Жаңа замандағы театр

Ереже: Сыни пікір нақты туындыны талдап, оның жетістігі мен кемшілігін мәтіндік дәлел арқылы бағалайды. Жалаң ұнату, авторды кемсіту немесе мазмұнды толық қайталау талдаудың орнына жүрмейді. Бағалау өлшемі ашық болуы тиіс: құрылым, тіл, образ немесе дәлел сапасы. Бір шектеу бүкіл шығарманы міндетті жарамсыз етпейді.

Қолдану: Берілген анықтамаға сай образ ішкі себепті сыртқы әрекетпен байланыстырады. Кідіріс пен қимыл шешімнің қиындығын сезіндіреді, сондықтан сөзді жеткізумен ғана шектелмейді. Бұл тәсілдің әр көрерменге бірдей әсерін толық дәлелдемейді; сұрақ анықтамаға сәйкес байқауды таңдауды көздейді.

Қате нұсқаларды ажырату: A) «Актер соңғы көріністе жоспарланған жерге тұрды.» — Сахналық орын орындалған, бірақ ол өздігінен ішкі күйдің нанымдылығын көрсетпейді.

B) «Актер барлық репликаны белгіленген ретпен айтып шықты.» — Сөзді орындау берілген, бірақ кейіпкер мінезі мен ішкі себебі қалай ашылғаны көрсетілмеген.

C) «Актер рөлдің мәтінін түгел жаттап алды.» — Мәтінді білу дайындық белгісі; кейіпкердің себептері көрерменге ашылғаны әлі белгісіз.

D) «Актер сахнаға белгіленген минутта шықты.» — Уақыт тәртібі орындалған; образдың сенімді ішкі мазмұнын бұл байқау ашпайды.

Қайта орындауға ишара: Қай байқау тек орындалуды емес, әрекеттің ішкі себебін ашады?

Ереже: Сыни пікір нақты туындыны талдап, оның жетістігі мен кемшілігін мәтіндік дәлел арқылы бағалайды. Жалаң ұнату, авторды кемсіту немесе мазмұнды толық қайталау талдаудың орнына жүрмейді. Бағалау өлшемі ашық болуы тиіс: құрылым, тіл, образ немесе дәлел сапасы. Бір шектеу бүкіл шығарманы міндетті жарамсыз етпейді.

Қолдану: Қадам жасау әрекетке ұмтылысты, тоқтау оның жалғаспағанын береді. Екі қимылдың қатарлығы шешімнің әлі орнықпағанын көркем түрде сезіндіреді. Хаттың нақты мазмұны берілмеген, сондықтан себепті толық анықтай алмаймыз. Сыншы осы шекті сақтап, байқалған әрекетке сүйенеді.

Қате нұсқаларды ажырату: A) «Хаттың міндетті түрде қуанышты жаңалық болуы.» — Хат мазмұны айтылмаған; ішкі себеп туралы жаңа дерек негізсіз қосылған.

B) «Хат қағазының міндетті қалың болуы.» — Қағаз қасиеті берілмеген және шешімсіздік туралы қимылдық тезиске тікелей негіз емес.

D) «Кейіпкердің сахнада жалғыз тұруының өзі.» — Жалғыздық барлық жағдайда шешімсіздікті білдірмейді; нақты қарсы әрекет белгісі еленбеген.

E) «Кейіпкер есікті ашып толық кетіп қалды.» — Бұл оқиға шартта жоқ; тоқтау орнына аяқталған кету әрекеті берілген.

Қайта орындауға ишара: Қай екі қимыл ұмтылыс пен кідірісті бірге көрсетеді?

Ереже: Дерек тексеруге болатын оқиға, сан немесе жағдай туралы хабарлайды; пікір бағалау мен көзқарасты білдіреді. Деректің ақиқаттығын тексеру — бөлек қадам. Берілген мәтінге сүйенген жауап айтылмаған мәліметті қоспай, автор пайымын дәлелденген жалпы заңмен шатастырмайды.

Қолдану: Мен үшін тіркесі жеке ұстанымды белгілейді. Ойландыру құны туралы баға театрдың барлық қызметін толық анықтайтын жалпы заң емес. Дұрыс мазмұндау пікір иесін және бағалау өлшемін сақтайды. Оның сөзін барлық көрерменнің дәлелденген реакциясы немесе театрдың жалғыз міндеті ретінде беруге болмайды.

