Зерттеуші бірдей екі ыдысқа тең мөлшерде құм салды. Бір ыдыстағы құмды сулап, екіншісін құрғақ қалдырды да, олардың жел әсерінен қозғалуын бірдей ауа ағынында салыстырды. Негізгі әдіс қандай?

Ереже: Тәжірибеде зерттеуші белгілі бір жағдайды әдейі өзгертіп, оның нәтижеге ықпалын тексереді. Салыстыру әділ болуы үшін басқа маңызды жағдайлар бірдей сақталады. Бақылауда табиғи құбылыстың жүрісіне осындай жоспарлы әсер жасалмайды.

Қолдану: Мұнда құмның ылғалдылығы өзгертілген, ал ыдыс, құм мөлшері және ауа ағыны бірдей. Сондықтан E, тәжірибе, дұрыс. Құм қозғалысының айырмасы осы шарттарда ылғалдылықтың ықпалын бағалауға көмектеседі. Бұл нәтиже барлық жел жылдамдығына немесе барлық топырақ түріне автоматты түрде таралмайды; қорытынды тек тексерілген жағдайлардың шегінде жасалады.

Қате нұсқаларды ажырату: A) Дайын карталарды салыстыру құмның ылғалдылығын өзгертпейді.

B) Сөзбен сипаттау тәжірибені баяндауы мүмкін, бірақ негізгі зерттеу әрекетін алмастырмайды.

C) Мұнда жағдай әдейі өзгертілген, сондықтан әсерсіз табиғи бақылау емес.

D) Картографиялық әдіс кеңістіктік деректерді картамен зерттейді; шартта карта қолданылмайды.

Қайта орындауға ишара: Қай жағдай әдейі өзгертілгенін және қалған жағдайлардың қалай сақталғанын анықта.