Жаһандық ядролық қауіпсіздік

Ереже: Сөздің мазмұны, құрылымы мен тілдік құралдары адресатқа және қарым-қатынас мақсатына сай таңдалады. Бір деректі ғылыми түсіндіру, ресми хабарлау немесе көркем бейнелеу әртүрлі тәсілмен жүзеге асады. Стильді анықтағанда тақырыппен бірге мәтіннің қызметін де ескереміз.

Қолдану: Екі сөйлем бір шешімге қатысты болғанымен, ақпаратты беру мақсаты бөлек. Біріншісі шешімді тіркеу әрекетін атайды; екіншісі бірінші жақтағы сезім арқылы оқиғаны қабылдауды жеткізеді. Эмоция шешімнің болмағанын білдірмейді және ресми сөйлемде сезімнің аталмауы автордың салқындығын дәлелдемейді.

Қате нұсқаларды ажырату: B) «I автордың ешқандай сезімі болмағанын дәлелдейді.» — Сезімнің аталмауы сезімнің жоқтығына дәлел емес; мәтіннің қызметі ресми тіркеу.

C) «Екеуі де шешімнің қабылданбағанын хабарлайды.» — Бірінші сөйлем қабылданды дейді; екінші сөйлем де шешім айтылуына реакция береді.

D) «I сезімді ғана, II хаттаманың нөмірін ғана береді.» — Сөйлемдердің қызметі керісінше түсіндірілген; нөмір екінші сөйлемде жоқ.

E) «II эмоциялы болғандықтан, шешімнің құқықтық күшін өзі бекітеді.» — Жеке әсер құқықтық күшті анықтамайды; баяндау қызметтері шатастырылған.

Қайта орындауға ишара: Қай сөйлемде адамның ішкі күйі тікелей айтылған?

Ереже: Негізгі ой мәтіндегі деректердің ортақ мәнін жинақтап, автордың не айтқысы келгенін білдіреді. Тақырып «не туралы?» деген сұраққа жауап берсе, негізгі ой сол тақырып жөніндегі тұжырымды жеткізеді. Жекелеген мысал бүкіл мәтіннің қорытындысын алмастырмайды.

Қолдану: Ұсыныстың мазмұны және оған қолдау мәтіннің негізгі оқиғасын құрайды. Залдың үлкендігі көріністі толықтырады, бірақ қабылданған бағыттарды алмастырмайды. Дұрыс жауап екі бағытты да сақтап, қолдауды толық орындалумен шатастырмайды. Бұл айырмашылық кейінгі есепті немесе жоспарды дәл мазмұндауға қажет.

Қате нұсқаларды ажырату: A) «Кездесу аяқталғанша барлық тұрғын толық сауықты.» — Қолдау аяқталған медициналық нәтижеге айналған; мұндай дерек айтылмайды.

B) «Ұсыныста тек залдың көлемін өзгерту мәселесі болды.» — Көріністің қосалқы белгісі негізгі ұсынысқа айналған; екі бағыт жоғалған.

D) «Өкілдер тек тұрғындарды басқа залға көшіруді қолдады.» — Көшіру мәселесі берілмеген; медициналық және табиғи орта бағыты алмастырылған.

E) «Ұсыныс табиғи ортаны қалпына келтіруді алып тастады.» — Екі бағыттың бірі керісінше жоққа шығарылған; мәтіндегі мазмұн бұзылған.

Қайта орындауға ишара: Қандай екі бағыт қолдау тапқан?

Ереже: Көркем мәтін оқиғаны тек хабарлап қоймай, образ арқылы оқырманға сезіндіреді. Тілдік тәсілдің атауын оның құрылымынан анықтаймыз: адамға тән әрекетті жансыз затқа беру — кейіптеу; ұқсастықты -дай, -дей сияқты көрсеткішпен білдіру — теңеу. Бейнелі сөзді ғылыми өлшем не тура хабар ретінде түсіндіруге болмайды.

Қолдану: Көзге жас келуі оқиғаны қабылдаған адамның ішкі күйін көрсетеді. Қолдау хабарымен байланыс оның толқығанын аңғартады; бұл медициналық диагноз немесе шешімнің күшін бекітетін құжат емес. Деталь оқырманға оқиғаның жеке маңызын сезіндіреді. Нақты қандай құқықтық салдар туғанын бөлек құжаттан тексеру керек.

