Қазіргі сән

Ереже: Қаратпа сөз тыңдаушыны атайды және сөйлемнің өзге бөлігінен үтірмен бөлінеді. Сөйлем басында тұрса, одан кейін үтір қойылады. Қаратпаға дейін не кейінгі сөздердің орнын ескеру тыныс белгісін дәл таңдауға көмектеседі.

Қолдану: Шартта Дана тыңдаушы ретінде берілген. Ол сөйлемнің басында тұрғандықтан, Дана сөзінен кейін үтір, сөйлем соңында нүкте қойылады.

Қате нұсқаларды ажырату: B) Дана көрмеге, бірге барайық.: үтір қаратпадан кейін емес, мекен пысықтауышынан кейін орынсыз қойылған.

C) Дана көрмеге бірге, барайық.: бірге сөзі мен етістік арасы орынсыз ажыратылған.

D) Дана көрмеге бірге барайық.: сөйлем басындағы қаратпа үтірмен бөлінбеген.

E) Дана көрмеге бірге барайық,: үтір сөйлем соңындағы нүктенің орнына қойылып, қаратпа ажыратылмаған.

Қайта орындауға ишара: Алдымен тыңдаушының атын тауып, оның тұрған орнын қара.

Ереже: Меніңше сөзі айтушының жеке пікірін білдіретін қыстырма ретінде жұмсалады. Сөйлем басындағы қыстырмадан кейін үтір қойылады. Бұл тыныс белгісі негізгі сөйлемнің ішкі мүшелерін орынсыз бөлмеуі керек.

Қолдану: Меніңше деген орам негізгі пікірден бөлек беріліп, одан кейін үтір қойылады. Қалған бұл үлгі ыңғайлы бөлігі өзара байланысты сөйлем болып сақталады.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Меніңше бұл, үлгі ыңғайлы.: үтір қыстырмадан кейін емес, сілтеу мен зат атауын ажыратып тұр.

B) Меніңше бұл үлгі, ыңғайлы.: негізгі бастауыш пен баяндауыш арасындағы үтір қыстырманы бөлмейді.

D) Меніңше бұл үлгі ыңғайлы.: қыстырма сөз үтірмен бөлінбеген.

E) Меніңше бұл үлгі ыңғайлы,: соңғы үтір қыстырманы ажыратпайды және сөйлемді аяқтамайды.

Қайта орындауға ишара: Меніңше сөзін алып тастағанда негізгі сөйлем сақталатынын тексер.

Ереже: Сөйлем құрамындағы одағай үтірмен бөлінеді, ал лепті реңк сөйлем соңындағы леп белгісімен беріледі. Үтір мен леп белгісінің қызметі бөлек: бірі одағайды ажыратады, екіншісі тұтас сөйлемнің интонациясын көрсетеді.

Қолдану: Па таңдануды білдіреді және сөйлемнің басында тұр. Сондықтан Па сөзінен кейін үтір, тұтас таңдану сөйлемінің соңында леп белгісі қойылған нұсқа дұрыс.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Па қандай, тамаша өрнек!: үтір одағайдан кейін емес, белгілік тіркесті бұзып тұр.

B) Па қандай тамаша, өрнек!: одағай бөлінбей, сындық белгі мен зат атауы ажыратылған.

D) Па қандай тамаша өрнек!: сөйлеммен бірге тұрған одағай үтірмен бөлінбеген.

E) Па қандай тамаша өрнек,: одағай бөлінбеген және эмоциялық сөйлемнің соңы дұрыс аяқталмаған.

Қайта орындауға ишара: Сезім білдіретін алғашқы сөзді бөлек қара.

Ереже: Қаратпа сөз тыңдаушыны атау арқылы сөздің кімге бағытталғанын көрсетеді. Ол көптік тұлғада да беріле алады. Қыстырма айтушының қатысын, одағай сезім реңкін білдіреді; сырттай үтірмен бөлінуі оларды бірдей етпейді.

Қолдану: Достар деген сөз шақырылған адамдарды тікелей атайды. Сондықтан оның қызметі қаратпа болады, ал келіңдер сөйлемнің қимылын білдіреді.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Қыстырма сөз: айтушының сенімін не пікірін емес, тыңдаушыларды атайды.

B) Одағай: сезім білдіретін дыбыстық орам емес, адамдардың атауы.

C) Сан есім: нақты сан не ретті білдірмейді.

D) Етістік: келу әрекетін достар емес, келіңдер сөзі білдіреді.

Қайта орындауға ишара: Айтушы кімдерді шақырып тұрғанын анықта.

Ереже: Қыстырма сөз айтушының ойға қатысын көрсетеді. Әрине сенімділік реңкін білдіреді және негізгі сөйлемнен үтірмен бөлінеді. Оның сөйлемде оқшау тұруы заттың белгісі не саны екенін білдірмейді.

Қолдану: Негізгі ой киімді таза ұстау туралы. Әрине сөзі осы ойға айтушының сенімді екенін көрсетіп тұр, бірақ жаңа киімдік белгі қоспайды.

Қате нұсқаларды ажырату: B) Сөз бағытталған адамның есімін: тыңдаушының аты аталмайды.

C) Киімнің нақты санын: сандық мөлшер көрсетілмейді.

D) Қимылдың қашан болғанын: уақыт атауы емес.

E) Киімнің материалын: мата түрін білдірмейді.

Қайта орындауға ишара: Сөзді «сөзсіз» деген реңкпен салыстыр.