Географиялық зерттеулердің далалық әдістері

Ереже: Зерттеу мақсаты қандай мәселені анықтау керектігін белгілейді. Мақсатқа сәйкес нысан, өлшенетін көрсеткіштер, құралдар және жұмыс жоспары таңдалады. Қауіпсіздік пен ұйымдастыру да қажет, бірақ сұрақ зерттеудің мазмұндық бағытын анықтауды сұрайды.

Қолдану: Қандай мәлімет жиналатыны әлі шешілмеген. Сондықтан A, зерттеу мақсатын қою, дұрыс. Мысалы су деңгейінің өзгерісін зерттеу мен жағалау жынысын зерттеуге әртүрлі дерек қажет. Нәтижені талдау немесе қорытынды жазу дерек жиналғаннан кейін орындалады; жоспарлау кезеңінде сол нәтижені ойдан толтыруға болмайды.

Қате нұсқаларды ажырату: B) Дайын кесте мақсаттың орнына жүрмейді және алынбаған нәтижені дәлел етпейді.

C) Дерексіз талдау мүмкін емес.

D) Өлшем нәтижесін алдын ала жазу нақты бақылау емес.

E) Кездейсоқ қарау жоспарлы зерттеу сұрағын анықтамайды; мәлімет жинаудың себебі мен тәсілі белгіленуі тиіс.

Қайта орындауға ишара: Құрал таңдаудан бұрын қандай сұраққа жауап іздейтініңді анықта.

Ереже: Далалық зерттеуде дерек нысанның табиғи орналасқан жерінде жиналады. Кабинеттік, зертханалық және қашықтан зерттеу басқа жұмыс жағдайларымен ерекшеленеді. Далалық жұмыстың ішінде бақылау, өлшеу, сипаттау және салыстыру қатар қолданылуы мүмкін.

Қолдану: Шартта мамандар өзен жағалауына барып, өлшемді сол жерде жасаған. Сондықтан C, далалық зерттеу, дұрыс. Бұл жауап жұмыстың орнын сипаттайды. Өлшеудің өзі басқа әдістің де бөлігі болуы мүмкін, бірақ зерттеудің қай жерде жүргізілгені шартта нақты көрсетілген. Тіркелген дерек кейін кабинетте талданса да, бастапқы жинау кезеңі далалық болып қалады.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Қашықтан зерттеуде нысанға бармай алынған бейнелер пайдаланылуы мүмкін.

B) Дайын жарияланымды оқу тікелей жағалауда өлшеу емес.

D) Үлгіні зертханаға әкелу басқа кезең.

E) Тек модельмен есептеу нақты жерде дерек жинауды сипаттамайды.

Қайта орындауға ишара: Дерек нысан орналасқан жерде жиналды ма?

Ереже: Табиғи нысанға зерттеу экскурсиясы оның табиғи ортадағы байланыстарын тікелей көруге мүмкіндік береді. Зертханалық жұмыс үлгіні арнайы ұйымдастырылған ортада қарастырады. Екі жағдайда да мақсат қою, дерек жазу, салыстыру және қорытынды жасау қажет болуы мүмкін.

Қолдану: Бірінші топ өзенді өз жағалауында қарастырған. Сондықтан B, нысанды табиғи ортада көру, дұрыс. Ол жағалау, ағыс және айналадағы нысандардың байланысын сол жерде байқай алады. Екінші топ құмның қасиетін зерттеуі мүмкін, бірақ әкелінген үлгі өзеннің бүкіл табиғи жағдайын бірдей көрсетпейді; әр әдістің мүмкіндігі өз міндетіне сай бағаланады.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Экскурсия қорытынды жасауға кедергі емес.

C) Күн мен орынды тіркеу далалық дерек үшін қажет.

D) Экскурсияның зерттеу мақсаты болуы мүмкін.

E) Деректі кестеге енгізу екі жұмыста да қолданылатын тіркеу тәсілі.

Қайта орындауға ишара: Нысан өз табиғи орнында ма, әлде үлгі арнайы ортаға әкелінді ме?

Ереже: Өлшем нәтижесі шамамен ғана шектелмейді: оның уақыты, орны, бірлігі және әдісі де белгілі болуы керек. Осы мәліметтер нәтижені нақты бақылаумен байланыстырып, басқа өлшемдермен дұрыс салыстыруға көмектеседі. Күн мен орын құрал туралы мәліметті алмастырмайды, олар оны толықтырады.

Қолдану: Шартта құрал мен бірлік тіркелген, бірақ оқиғаның уақыты мен орны жетіспейді. Сондықтан A дұрыс. Бір өзеннің әр учаскесінде немесе әр уақытта температура өзгеше болуы мүмкін. Оларды ажыратпай жазу кейін нәтижелерді шатастырады. Қайта өлшеу дәл сол санды міндетті түрде бермейді, себебі табиғи жағдай өзгеруі ықтимал.

Қате нұсқаларды ажырату: B) Көріністі сипаттау өлшем оқиғасының уақытын белгілемейді.

C) Көшірілген нәтиже жаңа өлшем емес.

D) Мақсат уақыт дерегін алмастырмайды.

E) Орынсыз және уақытсыз біріктіру деректің қай жағдайда алынғанын жоғалтады.

Қайта орындауға ишара: Бұл сан қашан және қай жерде алынғанын тексер.

Ереже: Жиналған дерек зерттеу сұрағына сәйкес салыстырылып талданады. Уақыттық өзгерісті анықтағанда мәндерді күндер ретімен қарап, өсу, төмендеу және ауытқу белгілерін іздейді. Мәліметті тек тіркеу қорытынды жасаумен бірдей емес.

Қолдану: Шарт өлшем мен жазу кезеңінің орындалғанын айтады. Сондықтан E, деректерді салыстырып талдау, дұрыс. Күндердің реті температура өзгерісінің бағытын көруге қажет. Бірдей орын мен уақыт салыстыруды жеңілдетеді, алайда бір апта мәліметі бүкіл жыл климатын толық сипаттамайды. Қорытынды зерттелген аптаға және осы өлшемдерге қатысты болуы тиіс.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Безендіру мәндердің өзгерісін түсіндірмейді.

B) Күндерді жоғалту уақыттық ретті бұзады.

C) Нәтижені күткен санмен ауыстыру деректі бұрмалайды.

D) Бір күн апта ішіндегі өзгерісті көрсетуге жеткіліксіз; барлық тіркелген күн салыстырылады.

Қайта орындауға ишара: Дерек жиналғаннан кейін күндер арасындағы айырманы ізде.