Өнер — өмір өрнегі

Ереже: Сыни пікір нақты туындыны талдап, оның жетістігі мен кемшілігін мәтіндік дәлел арқылы бағалайды. Жалаң ұнату, авторды кемсіту немесе мазмұнды толық қайталау талдаудың орнына жүрмейді. Бағалау өлшемі ашық болуы тиіс: құрылым, тіл, образ немесе дәлел сапасы. Бір шектеу бүкіл шығарманы міндетті жарамсыз етпейді.

Қолдану: Сыншы шамның тұрақты жарығын қараңғылықпен салыстырады. Соңына дейін сөнбеуі үміттің сақталуы туралы түсіндіруге мәтіндік негіз береді. Бұл жалғыз мүмкін мағына деп бекітілмейді; басқа талдау да детальге сүйенуі керек. Шамның маркасы немесе нақты қуаты берілмегендіктен, оларды көркем қызметке дәлел етпейміз.

Қате нұсқаларды ажырату: A) «Шамның міндетті түрде қымбат сатып алынуы.» — Баға туралы дерек жоқ және үміттің сақталу тезисін тікелей ашпайды.

B) «Көріністің басында барлық жарық толық сөнуі.» — Бұл шартта жоқ; соңына дейін сақталған жарық кері сипатталған.

D) «Кейіпкер шамды ешқашан байқамауы міндетті болуы.» — Кейіпкер қабылдауы айтылмаған; символға басқа жаңа жағдай қосылған.

E) «Шамның барлық көрерменге тек бір мағына беруі.» — Жалпы реакция өлшенбеген; детальге сүйенген талдау абсолютті қабылдауға кеңейген.

Қайта орындауға ишара: Детальдің қай қасиеті қараңғылыққа қарсы қойылған?

Ереже: Сыни пікір нақты туындыны талдап, оның жетістігі мен кемшілігін мәтіндік дәлел арқылы бағалайды. Жалаң ұнату, авторды кемсіту немесе мазмұнды толық қайталау талдаудың орнына жүрмейді. Бағалау өлшемі ашық болуы тиіс: құрылым, тіл, образ немесе дәлел сапасы. Бір шектеу бүкіл шығарманы міндетті жарамсыз етпейді.

Қолдану: Кеңістік пен кейіпкердің орны жалғыздық әсеріне қатысты нақты құрылым береді. Бағалау декорацияның осы әсерге қалай қызмет еткенін тексереді. Материалдың бағасы немесе қойылымның жалпы ұзақтығы басқа белгі; олар жалғыздықтың берілуін толық ашпайды. Байқау мақсатпен байланысты болғанда сын пікір тексеріледі.

Қате нұсқаларды ажырату: A) «Көрсетілімге келгендердің көбі актерді таниды.» — Таныстық декорацияның көркем қызметін бағаламайды; өлшем аудитория дерегіне ауысқан.

B) «Сахна материалдары бір қоймада сақталған.» — Сақтау орны сахнадағы кеңістік әсерін бермейді; бағаланатын қызметке жанама.

D) «Декорацияға кеткен жалпы шығын бұрынғыдан жоғары.» — Қаржы көлемі кеңістіктің жалғыздықты қалай сезіндіргенін тікелей көрсетпейді.

E) «Қойылым бұрынғы нұсқадан он минутқа қысқа.» — Ұзақтық өзгеше өлшем; декорация мен кейіпкер оқшаулығының байланысы ашылмаған.

Қайта орындауға ишара: Қай деталь кеңістікте кейіпкердің оқшаулығын көрсетеді?

Ереже: Дәйексөз не мәлімет қолданғанда оның авторын, еңбегін және табылатын орнын көрсету керек. Жарияланған уақыт тарихи контексті түсінуге көмектеседі. Өз сөзімен мазмұндағанда да алынған ойдың дереккөзі аталады; автордың жеке бағасы жалпыға ортақ дәлелденген дерекке айналмайды.

Қолдану: Сөйлем қызыл жарықтың әсерін бағалайды, нақты тарихи оқиғаның барлық жағдайын құжатпен растамайды. Рецензент аталғанда түсіндірудің иесі көрінеді. Көркем сахна мен тарихи оқиға бірдей дерек түрі емес. Дәл осы пікірді қолдану үшін оның қай рецензиядан алынғанын көрсету керек; жаңа тарихи факт қоспаймыз.

