Қиял — адамға тән қасиет

Ереже: Зат есім затты, адамды, құбылысты немесе ұғымды атайды. Адамға қатысты кім деген сұрақ қойылады. Сөйлемдегі атау мен оның әрекеті бөлек сөздермен берілуі мүмкін.

Қолдану: Кім сурет салды? — бала. Бұл сөз орындаушы адамды атайды, сондықтан зат есім болады; салды оның қимылын білдіреді.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Сын есім: заттың белгісін емес, адамды атайды.

C) Сан есім: сан немесе рет бермейді.

D) Етістік: әрекетті салды сөзі білдіреді.

E) Одағай: сезімдік орам емес, адам атауы.

Қайта орындауға ишара: Сөзге кім деген сұрақ қоюға бола ма?

Ереже: Сын есім заттың белгісін білдіріп, қандай немесе қай деген сұрақтарға жауап береді. Сөздің қызметін өзі қатысты болған затпен бірге тексереміз.

Қолдану: Қандай сурет? — әдемі сурет. Әдемі сыртқы бағалау белгісін бергендіктен, сын есім деп танылады.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Зат есім: нысанның өзін сурет сөзі атайды, әдемі оның белгісі.

C) Сан есім: мөлшер немесе рет емес.

D) Етістік: қимылды білдірмейді.

E) Одағай: дербес сезімдік дыбыстық орам емес.

Қайта орындауға ишара: Сөзді өзі сипаттаған затпен жұптастыр.

Ереже: Сан есім заттың санын немесе ретін білдіреді. Үш бұл сөйлемде неше деген сұраққа жауап береді. Сапа мен мөлшерді бөлек мағыналық белгілер ретінде ажыратамыз.

Қолдану: Неше бала? — үш бала. Сондықтан үш нақты мөлшерді білдіретін сан есім болады.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Зат есім: бала атауын емес, оның мөлшерін көрсетеді.

B) Сын есім: сапалық белгі емес, нақты сан.

C) Етістік: әрекетті ойлап тапты орамы білдіреді.

E) Одағай: сезім емес, мөлшер мағынасы.

Қайта орындауға ишара: Неше деген сұраққа жауап беретін сөзді тексер.

Ереже: Есімдік заттың не адамның атауын тікелей атамай, оның орнына жұмсала алады. Ол белгілі адамға сілтейді. Сөйлемдегі орындаушы қызметі сөзді автоматты түрде зат есімге айналдырмайды.

Қолдану: Ол нақты есімнің орнына адамды көрсетіп тұр. Сондықтан сөз табы есімдік болады, ал суреттеу әрекеті түсірді сөзімен берілген.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Зат есім: адамның нақты аты аталмай, атаудың орнына ол қолданылған.

B) Сан есім: мөлшер көрсетпейді.

C) Етістік: әрекет түсірді сөзінде.

E) Одағай: көңіл күй орамы емес.

Қайта орындауға ишара: Сөз нақты атты атай ма, әлде атаудың орнына қолданыла ма?

Ереже: Етістік әрекетті немесе күйді білдіреді. Не істеді деген сұрақ қимыл сөзін анықтауға көмектеседі. Сөйлемде бірнеше зат болса да, олардың атаулары әрекет сөзінен ажыратылады.

Қолдану: Дана не істеді? — сурет салды. Сондықтан салды етістік, зат немесе белгі атауы емес.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Зат есім: үй не сурет атауы емес, жасалған әрекет.

B) Сын есім: заттың қасиетін сипаттамайды.

D) Сан есім: сандық мөлшер жоқ.

E) Одағай: сезімді емес, қимылды білдіреді.

Қайта орындауға ишара: Не істеді деген сұрақты сөзге қой.