Қазақстандық ғалымдардың соғыс және соғыстан кейінгі кезеңдердегі ғылыми зерттеулері

Ереже: Ғылыми мекеменің алғашқы басшысын сол мекеменің басқа мүшелерімен шатастыруға болмайды. Қазақ КСР Ғылым академиясының тұңғыш президенті геолог және ғылым ұйымдастырушысы Қаныш Сәтбаев болды.

Қолдану: Шарт нақты мекемені, 1946 жылды және «тұңғыш президент» қызметін береді. Осы белгілер Қаныш Сәтбаевқа сәйкес, сондықтан E дұрыс. Академияның алғашқы құрамында басқа көрнекті ғалымдардың болуы оларды алғашқы президент етпейді. Қызмет атауын жай академик мәртебесімен алмастыру тарихи деректің мағынасын өзгертеді.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Әуезов академия құрамында болғанымен, тұңғыш президенті емес.

B) Бектұров химия ғылымымен байланысты академик.

C) Жұбанов музыка зерттеушісі әрі академик болды.

D) Кеңесбаев тіл ғылымына үлес қосқан; сұралған бірінші президент қызметі басқа ғалымға қатысты.

Қайта орындауға ишара: Мекеме мүшесі болу мен оның алғашқы президенті болуды ажырат.

Ереже: Кен орнын оның негізгі пайдалы қазбасымен және игерілу тарихымен байланыстыру керек. Жезді марганец кенін соғыс кезінде жедел игеру металлургияға қажетті шикізат берді; Сәтбаевтың ғылыми ұйымдастыру жұмысы бұл іске маңызды үлес қосты.

Қолдану: Шарт марганецті, соғыс кезеңін және Сәтбаевтың жетекшілігін бірге көрсетеді. Сондықтан B, Жезді, дұрыс. Жезқазғанмен атау ұқсастығы екі кен орнын бірдей етпейді. Қаныш Сәтбаев бірнеше геологиялық мәселені зерттегенімен, осы сұрақта нақты пайдалы қазба мен нақты кен орны сәйкестендіріледі.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Жезқазған мыс кендерімен белгілі; Жезді марганец кенінің орнына алынбайды.

C) Қарағанды көмірімен белгілі.

D) Екібастұз да көмір алабына қатысты.

E) Қоңырат мыс кендерімен байланысты; пайдалы қазбаның түрін елемеу қате таңдауға әкеледі.

Қайта орындауға ишара: Ұқсас жер атауларын олардың пайдалы қазба түрімен ажырат.

Ереже: Ғылыми мекеменің құрылуы оның алдындағы бөлімшелердің қызметінен бөлек оқиға. Қазақ КСР Ғылым академиясы 1946 жылы құрылды; соғысқа дейінгі ғылыми зерттеулердің болуы академияның сол кезде құрылғанын білдірмейді.

Қолдану: Сұрақ Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі нақты құрылу жылын сұрайды. Сондықтан C, 1946, дұрыс. Соғыстан кейін деген жалпы белгі бірнеше жылға сәйкес келуі мүмкін; бір дұрыс жауап алу үшін мекеменің тарихи датасын білу қажет. Ғылыми зерттеулердің басталуын мекеменің заңды құрылуымен теңестіруге болмайды.

Қате нұсқаларды ажырату: A) 1936 соғысқа дейінгі кезең, сұралған құрылу жылы емес.

B) 1941 соғыс басталған кезеңмен байланысты.

D) 1952 академияның құрылуын алты жылға кешіктіреді.

E) 1963 одан да кейінгі жыл; кейінгі ғылыми жетістіктер академияның алғашқы құрылу датасын өзгертпейді.

Қайта орындауға ишара: Ғылыми зерттеулердің бұрын болғанын мекеменің құрылу жылымен шатастырма.

Ереже: Ғылыми ұйымдардың тарихи даталарын нақты мекемеге қарай ажырату қажет. 1952 жыл академия жанындағы географиялық қоғамның соғыстан кейінгі ұйымдасуымен байланысты; оны қазіргі басқа қоғамдық бірлестіктердің құрылуымен теңестіруге болмайды.

Қолдану: Шарт ұйымды академия жанындағы қоғам деп және соғыстан кейінгі кезеңмен шектейді. Сондықтан C, 1952, дұрыс. Осы нақтылау «Қазақстандағы кез келген географиялық ұйым қашан құрылды?» деген тым кең сұрақтың орнына берілген. Басқа географиялық бөлімшелердің немесе қазіргі бірлестіктің өз тарихы болуы мүмкін.

Қате нұсқаларды ажырату: A) 1946 академияның өз құрылу жылымен байланысты.

B) 1950 сұралған қоғамның ұйымдасу датасына сәйкес емес.

D) 1963 кейінгі жыл, бұл қоғамның алғашқы соғыстан кейінгі ұйымдасуы емес.

E) 1938 соғысқа дейінгі кезең; шарттағы соғыстан кейінгі ұйымға сәйкес келмейді.

Қайта орындауға ишара: Жауапты қазіргі ұйымға емес, шартта аталған тарихи қоғамға қатысты ізде.

Ереже: Табиғи апаттың датасы оның болған орны және өзен алабымен бірге тексеріледі. 1921 жылғы Алматы селін кейінгі Есік немесе басқа тау аңғарларындағы селдермен шатастыруға болмайды.

Қолдану: Шарт Кіші Алматы алабын және XX ғасырдың басын нақты көрсетеді. Осы тарихи сел 1921 жылы болды, сондықтан E дұрыс. Жалпы «сел болған жыл» дегенді білу жеткіліксіз: бір өңірде бірнеше апат болуы мүмкін. Оқиғаны дұрыс тану үшін оның орны мен кезеңін қатар салыстырамыз.

Қате нұсқаларды ажырату: A) 1920 сұралған оқиғадан бір жыл бұрын.

B) 1922 оны бір жылға кешіктіреді.

C) 1963 Есік көліндегі әйгілі селмен байланысты басқа дата.

D) 1973 XX ғасырдың басына жатпайды және шарттағы 1921 жылғы апатты білдірмейді.

Қайта орындауға ишара: Оқиғаның орнын да, ғасыр ішіндегі кезеңін де тексер.