Қате нұсқаларды ажырату: A) «Авторға нақты ауру диагнозын қою.» — Көркем естелік бір реакцияны береді; диагнозға қажетті зерттеу көрсетілмеген.

B) «Қолдаған өкілдердің санын есептеу.» — Көзге жас келуі сандық құрам туралы мәлімет бермейді.

D) «Шешімнің барлық тармағы орындалғанын дәлелдеу.» — Сезім орындалу есебінің орнына жүрмейді; барлық тармақтың нәтижесі жоқ.

E) «Шешімді қабылдаудың заңды тәртібін өзгерту.» — Жеке реакция рәсімді өзгерту өкілеттігі емес; детальдың қызметі эмоциялық.

Қайта орындауға ишара: Деталь оқиғаның ресми мәртебесін бе, адамның әсерін бе сипаттайды?

Ереже: Дерек тексеруге болатын оқиға, сан немесе жағдай туралы хабарлайды; пікір бағалау мен көзқарасты білдіреді. Деректің ақиқаттығын тексеру — бөлек қадам. Берілген мәтінге сүйенген жауап айтылмаған мәліметті қоспай, автор пайымын дәлелденген жалпы заңмен шатастырмайды.

Қолдану: Бастапқы сөздегі негізгі әрекет — ұсыныс білдіру. Жанама сөйлем сол мазмұнды сақтайды; ұсынысты бұйрық, орындалған нәтиже немесе көмектен бас тарту ретінде бермейді. Тырнақшадағы «біз» сөзін қайталау міндетті емес, өйткені сөйлеуші аталған. Ең маңыздысы әрекеттің мәртебесін өзгеріссіз жеткізу.

Қате нұсқаларды ажырату: A) «Өкіл көмектің барлық кезеңі аяқталғанын айтты.» — Ұсыныс аяқталған нәтижеге өзгерген; орындалу туралы дерек жоқ.

B) «Өкіл барлық көмекті бір сәтте беруге міндеттеді.» — Кезең-кезеңімен деген шарт жоғалған; ұсыныс міндетті бұйрыққа күшейген.

C) «Өкіл көмекті ешқашан ұйымдастырмауға бұйрық берді.» — Қолдау ұсынысы бас тарту бұйрығына айналған; мазмұн керісінше.

D) «Өкіл тек көмек атауын өзгерту туралы айтты.» — Ұйымдастыру мәселесі атауға ауысқан; бастапқы әрекет сақталмаған.

Қайта орындауға ишара: Ұсыну мен орындауды шатастырмаған жауапты іздеңіз.

Ереже: Дискуссивті эсседе даулы мәселе анық қойылып, әртүрлі көзқарастың дәлелдері салыстырылады және автор негізделген қорытынды жасайды. Қарсы пікірді әділ жеткізу талдауды күшейтеді. Тек оқиғаны баяндау, ұран айту немесе қарсыласты кемсіту мәселені талдаудың орнына жүрмейді.

Қолдану: Сұрақ нақты бөлу шешімін талап етеді. Дұрыс жоспар алдымен қажеттіліктің дерегін жинайды, одан кейін өлшемді негіздейді және шешімнің қамту шегін көрсетеді. Бір әсерлі оқиға маңызды болуы мүмкін, бірақ ол барлық ауданға бірдей өлшем бола бермейді. Қорытынды талданған дәлел мен нақты қажеттілікке сүйенуі керек.

Қате нұсқаларды ажырату: B) «Тек бір әсерлі оқиғаны баяндап, барлық өлшемді алып тастау.» — Жеке оқиға қажеттіліктерді салыстырудың ортақ өлшемін алмастырмайды.

C) «Көмек сөзін бірнеше рет қайталап, дәлел қоспау.» — Қайталау мәселені талдамайды; басымдықты таңдаудың негізі жоқ.

D) «Алдыңғы көмек мөлшерін ғана қайталап, қазіргі қажеттілікті бағаламау.» — Қажеттілік пен бөлу өлшемі қаралмаған; бұрынғы мөлшер қазіргі басымдықты негіздемейді.

E) «Барлық ауданға бір шешімді дерексіз міндеттеу.» — Жағдай айырмасы мен шектеу тексерілмейді; әмбебап шешім негізсіз.

Қайта орындауға ишара: Жоспар шешімнің өлшемін және сол өлшемнің негізін аша ма?