Қате нұсқаларды ажырату: B) «Әр көрерменнің бірдей реакциясы өлшенген нәтиже ретінде.» — Қабылдау зерттеуі берілмеген; сыншы пікірі жалпы санаққа өзгерген.

C) «Жарық түсінің міндетті физикалық зияны туралы есеп ретінде.» — Қауіп өлшемі жоқ; эстетикалық әсер басқа ғылыми нысанмен алмастырылған.

D) «Рецензент пікірінің авторын жасырып, өз өлшеуім ретінде.» — Алынған түсіндірудің шығу тегі жасырылған және өлшеу мәртебесі негізсіз қосылған.

E) «Барлық тарихи оқиғаның дәлелденген нақты құжаты ретінде.» — Көркем жарық туралы түсіндіру тарихи құжатқа өзгерген; дәлелдің түрі ауысқан.

Қайта орындауға ишара: Сөйлем оқиғаның құжатын бере ме, сахналық әсерді түсіндіре ме?

Ереже: Ауыспалы мағынада сөз заттың тікелей белгісін емес, соған ұқсас қасиетті білдіреді. Мағынаны сөйлемдегі байланыс арқылы анықтаймыз. Теңеу ұқсастықты арнайы көрсетеді, метафора бір нысанды екіншісінің атауымен бейнелейді, әсірелеу белгі не құбылысты әдейі ұлғайтады.

Қолдану: Авторлық түсіндірме қабырғаның қызметін тікелей береді. Нақты құрылыс кейіпкерлер арасындағы түсініспеуді елестететін белгіге айналған. Оны тек инженерлік құрылым деп сипаттау осы қызметті жоғалтады. Ал қабырға барлық қарым-қатынасты мәңгі тоқтатты деген қосымша қорытынды шартта жоқ.

Қате нұсқаларды ажырату: A) «Қабырға сахнада мүлде көрінбеген.» — Нақты берілген деталь терістелген; талдау бастапқы нысанын жоғалтқан.

B) «Қабырға кейіпкерлердің толық келісімін білдірген.» — Алшақтық кері мағынаға өзгерген; авторлық түсіндірмеге қайшы.

C) «Екі кейіпкердің барлық әрекеті мәңгі тоқтаған.» — Шектеудің ауқымы негізсіз кеңейген; толық әрекет тоқтауы айтылмаған.

D) «Қабырға тек ғимараттың өлшенген беріктігін көрсеткен.» — Инженерлік өлшем жоқ; түсініспеу туралы берілген көркем қызмет өшірілген.

Қайта орындауға ишара: Авторлық түсіндірме қабырғаны қандай абстрактілі қатынаспен байланыстырады?

Ереже: Ауыспалы мағынада сөз заттың тікелей белгісін емес, соған ұқсас қасиетті білдіреді. Мағынаны сөйлемдегі байланыс арқылы анықтаймыз. Теңеу ұқсастықты арнайы көрсетеді, метафора бір нысанды екіншісінің атауымен бейнелейді, әсірелеу белгі не құбылысты әдейі ұлғайтады.

Қолдану: Шарт өрнек сөзінің ауыспалы мағынасын береді. Пікір өнердің тәжірибені көркем құрылымға түсіруін жинақтайды. Ол барлық өнер тек заттың сыртындағы ою екенін немесе әр оқиға дәлме-дәл көшірілетінін айтпайды. Метафораны талдауда ортақ қызметті бөліп, тура материал мен толық көшірмеден ажыратамыз.

Қате нұсқаларды ажырату: A) «Өрнек сөзінің болуы өнердің бәрін ғылымға айналдырады.» — Көркем қызмет жанрлық ғылыми мәртебеге негізсіз өзгерген.

C) «Өнер өмірдің әр оқиғасын еш өзгеріссіз құжаттайды.» — Көркем бейнелеу дәлме-дәл құжатпен теңестірілген; шығармашылық іріктеу еленбеген.

D) «Өнер өмір тәжірибесімен еш байланыспайды.» — Тәжірибе мен бейнелеу байланысы терістелген; бастапқы метафораның мәні жоғалған.

E) «Өнер тек барлық бұйымның сыртындағы оюдан тұрады.» — Ауыспалы қызмет бір материалдық түрге тарылған; өнердің ауқымы негізсіз шектелген.

Қайта орындауға ишара: Өрнек бұл жерде материалдық оюды ма, көркем бейнелеу қызметін бе білдіреді?