Жаһандық экономика

Ереже: Дерек тексеруге болатын оқиға, сан немесе жағдай туралы хабарлайды; пікір бағалау мен көзқарасты білдіреді. Деректің ақиқаттығын тексеру — бөлек қадам. Берілген мәтінге сүйенген жауап айтылмаған мәліметті қоспай, автор пайымын дәлелденген жалпы заңмен шатастырмайды.

Қолдану: Мүмкін сөзі пайданы кепілдік емес, ықтимал нәтиже ретінде береді. Ұзақ мерзім уақыт ауқымын шектейді. Дұрыс мазмұндау осы екі белгіні сақтап, барлық қысқа мерзімді нәтижені алдын ала бекітпейді. Авторлық пікірді тексеру үшін бөлек салыстыру мен дерек қажет; пікірдің болуы оны жалпы заң етпейді.

Қате нұсқаларды ажырату: B) «Біріктіру барлық жағдайда бірден міндетті пайда береді.» — Ықтимал ұзақ мерзімді нәтиже жедел және әмбебап кепілге айналған.

C) «Автор ресурстарды біріктірудің еш пайдасы болмайтынын айтады.» — Мүмкін пайда жоққа шығарылған; бастапқы ықтималдық сақталмаған.

D) «Автор барлық ұйым ресурсты біріктіріп қойғанын хабарлайды.» — Болашақ ықтимал нәтиже аяқталған әрекетке ауыстырылған.

E) «Автор пайдаға тек бір ұйым міндетті жетеді деп шектейді.» — Нақты бір ұйымға осындай шектеу берілмеген; мазмұнға жаңа шарт енгізілген.

Қайта орындауға ишара: Мүмкін және ұзақ мерзім сөздерін жоғалтпаңыз.

Ереже: Ғылыми баяндауда ұғымдар анық беріліп, терминдер бірізді қолданылады және ой логикалық байланыспен дамиды. Тұжырымның қандай дерекке негізделгені көрсетіледі. Мәтіннің ғылыми сипатын тек ұзындығы немесе күрделі сөздерінің саны емес, дәлдігі мен түсіндіру мақсаты айқындайды.

Қолдану: Мысалда бөлек мекемелер сақталады, бірақ олардың әрекеті ортақ кесте мен міндет бөлу арқылы байланысады. Бұл анықтамадағы үйлестіру белгісіне сәйкес. Интеграцияның өзі тараптардың міндетті жойылуын немесе барлық айырмашылығы жоғалуын білдірмейді. Тек қатар аталу ортақ әрекеттің дәлелі болмайды.

Қате нұсқаларды ажырату: A) «Үш мекеме бір-бірінен хабарсыз бөлек жұмыс істеді.» — Әрекет бар, бірақ ортақ үйлестіру анықтамасының негізгі белгісі жоқ.

B) «Үш мекеменің атауы бір параққа қатар жазылды.» — Қатар аталу ортақ мақсат пен келісілген жұмысты көрсетпейді.

C) «Үш мекеме бір-бірімен жұмыс жасауға тыйым салды.» — Ортақ әрекет орнына байланыстан бас тарту берілген; мағынаға қарсы.

D) «Үш мекеменің екеуі атауын ғана өзгертті.» — Атау өзгерісі әрекеттерді үйлестіру емес; анықтамаға қажет байланыс жоқ.

Қайта орындауға ишара: Мысалда ортақ мақсат пен келісілген әрекет бар ма?

Ереже: Ауыспалы мағынада сөз заттың тікелей белгісін емес, соған ұқсас қасиетті білдіреді. Мағынаны сөйлемдегі байланыс арқылы анықтаймыз. Теңеу ұқсастықты арнайы көрсетеді, метафора бір нысанды екіншісінің атауымен бейнелейді, әсірелеу белгі не құбылысты әдейі ұлғайтады.

Қолдану: Сауда нақты су жүретін өзен ретінде сипатталмайды. Арна атауы байланыс жүргізетін қызметіне қарай ауыспалы қолданылған. Метафора екі нысанның ортақ қасиетін ашады, бірақ сауданың физикалық ені немесе тереңдігін бермейді. Шартта теңеудің арнайы көрсеткіші емес, бір ұғымды екіншісінің атауымен бейнелеу бар.

