Тәжірибелер бақылаулар және географиядағы графикалық әдістер

Ереже: Тәжірибеде зерттеуші белгілі бір жағдайды әдейі өзгертіп, оның нәтижеге ықпалын тексереді. Салыстыру әділ болуы үшін басқа маңызды жағдайлар бірдей сақталады. Бақылауда табиғи құбылыстың жүрісіне осындай жоспарлы әсер жасалмайды.

Қолдану: Мұнда құмның ылғалдылығы өзгертілген, ал ыдыс, құм мөлшері және ауа ағыны бірдей. Сондықтан E, тәжірибе, дұрыс. Құм қозғалысының айырмасы осы шарттарда ылғалдылықтың ықпалын бағалауға көмектеседі. Бұл нәтиже барлық жел жылдамдығына немесе барлық топырақ түріне автоматты түрде таралмайды; қорытынды тек тексерілген жағдайлардың шегінде жасалады.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Дайын карталарды салыстыру құмның ылғалдылығын өзгертпейді.

B) Сөзбен сипаттау тәжірибені баяндауы мүмкін, бірақ негізгі зерттеу әрекетін алмастырмайды.

C) Мұнда жағдай әдейі өзгертілген, сондықтан әсерсіз табиғи бақылау емес.

D) Картографиялық әдіс кеңістіктік деректерді картамен зерттейді; шартта карта қолданылмайды.

Қайта орындауға ишара: Қай жағдай әдейі өзгертілгенін және қалған жағдайлардың қалай сақталғанын анықта.

Ереже: Бақылау табиғи құбылыстың жүрісін мақсатты түрде қадағалап, деректерді тіркеуге негізделеді. Өлшеу құралын қолдану бақылауды автоматты түрде тәжірибеге айналдырмайды; тәжірибеде зерттеуші белгілі жағдайды әдейі өзгертеді.

Қолдану: Шартта деңгей күн сайын өлшенеді, бірақ ағын өзгертілмейді. Сондықтан B, бақылау, дұрыс. Уақыт бойынша жиналған көрсеткіштер кейін өзгерісті талдауға көмектеседі. Өзенге бару далалық жұмыс екенін де көрсетеді, алайда сұрақ нақты орындалған әрекеттің әдісін сұрайды; осы екі жіктеу деңгейін ажырату керек.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Тәжірибеде шартқа әдейі әсер ету болады.

C) Карта талдау нақты күндегі деңгейді тікелей өлшемейді.

D) Деректерді шолу дайын жарияланымға сүйенеді.

E) Үлгі құрастыру табиғи деңгейдің күнделікті тікелей бақылауы емес.

Қайта орындауға ишара: Зерттеуші құбылыстың жағдайын өзгертті ме, әлде оның табиғи өзгерісін тіркеді ме?

Ереже: Аморфты қатты денеде атомдардың ұзақ қашықтықтағы периодтық реттелуі болмайды. Кәдімгі шыны осы топқа жатады. Аморфты құрылымды тек жылудың бағыт бойынша біркелкі таралуынан анықтау жеткіліксіз, себебі кей кристалдарда да мұндай қасиет болуы мүмкін.

Қолдану: Шарт қатты күйді және кристалдық периодтық реттің жоқтығын бірге береді. Сондықтан B, аморфты дене, дұрыс. Шыныны жай сұйық деп алу қатты күй туралы нақты шартқа қайшы. Мұнда негізгі дәлел қыздырудағы сурет емес, дененің құрылымы мен күйі туралы берілген мәлімет.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Монокристалда ұзақ қашықтықтағы периодтық рет бар.

C) Поликристалл реттелген кристалдық түйіршіктерден тұрады.

D) Қалыпты сұйық шарттағы қатты денені білдірмейді.

E) Газ да қатты күйге сәйкес емес; құрылым мен агрегаттық күйді қатар тексеру қажет.

Қайта орындауға ишара: Қатты күй мен ұзақ қашықтықтағы реттің жоқтығын бірге қарастыр.

Ереже: Бағытқа тәуелді қасиет анизотропия деп аталады. Кварцтың кей қасиеттері бағыт бойынша ерекшеленеді; бір нақты үлгіге жасалған бақылауды барлық кристаллға немесе барлық минералға бірдей таратуға болмайды.

Қолдану: Шартта бірдей қыздыру жағдайында таралу шегарасы эллипс тәрізді болғаны берілген. Бұл бағыттар бойынша таралу айырмасын көрсетеді, сондықтан E дұрыс. Қорытынды осы үлгі мен бақыланған қасиетке ғана қатысты. Ол үлгінің күйі толық өзгерді немесе жылу мүлде өтпеді деген мәлімет бермейді.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Барлық бағыт бірдей болса, берілген бағыттық айырма түсіндірілмейді.

B) Жылу өтпесе, таралу шегарасы туралы бақылау болмас еді.

C) Газға айналу шартта көрсетілмеген.

D) Бір үлгіден барлық минералға ортақ қорытынды жасау бақылаудың ауқымын негізсіз кеңейтеді.

Қайта орындауға ишара: Қорытындыны тек бақыланған үлгі мен қасиеттің шегінде жаса.

Ереже: Су өткізгіштік материалдың су өткізу қабілетін сипаттайды. Ол қуыстардың өлшемі мен байланысына, материалдың құрылымына тәуелді; қаттылық немесе жылу өткізу су өтуін өлшеумен бірдей қасиет емес.

Қолдану: Шартта қабат арқылы судың өтуі зерттеледі, сондықтан C дұрыс. Су өту уақыты немесе белгілі уақытта өткен көлем салыстырылуы мүмкін. Әділ салыстыру үшін қабат қалыңдығы, су көлемі және басқа жағдайлар ескеріледі. Су жиналғанын көру материалдың электрлік немесе магниттік қасиетін тікелей анықтамайды.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Жылу өткізгіштік жылу ағынымен зерттеледі.

B) Қаттылық материалдың механикалық әсерге төзімділігіне қатысты.

D) Электр өткізгіштік ток өткізу арқылы бағаланады.

E) Магниттік қасиет магнит өрісімен байланысты; судың қабаттан өтуін өлшеу оны тікелей тексермейді.

Қайта орындауға ишара: Материалдан қандай зат не әсер өткенін анықта.