Киім

Ереже: Мәтіннен себепті анықтағанда әрекетке тікелей байланысқан жағдайды іздейміз. Суық ауа мен жылы киім арасындағы байланыс бұл шағын оқиғада нақты берілген. Баға, танымалдық немесе жеке талғамды өзіміз қоспаймыз.

Қолдану: Алғашқы сөйлемде ауа салқындаған, кейін жылы күртеше киілген. Осы рет киім таңдауының ауа райына байланысты екенін көрсетеді.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Күртешенің бағасы төмендегендіктен алған.: баға дерегі жоқ.

B) Жейдесінің өлшемі кішірейгендіктен ауыстырған.: өлшем өзгерісі айтылмаған.

D) Күртешенің түсін ұнатқандықтан киген.: түс туралы дерек жоқ.

E) Күртешені сыйлыққа алғандықтан киген.: сыйлық дерегі жоқ.

Қайта орындауға ишара: Әрекеттің алдында берілген жағдайды тап.

Ереже: Көптік жалғауын таңдағанда соңғы буынның жуан-жіңішкелігін және соңғы дыбысты тексереміз. Күртеше е дауыстысына аяқталады, сондықтан жіңішке -лер нұсқасы керек. Тек мағынаның көптік болуы дұрыс жазылуға жеткіліксіз.

Қолдану: Күртеше + лер қосылғанда күртешелер жасалады. Басқа нұсқалар жуан дауыстыны немесе осы түбірге сәйкес емес дауыссызды қолданады.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Күртешелар: соңғы е жіңішке, сондықтан -лар үйлеспейді.

C) Күртешедер: дауыстыға аяқталған бұл сөзге -лер жалғанады.

D) Күртешетер: дауыстыдан кейін -тер нұсқасы орынсыз.

E) Күртешетар: жуандық та, соңғы дыбысқа сай нұсқа да дұрыс таңдалмаған.

Қайта орындауға ишара: Сөздің соңғы е дыбысына қарай жалғау таңда.

Ереже: Біріккен сөзде екі не одан көп түбір бір атауға бірігеді. Баскиім сөзінде бас және киім түбірлері бір заттың атауын жасайды. Сөзжасам тәсілін тек жазылу ұзындығымен емес, құрамымен анықтаймыз.

Қолдану: Бас + киім екі жеке түбірден құралған және бірге жазылады. Қайталау немесе қысқарту белгісі жоқ, сондықтан бірігу тәсілі таңдалады.

Қате нұсқаларды ажырату: B) Жұрнақ жалғануы арқылы: бас және киім екі түбір, сөз тудыратын жұрнақ емес.

C) Бір түбірді қайталау арқылы: бір түбір қайталанбайды.

D) Бастапқы әріптерді қысқарту арқылы: толық екі түбір сақталған.

E) Екі түбірдің бөлек тіркесуі арқылы: баскиім бірге жазылатын біріккен сөз, бөлек тіркес емес.

Қайта орындауға ишара: Баскиім атауын екі мағыналы түбірге бөліп көр.

Ереже: Жұрнақ жаңа сөз немесе жаңа мағыналық тұлға жасауға қатысады. Мұнда -ші зат атауынан сол іспен айналысатын адам атауын тудырған. Жалғаулар көбіне сөздерді байланыстырады немесе көптік, тәуелдік сияқты грамматикалық мағына қосады.

Қолдану: Етік затты, етікші сол бұйымды жасайтын маманды атайды. Жаңа атау туғандықтан, -ші сөз тудыратын жұрнақ болып танылады.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Көптік жалғауы: бірнеше зат мағынасын қоспайды.

B) Септік жалғауы: сөйлемдегі қатынасты емес, жаңа маман атауын жасайды.

D) Тәуелдік жалғауы: заттың кімге тиесілі екенін білдірмейді.

E) Жіктік жалғауы: сөйлеушінің жағын емес, кәсіп атауын жасайды.

Қайта орындауға ишара: Қосымша жаңа ұғым жасады ма, әлде тек сөздерді байланыстырды ма?

Ереже: Көптік жалғауы бірден көп затты білдіреді. Оның -лар, -лер, -дар, -дер, -тар, -тер нұсқалары үндестікке сай таңдалады. Қосымшаның қызметін сөздің жаңа зат атауына айналуынан ажыратамыз.

Қолдану: Көйлек бір затты атайды; көйлектер бірнеше көйлекті білдіреді. Түбір к қатаңына аяқталып, соңғы е жіңішке болғандықтан, -тер жалғанған.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Көйлектің кімге тиесілі екенін: тәуелдік көрсеткіші емес.

C) Киім тігетін маманды: жаңа мамандық атауы жасалмаған.

D) Көйлектің шыққан орнын: шығыс септік мағынасы жоқ.

E) Сөйлеушінің таңдануын: қосымша одағай қызметін атқармайды.

Қайта орындауға ишара: Бір көйлек пен бірнеше көйлектің мағынасын салыстыр.