Төрт түлік

Ереже: Мәтіндегі алмастырушы сөздің негізін саны мен әрекетке қатысына қарай табамыз. Оларды көптік нысанды білдіреді. Алдыңғы сөйлемдегі төлдер саналған және қораға кіргізілген заттық топ болғандықтан, осы байланыс негізгі өлшем болады.

Қолдану: Малшы — орындаушы, қора — мекен. Саналып, кіргізілгені — төлдер, сондықтан оларды сөзі соларды алмастырады.

Қате нұсқаларды ажырату: B) Малшыға: көптік тұлға бірнеше төлге қатысты, бір малшыға емес.

C) Қораға: қора — бағытталған орын, кіргізілген нысан емес.

D) Санау әрекетіне: оларды заттар тобын алмастырады, әрекетті емес.

E) Мәтінде аталмаған барлық жануарға: сілтеу нақты саналған төлдерге, барлық жануарға емес.

Қайта орындауға ишара: Нені санады және нені кіргізді деген сұрақтарды қой.

Ереже: Сөз тудыратын -шы жұрнағы кәсіп не қызмет иесінің атауын жасай алады. Жаңа ұғым туғанын заттық түбір мен адам атауының айырмасынан байқаймыз. Жалғаулар бұл жағдайда басқа грамматикалық мағына қосар еді.

Қолдану: Мал түбіріне -шы қосылғанда мал күтетін адам атауы жасалады. Сондықтан бұл жұрнақ арқылы сөзжасам, көптік немесе септік емес.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Мал + -лар жалғауы: көптік тұлға емес, адам атауы жасалған.

C) Мал + мал қайталануы: түбір екі рет қайталанбаған.

D) М мен ш әріптерін қысқарту: толық түбір мен жұрнақ бар.

E) Мал + -ға септік жалғауы: бағыт емес, маман атауы берілген.

Қайта орындауға ишара: Зат атауынан адам атауы туғанын тексер.

Ереже: Көп мағыналы сөздің мағыналары өзара байланысады. Бас дененің жоғарғы мүшесінен нысанның жоғарғы бөлігі деген мағынаға ауыса алады. Қатысты нысан тау болғанда орындық мағына басым болады.

Қолдану: Таудың басы таудың төбесіне жақын жоғарғы бөлігін білдіреді. Сондықтан дұрыс жауап адамның мүшесін емес, осы нысанға сай ауысқан мағынаны береді.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Адамның дене мүшесі: тауға қатысты қолданылған.

B) Жұмыстың басталу кезеңі: іс үдерісі емес, тау сипатталған.

C) Таудың төменгі етегі: бас жоғарғы бөлікті көрсетеді.

E) Жұмысты басқаратын адам: адам атауы емес, таудың бөлігі.

Қайта орындауға ишара: Бас сөзі қай затпен байланысып тұрғанын қара.

Ереже: Бас сөзі уақытқа не әрекетке қатысты бастапқы кезеңді білдіре алады. Бұл дене мүшелік тура мағынадан ауысқан байланысты қолданыс. Сөзді контекстегі жұмыстың кезеңімен сәйкестендіріп түсіндіреміз.

Қолдану: Жұмыстың басында деген орам құрал дайындау бастапқы қадам болғанын көрсетеді. Ол аяқталған шақты немесе нақты физикалық орынды білдірмейді.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Жұмыс толық аяқталған кезде: басында бастапқы кезеңді көрсетеді.

C) Жұмыстың орта кезеңінде: бастапқы емес ортаға ауысқан.

D) Жұмыстың соңғы кезеңінде: соңы емес, басы берілген.

E) Жұмысты басқаратын адамда: құрал дайындау уақыты айтылған, басшы емес.

Қайта орындауға ишара: Жұмыстың басы мен жұмыстың соңы деген екі кезеңді салыстыр.

Ереже: Көп мағыналылықта бір сөздің бірнеше қолданысы арасында мағыналық байланыс сақталады. Нысанның жоғарғы бөлігі дене мүшесіне ұқсатылып аталуы мүмкін. Омонимде тұлға бірдей болғанымен, мағыналары байланыссыз болады.

Қолдану: Адамның басы мен таудың басы жоғарғы бөлік белгісі арқылы ұштасады. Сондықтан бұл жұп көп мағыналы қолданысты көрсетеді.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Тұлғалары әртүрлі, мағынасы бірдей синонимдер.: бас тұлғасы ортақ, мағыналары бірдей емес.

B) Бір өлшемдегі қарама-қарсы антонимдер.: жоғарғы бөлік белгісі ортақ, қарсы мән жоқ.

C) Тұлғалары бірдей, мағыналары байланыссыз омонимдер.: жоғарғы бөлік ұқсастығы мағыналарды байланыстырады.

D) Екі тіркесте де тек адам мүшесінің бір тура мағынасы.: тау бөлігі адам мүшесінің өзі емес.

Қайта орындауға ишара: Екі мағынаны біріктіретін ұқсастық белгісін тап.