Қате нұсқаларды ажырату: A) «Барлық көрерменнің бірдей ойланғаны тәжірибемен дәлелденді.» — Жеке ұстаным өлшенген жалпы реакцияға өзгерген; тәжірибе туралы дерек жоқ.

C) «Режиссер тек көрерменнің нақты санын есептеген.» — Санақ жоқ; бағалау өлшемі басқа әрекетпен алмастырылған.

D) «Театрдың басқа қызметі заңмен түгел тыйымда.» — Жеке құндылық құқықтық тыйымға өзгерген; мұндай өкілеттік не акт берілмеген.

E) «Театр ешбір көрерменге ой салмайды.» — Авторлық өлшемнің мағынасы кері берілген; бастапқы баға терістелген.

Қайта орындауға ишара: Мен үшін сөзі тұжырымның кімге қатысты екенін қалай көрсетеді?

Ереже: Ғылыми баяндауда ұғымдар анық беріліп, терминдер бірізді қолданылады және ой логикалық байланыспен дамиды. Тұжырымның қандай дерекке негізделгені көрсетіледі. Мәтіннің ғылыми сипатын тек ұзындығы немесе күрделі сөздерінің саны емес, дәлдігі мен түсіндіру мақсаты айқындайды.

Қолдану: Сұралған ұғым бір көрсетілім немесе сахна көрінісі емес, бірнеше қойылымның жиынтығы. Репертуар анықтамасы осы қамтуға сәйкес. Терминдерді тақырыптас болғаны үшін өзара алмастыра алмаймыз; әрқайсысы театр жұмысындағы бөлек нысан мен қызметті атайды. Шартта қажет анықтамалар толық берілген.

Қате нұсқаларды ажырату: A) «Труппа.» — Труппа театрдағы орындаушылар ұжымы; тапсырмадағы бірнеше қойылымның жиынтығы емес.

B) «Либретто.» — Либретто музыкалық-сахналық шығарманың сөздік негізі; театр ұсынатын бірнеше қойылым жиынтығы емес.

C) «Декорация.» — Бұл сахналық ортаның көрінісі; қойылымдар жиынтығын білдірмейді.

E) «Премьера.» — Бұл алғашқы көрсетілімді атайды, бірнеше қойылым жиынтығын емес.

Қайта орындауға ишара: Сұралған нысан бір оқиға ма, сахна көрінісі ме, қойылымдар жиынтығы ма?

Ереже: Дәлел тезиске тікелей қатысты болуы және оны тексеруге мүмкіндік беруі керек. Нақты мысал, салыстыру немесе дерек пікірдің негізін көрсетеді. Бір оқиғаны барлық жағдайға таратуға, ал жеке сенімді зерттеу нәтижесі ретінде ұсынуға болмайды.

Қолдану: Сөйлемеу шарты сөзсіз беруді, діріл мен шегіну қорқынышқа қатысты әрекетті көрсетеді. Байқау тезистің екі бөлігін бірге қамтиды. Әр қимылдың мағынасы контекстке тәуелді, бірақ осы сахнада дыбысқа реакция айқын байланысқан. Тек рөл көлемі немесе ауызша хабар сөзсіз ашу талабын тексермейді.

Қате нұсқаларды ажырату: A) «Кейіпкер қуанышын сөзбен хабарлап, қол шапалақтайды.» — Сезім де, сөзсіздік шарты да басқа; қорқыныш тезисіне тікелей сәйкес емес.

B) «Кейіпкер қорқатынын ұзақ монологпен айтып береді.» — Қорқыныш бар, бірақ сөзсіз жеткізу шарты орындалмайды; тезистің бір бөлігі жоғалған.

C) «Актер басқа рөлде бірнеше рет сахнаға шыққан.» — Шығу жиілігі осы кейіпкердің қорқынышын сөзсіз ашқанын көрсетпейді.

E) «Рөл мәтіні бұрынғы нұсқадан екі бетке ұзартылған.» — Көлем өзгерісі сөзсіз қорқыныш әсерін дәлелдемейді; нақты орындау байқауы жоқ.

Қайта орындауға ишара: Дәлелде сөзсіз әрекет пен қорқынышқа қатысты реакция бірге бар ма?