География сабағында карта сызбаларды қолдану

Ереже: Масштаб картадағы ұзындықтың жердегі тиісті горизонталь ұзындыққа қатынасын көрсетеді. Сандық масштабта екі ұзындық бірдей бірлікпен салыстырылады. Мысалы 1:100000 бір сантиметрге жердегі 100000 сантиметр сәйкес келетінін білдіреді.

Қолдану: Шарт карта мен жердегі кесінділердің ұзындық қатынасын сұрайды. Сондықтан D, масштаб, дұрыс. Қашықтықты километрмен есептегенде сантиметрді километрге дұрыс айналдыру қажет. Қатынас картадағы нысанның түсін немесе шартты белгісінің мағынасын түсіндірмейді. Шағын аумақтың оқу есебінде масштаб тұрақты деп алынады; ірі аумақ карталарында жергілікті бұрмалану ескерілуі мүмкін.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Легенда шартты белгілерді түсіндіреді.

B) Горизонталь бірдей биіктіктегі нүктелерді қосады.

C) Проекция қисық бетті жазықтыққа бейнелеу тәсілі.

E) Градус торы меридиан мен параллельдерден тұрады; ұзындықтардың қатынасын көрсететін ұғым емес.

Қайта орындауға ишара: Картадағы ұзындық жердегі ұзындықтан қанша есе кішірейгенін көрсететін ұғымды тап.

Ереже: Картографиялық проекция Жердің қисық бетін жазықтықта бейнелеудің математикалық тәсілі. Жазық картада барлық аудан, пішін, бағыт және қашықтық қасиеттерін бір мезетте толық сақтайтын тәсіл болмайды. Проекция карта мақсатына сәйкес таңдалады.

Қолдану: Шарт координаттарды қисық беттен жазықтыққа ауыстыруды сипаттайды. Сондықтан D дұрыс. Нысандарды тек кішірейту масштабқа қатысты, бірақ қисық бетті жазықтыққа бейнелеудегі геометриялық мәселені жеке өзі шешпейді. Легенда да бұл түрлендіруді орындамайды. Дәл осы айырмашылық проекцияны картаның басқа элементтерінен ажыратуға мүмкіндік береді.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Градус торы координаттық сызықтардың жиынтығы.

B) Масштаб ұзындық қатынасын береді.

C) Легенда шартты белгілердің мағынасын ашады.

E) Горизонталь бірдей биіктікті қосады; бұл элементтер қисық бетті жазықтыққа ауыстыру тәсілінің атауын алмастырмайды.

Қайта орындауға ишара: Беттің геометриялық түрленуін картаның белгісі мен масштабынан ажырат.

Ереже: Градус торын меридиандар мен параллельдер құрайды. Параллельдер ендікті, меридиандар бойлықты бағдарлауға көмектеседі. Олардың жазық картадағы пішіні проекцияға байланысты өзгеруі мүмкін, бірақ координаттық қызметі сақталады.

Қолдану: Шарт нақты меридиандар мен параллельдердің жиынтығын сұрайды. Сондықтан D, градус торы, дұрыс. Картадағы сызықтардың бәрі осы торға жатпайды; жол, өзен және горизонталь басқа ақпарат береді. Ендік пен бойлық мәндерін оқығанда градус белгілері және солтүстік, оңтүстік, шығыс, батыс бағыттары ескеріледі. Тек сызықтың түсіне қарап оның қызметін анықтау жеткіліксіз.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Карта-сызба жеңілдетілген аумақ бейнесі.

B) Легенда белгілерді түсіндіреді.

C) Проекция координаттарды бейнелеудің математикалық тәсілі.

E) Горизонталь биіктікті байланыстырады; меридиан мен параллельдердің жиынтығы емес.

Қайта орындауға ишара: Ендік пен бойлыққа арналған екі сызықтар тобын бірге ата.

Ереже: Горизонталь бірдей абсолюттік биіктіктегі нүктелерді қосады. Көршілес горизонтальдардың биіктік айырмасы картадағы қима биіктігіне байланысты. Горизонтальдар жер бедерін көрсетуге көмектеседі; олар өзен ағысын немесе ендік сызығын білдірмейді.

Қолдану: Шарт теңіз деңгейіне қатысты бірдей биіктікті нақты көрсетеді. Сондықтан B дұрыс. Бір горизонталь бойымен қозғалғанда бейнеленген биіктік мәні бірдей болады. Жер бедерін оқу үшін сызықтардың белгіленген биіктігі мен қима аралығы тексеріледі. Әртүрлі қызметтегі карта сызықтарын тек сыртқы ұқсастығына қарап біріктіруге болмайды.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Градус торы ендік пен бойлыққа арналған.

C) Масштаб ұзындық қатынасын көрсетеді.

D) Проекция қисық бетті жазықтыққа бейнелеу тәсілі.

E) Легенда шартты белгілерге түсініктеме береді; бірдей биіктіктегі нүктелерді қосатын сызықтың өзі емес.

Қайта орындауға ишара: Сызық нүктелерді бірдей координатпен бе, әлде бірдей биіктікпен бе байланыстырады?

Ереже: Карта легендасы сол картадағы шартты белгілер мен түстердің мағынасын түсіндіреді. Ұқсас белгі әртүрлі тақырыптық карталарда басқа қызмет атқаруы мүмкін. Сондықтан нысан атауын тек түсіне сүйеніп болжаудан гөрі нақты картаның түсіндірмесін тексеру дұрыс.

Қолдану: Көк үзік сызықтың мағынасы белгісіз. Сондықтан A, карта легендасы, дұрыс. Шартта оның өзен, шегара немесе басқа нысан екені берілмеген, оны ойдан анықтауға болмайды. Легенда белгі мен мағынаның байланысын ашады. Масштаб қашықтық есептеуге көмектескенімен, сызықтың қандай нысанға қатысты екенін жеке өзі айтпайды.

Қате нұсқаларды ажырату: B) Горизонталь бедердің биіктігін көрсетеді.

C) Градус торы координаттарға арналған.

D) Проекция карта геометриясына қатысты.

E) Масштаб ұзындықтардың қатынасын береді; шартты таңбаның мағынасын түсіндіретін бөлімнің орнына жүрмейді.

Қайта орындауға ишара: Белгі мен оның мәтіндік түсіндірмесін байланыстыратын бөлімді ізде.