Қате нұсқаларды ажырату: A) «Сауданың тек өзен суымен жүзеге асатынын.» — Бейнелі байланыс нақты тасымал тәсіліне тарылған; су талабы айтылмаған.

B) «Барлық сауда міндетті бір бағытта жүретінін.» — Жалғау бейнесі біржақты қозғалысты дәлелдемейді; қосымша шарт енгізілген.

C) «Екі өңір арасындағы барлық байланыс үзілгенін.» — Жалғау мағынасы керісінше түсіндірілген; бейне байланыс туралы.

D) «Екі өңірдің арасындағы өзеннің нақты тереңдігін.» — Өлшемдер жоқ; арна сөзінің қызметі ауыспалы болып тұр.

Қайта орындауға ишара: Арнаның қандай қызметі саудаға ауыстырылған?

Ереже: Сөзді таңдау кезінде оның мағынасы, тіркесімділігі және сөйлеу мақсаты бірге ескеріледі. Синонимдер жақын мағыналы болғанымен, кез келген контексте бірін-бірі толық алмастырмайды. Терминнің дәлдігі мен көркем сөздің эмоциялық әсері әртүрлі міндет атқарады. Сөз ауыстыруда сөйлемнің негізгі мазмұны мен стильдік мақсаты сақталуы керек.

Қолдану: Түсіндіруші бөлік үйлестірудің осы сөйлемдегі мағынасын ашады: міндеттердің өзара сәйкес орындалуы. Сондықтан жақын нұсқа әрекеттер арасындағы байланысты сақтауы керек. Міндеттерді тоқтату, атауын өзгерту немесе тек бірін санау бұл қызметті бермейді. Синонимді таңдауда сөзді жеке емес, контекстпен салыстырамыз.

Қате нұсқаларды ажырату: A) «Мекемелердің атауын ғана ауыстырды.» — Атау өзгерісі міндеттердің орындалуын сәйкестендіру емес.

C) «Бір міндетті санап, қалғанын қарастырмады.» — Ортақ әрекеттердің байланысы жоғалған; бір бөлшекке тарылған.

D) «Әр мекеменің жұмысын өзара байланыссыз қалдырды.» — Үйлестіру белгісі алып тасталған; сәйкес орындалу мағынасы сақталмайды.

E) «Ортақ міндеттердің бәрін біржола тоқтатты.» — Реттеу тоқтатуға ауысқан; бастапқы әрекетке қарама-қарсы.

Қайта орындауға ишара: Яғни сөзінен кейінгі түсіндірмеге сүйеніңіз.

Ереже: Дискуссивті эсседе даулы мәселе анық қойылып, әртүрлі көзқарастың дәлелдері салыстырылады және автор негізделген қорытынды жасайды. Қарсы пікірді әділ жеткізу талдауды күшейтеді. Тек оқиғаны баяндау, ұран айту немесе қарсыласты кемсіту мәселені талдаудың орнына жүрмейді.

Қолдану: Мәселе екі қырды қатар сұрайды. Дискуссивті жоспар әр көзқарастың негізін қарастырып, мүмкіндікті қиындықтан бөліп тастамайды. Қорытынды өндірушінің жағдайына тәуелді шектеуді көрсете алады. Тек бір ұран немесе оқиғаның хронологиясы мәселе бойынша дәлелдерді салыстырудың орнына жүрмейді.

Қате нұсқаларды ажырату: A) «Тек ұйымдардың құрылған жылдарын тізіп шығу.» — Хронология өндірушіге әсер ететін мүмкіндік пен қиындықты талдамайды.

B) «Қарсы пікір иесінің мінезін талдап, мәселені ұмыту.» — Адамға баға беру экономикалық уәжді салыстыруды алмастырған.

C) «Тек пайдалы тұсты атап, барлық қиындықты жасыру.» — Сұралған екі қырдың бірі қарастырылмаған; салыстыру толық емес.

E) «Барлық өндірушіге бірдей нәтиже болады деп дәлелсіз жариялау.» — Жағдай мен дерек ескерілмеген; қорытынды алдын ала абсолютті берілген.

Қайта орындауға ишара: Жоспар мүмкіндікті де, қиындықты да қамти ма?