды көрілген нысан мен оны түсіндіру әрекетінің байланысын сақтауы керек. Көрумен бірге түсіндіру танымдық қызметке бағытталған. Авторлық, баға немесе уақыт туралы жаңа дерек қоспаймыз.
Қолдану: Жетекші суреттегі заттарды ашып түсіндірген, балалар оларды көрген. Осы екі әрекет саяхаттың тануға көмектескенін көрсетеді.
Қате нұсқаларды ажырату: A) Балалар ешқандай сурет көрмеген.: алғашқы дерекке қарсы.
B) Жетекші тек суреттердің бағасын атаған.: заттарды түсіндіру баға айтумен алмастырылған.
C) Әр суреттің авторы міндетті түрде балалар болған.: автор туралы мәлімет жоқ.
D) Түсіндіруге еш уақыт бөлінбеген.: әр суретке тоқтағаны нақты айтылған.
Қайта орындауға ишара: Көру мен түсіндіру қандай ортақ мақсатқа қызмет етеді?
Дұрыс жауап: Бұлт қозғалысын керуенге ұқсатып бейнелейді.
Жауап нұсқалары
- A.Бұлттың нақты керуен көлігі болғанын дәлелдейді.
- B.Бұлт қозғалысын керуенге ұқсатып бейнелейді.дұрыс
- C.Бұлттың қозғалысын жоққа шығарады.
- D.Бұлттың нақты санын өлшейді.
- E.Бұлттың жаңбыр әкелгенін міндетті түрде растайды.
Түсіндірме
Ереже: Көркем мәтін табиғат құбылысының қозғалысын таныс әрекетке ұқсатып жеткізе алады. Көшіп бару бұлтқа қатысты бейнелі сипат береді. Мұндай сөйлемді тұрмыстық көшу туралы нақты хабар ретінде түсіндірмейміз.
Қолдану: Керуендей тұлғасы бұлттардың тізілген баяу қозғалысын керуенге ұқсатады. Бұл — бейнелі салыстыру; бұлт шынайы көлікке айналғаны, саны немесе жауын нәтижесі туралы дерек емес.
Қате нұсқаларды ажырату: A) Бұлттың нақты керуен көлігі болғанын дәлелдейді.: керуендей ұқсастыру, физикалық теңдік емес.
C) Бұлттың қозғалысын жоққа шығарады.: жылжыды әрекеті ашық берілген.
D) Бұлттың нақты санын өлшейді.: сан берілмеген.
E) Бұлттың жаңбыр әкелгенін міндетті түрде растайды.: жауын нәтижесі айтылмаған.
Қайта орындауға ишара: -дей тұлғасы салыстырған екі нысанды анықта.
Дұрыс жауап: Өзенді күміс лентаға теңеу
Жауап нұсқалары
- A.Өзенді күміс лентаға теңеудұрыс
- B.Өзенді адамша сөйлету
- C.Бір сөзді әдейі бірнеше рет қайталау
- D.Екі қарсы қасиетті қатар қою
- E.Өзенді нақты өлшеммен сипаттау
Түсіндірме
Ереже: Теңеу бір нысанды екінші нысанға ұқсатып сипаттайды. -дай, -дей тұлғалары осы байланысты көрсете алады. Ұқсастықты нақты заттың өзгеруі не сандық өлшеу деп қабылдамаймыз.
Қолдану: Лентадай сөзі өзеннің жіңішке, жылтыраған көрінісін күміс лентаға ұқсатқан. Сондықтан негізгі тәсіл теңеу болады.
Қате нұсқаларды ажырату: B) Өзенді адамша сөйлету: адамша сөйлеу жоқ, сыртқы көрініс ұқсатылған.
C) Бір сөзді әдейі бірнеше рет қайталау: қайталанған сөздер тізбегі жоқ.
D) Екі қарсы қасиетті қатар қою: қарсы белгілер емес, ұқсастық.
E) Өзенді нақты өлшеммен сипаттау: сандық өлшем жоқ.
Қайта орындауға ишара: -дай қосымшасы қай екі нысанды салыстырып тұрғанын тап.
Дұрыс жауап: Көл жағасына бару
Жауап нұсқалары
- A.Саябаққа кіру
- B.Көл жағасына барудұрыс
- C.Бақылау жазбасын жасау
- D.Үйге қайту
- E.Көрмеге билет алу
Түсіндірме
Ереже: Оқиға кезеңдерін уақыт сөздеріне қарай ажыратамыз. Кейін екінші әрекетті, соңында аяқтауды көрсетеді. Мәтінге жалпы саяхатта болуы мүмкін басқа қадамдарды қосып, нақты ретті өзгертпейміз.
Қолдану: Көл жағасына бару кейін сөзімен берілген және алғашқы кіру мен соңғы жазбаның арасында тұр. Сондықтан ол екінші кезең.
Қате нұсқаларды ажырату: A) Саябаққа кіру: бірінші қадам.
C) Бақылау жазбасын жасау: соңғы қадам.
D) Үйге қайту: мәтінде қайту әрекеті жоқ.
E) Көрмеге билет алу: бұл іс көрсетілмеген.
Қайта орындауға ишара: Уақыттық тізбекте ортада тұрған әрекетті тап.
Дұрыс жауап: Тар — кең
Жауап нұсқалары
- A.Тар — кеңдұрыс
- B.Жол — көрініс
- C.Екі — жағы
- D.Бірақ — еді
- E.Жол — екі
Түсіндірме
Ереже: Антонимді мәтіннен табу үшін бір қасиетке қатысты қарсы белгілерді іздейміз. Тар мен кең кеңістік көлемін қарсы қояды. Әртүрлі сөз табындағы не әртүрлі ұғымдағы барлық сөз антоним болмайды.
Қолдану: Жол тар, көрініс кең деп сипатталған. Нысандары әртүрлі болса да, екі сындық сөз кеңістік өлшеміндегі қарсы мәндерді береді.
Қате нұсқаларды ажырату: B) Жол — көрініс: әртүрлі заттық ұғымдар, бір өлшемдегі қарсы сөздер емес.
C) Екі — жағы: сан мен заттық бөлік, антоним емес.
D) Бірақ — еді: жалғаулық пен етістік тұлғасы, қарсы мағына жұбы емес.
E) Жол — екі: зат пен сан, мағыналық қарсы белгі жоқ.
Қайта орындауға ишара: Қандай деген сұраққа жауап беретін қарсы белгілерді тап.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
Сұрақтар «Қазақ тілі» оқулығы бойынша құрастырылған, Атамұра, 2017.