Сұхбаттасу мәдениеті

Ереже: Бейтаныс ересек адаммен сөйлескенде сәлемдесу, сыпайы сіз формасы және нақты өтініш орынды. Сөйлеу әдебі тыңдаушыны құрметтеумен бірге қарым-қатынас мақсатын түсінікті жеткізуді талап етеді.

Қолдану: Дұрыс нұсқа сәлемдесуден басталып, кітапты табуға көмектесу туралы нақты сұрақ қояды. «Көмектесе аласыз ба?» орамы бұйрықсыз өтініш білдіреді.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Әй, кітапты тауып бер!: дөрекі қаратпа мен бұйрық ресми сыпайы қатынасқа сай емес.

B) Сен неге кітаптарды жасырдың?: негізсіз айыптау көмек сұрау мақсатына сәйкес емес.

C) Мені тыңдамасаң, кетемін!: қорқыту өтінішті сыпайы жеткізбейді.

E) Көмек керек емес, бәрін өзім білемін.: көмек сұраудың орнына оны жоққа шығарады.

Қайта орындауға ишара: Сәлем, сіз формасы және нақты өтінішті бірге ізде.

Ереже: Алғыс адамның жасаған көмегін мойындап, ризашылық білдіреді. Ол «рақмет» сияқты сөзбен ашық жеткізілуі мүмкін. Берілген затты қайтару уәдесі де көмекті жауапкершілікпен қабылдағаныңды көрсетеді.

Қолдану: Дұрыс жауапта рақмет айтылып, дәптердің қашан қайтарылатыны нақтыланған. Бұл әрі ризашылықты, әрі досының затына ұқыпты қарайтынын білдіреді.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Дәптерің маған енді керек емес.: бұл қажеттіліктің жоқтығын білдіреді, алғыс емес.

B) Дәптерді тағы да міндетті түрде бересің.: міндеттеу алғыс білдіруге сәйкес емес.

D) Неге ертерек бермедің?: сұрақ кінә артуға ұқсайды және ризашылықты білдірмейді.

E) Мен дәптеріңді сұрамадым.: берілген көмекті теріске шығарады.

Қайта орындауға ишара: Көмекті мойындайтын сөзді тап.

Ереже: Кешірім сұрағанда орынсыз әрекетті мойындап, тыңдаушының қолайсыздығын ескереміз. Қателіктің абайсызда болуы кешірімнің қажетсіз екенін білдірмейді. Негізсіз кінә тағу жағдайды түзетпейді.

Қолдану: «Кешіріңіз» сөзі нақты әрекетпен — аяқты басып кетумен — байланыстырылған. Сондықтан айтушы қателігін мойындап, әдепті түрде кешірім сұрайды.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Аяғыңызды неге осында қойдыңыз?: өз әрекетің үшін жауапкершілікті басқаға аударады.

C) Рақмет, тағы кездесейік.: алғыс пен қоштасу кешірімді алмастырмайды.

D) Мені құттықтаңыз!: жағдайға қатысы жоқ талап айтылған.

E) Ештеңе болған жоқ, айтпаңыз.: басқа адамның қолайсыздығын жоққа шығарады.

Қайта орындауға ишара: Қателігін өзі мойындаған жауапты таңда.

Ереже: Сұхбатта тыңдау сөйлеушінің ойын аяқтауына мүмкіндік беруді және түсінбеген тұсты нақтылауды қамтиды. Нақтылау сұрағы келісуді де, келіспеуді де алдын ала білдірмейді; алдымен мағынаны тексереді.

Қолдану: Досының сөзін бөлмей тыңдау және түсінгенін сұрау ұсыныстың мағынасын дұрыс қабылдауға бағытталған. Бұл құрметті әрі нәтижелі сұхбат белгісі.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Пікірдің дұрыстығын тексермей бекіту: түсінгенін сұрау пікірдің ақиқаттығын бекітуге тең емес.

B) Өз тақырыбына бірден көшу: тыңдаған ұсынысты нақтылап сұраған.

C) Тыңдаған мазмұнды әдейі өзгерту: дұрыс түсіндім бе деу мазмұнды сақтауға бағытталған.

E) Сұхбатты қоштасумен аяқтау: нақтылау сұрағы әңгімеге жалғастық береді.

Қайта орындауға ишара: Сөзді бөлмеу мен түсінгенін тексеруді байланыстырып қара.

Ереже: Әдепті келіспеу адамның қадірін емес, ұсыныстың мазмұнын талқылайды. Сұхбатта басқа пікір ұсынуға болады, бірақ оны тыңдаушыны кемсітпей жеткізу қажет. Келіспеу мен дөрекілік бір ұғым емес.

Қолдану: Дұрыс жауап алдымен қарсы тараптың ойын түсінгенін айтады, содан кейін балама шешім ұсынады. Онда адамның қабілетіне немесе мінезіне тіл тигізу жоқ.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Сен ештеңе түсінбейсің!: адамның өзіне тіл тигізеді.

B) Сенің пікіріңді тыңдамаймын.: пікір алмасудан бас тартады.

C) Тек менің сөзім дұрыс, үндеме!: тыңдаушының сөйлеу құқығын шектейді.

D) Барлығыңа күлемін!: келемеж дәлелді келіспеу емес.

Қайта орындауға ишара: Адамды емес, ұсынысты талқылаған жауапты ізде.