Жаһандық экономиканың көшбасшылары

Ереже: Негізгі ой мәтіндегі деректердің ортақ мәнін жинақтап, автордың не айтқысы келгенін білдіреді. Тақырып «не туралы?» деген сұраққа жауап берсе, негізгі ой сол тақырып жөніндегі тұжырымды жеткізеді. Жекелеген мысал бүкіл мәтіннің қорытындысын алмастырмайды.

Қолдану: Үзінді жеке орталықтың атауын емес, олардың жұмысының уақыт бойынша байланысын түсіндіреді. Бірінен кейін бірі ашылу қызметтің жалғасуына жағдай жасайды. Бұл оқу моделі барлық нақты қаржы нарығының қазіргі режимін немесе барлық операцияның орындалуын дәлелдемейді. Негізгі ой шарттағы механизмнің мақсатын сақтайды.

Қате нұсқаларды ажырату: A) «Барлық орталық бір уақытта жабылып қалады.» — Шарттағы кезектесу керісінше берілген; жалғастыру белгісі жоғалған.

B) «Қызмет үзілісі барлық нақты нарықта мәңгілік жойылған.» — Оқу моделі барлық нақты жағдайға және тұрақты кепілдікке кеңейген.

C) «Тек орталықтардың атауы қызмет сапасын анықтайды.» — Механизм уақыттық келісімге қатысты; атауға негізсіз себеп берілген.

D) «А орталығы қалған орталықтарды міндетті жояды.» — Жою әрекеті жоқ; орталықтар кезекпен жұмысты жалғастырады.

Қайта орындауға ишара: Кезек қандай ортақ нәтижеге бағытталған?

Ереже: Ауыспалы мағынада сөз заттың тікелей белгісін емес, соған ұқсас қасиетті білдіреді. Мағынаны сөйлемдегі байланыс арқылы анықтаймыз. Теңеу ұқсастықты арнайы көрсетеді, метафора бір нысанды екіншісінің атауымен бейнелейді, әсірелеу белгі не құбылысты әдейі ұлғайтады.

Қолдану: Келесі бөлік бейненің мағынасын қызметті жалғастыру деп нақтылайды. Эстафета спорттық жарыстан алынғанымен, сөйлем орталықтардың жұмыс кезегін бейнелейді. Нақты жүгіру жарысы немесе спорттық нәтижелер берілмеген. Бейненің ортақ қасиеті — әрекетті бір тараптан екіншісіне жалғастырып беру.

Қате нұсқаларды ажырату: A) «Б орталығы алдыңғы орталықтың барлық мүлкін сатып алуы.» — Қызмет кезегі меншік сатып алуға өзгерген; мұндай мәлімет берілмеген.

C) «Б орталығы барлық жұмысын тоқтатуы.» — Жалғастыру керісінше тоқтатуға айналған; негізгі мағына бұзылған.

D) «Орталықтың атауын спорт түрімен ауыстыру.» — Атау өзгерту жоқ; тіркес әрекетті жалғастыруға қатысты.

E) «Орталық қызметкерлерінің жүгіру жарысында жеңуі.» — Бейнелі жұмыс кезегі нақты спорттық оқиғаға өзгерген; жарыс дерегі жоқ.

Қайта орындауға ишара: Эстафета бейнесі қандай жалғастықты көрсетеді?

Ереже: Мәтіндегі ойлар мағыналық ретпен байланысады: мәселе қойылып, оған қатысты дерек талданады да, қорытынды жасалады. Жалғаулық пен сілтеу сөзінің қызметін контекст анықтайды. Сөйлемнің орнын өзгерткенде себеп, салдар және түсіндіру арасындағы байланыс сақталуы қажет.

Қолдану: Екі аралық бір уақыт белдеуімен берілген. А-ның жабылуы мен Б-ның ашылуы екеуі де 17:00 болғандықтан, олардың арасындағы шекаралық бос уақыт нөл. Бұл тек берілген екі аралыққа қатысты; барлық тәуліктің үздіксіз қамтылғанын айту үшін қалған уақытты да қарау қажет.

Қате нұсқаларды ажырату: A) «А мен Б арасында міндетті сегіз сағат үзіліс бар.» — Шекарадағы уақыт бірдей; сегіз сағаттық үзіліс шарттан шықпайды.

B) «Б 09:00-де ашылып, А-мен бірге 17:00-де жабылады.» — Б орталығының берілген басталу және аяқталу уақыты өзгерген.

C) «Екі аралық бүкіл тәулікті толық қамтиды.» — 01:00–09:00 аралығы берілмеген; толық тәулік туралы қорытындыға дерек жетпейді.

E) «Б тек 01:00-де жұмысын бастайды.» — Б-ның жабылу уақыты ашылу уақыты ретінде берілген.

Қайта орындауға ишара: А аяқталатын және Б басталатын уақытты салыстырыңыз.

Ереже: Ойталқыда қатысушылар ортақ мәселені әр қырынан қарастырып, пікірін дәлелдейді және қарсы уәжді тыңдайды. Жүргізуші тақырып пен тәртіпті белгілейді. Қорытындыда келісілген тұстар да, шешілмеген мәселелер де аталады; міндетті түрде бірауызды шешім қабылдау талап етілмейді.

Қолдану: Сұрақ консенсустың нақты регламенттегі анықтамасына сүйенеді. Бір қарсылықтың өзі ешбір қатысушы қарсы емес деген шартты бұзады. Көпшілік қолдауы басқа дауыс беру ережесінде шешімге жеткілікті болуы мүмкін, бірақ осы шартта ол консенсуспен тең емес. Нақты форматтың талабын басқа форматпен алмастыруға болмайды.

Қате нұсқаларды ажырату: A) «Консенсус бар: тек ең ұзақ сөйлеген өкіл шешеді.» — Сөйлеу ұзақтығы анықтамада жоқ; келісім шарты басқа өлшемге ауысқан.

C) «Консенсус бар: қарсы өкілдің пікірі есептелмейді.» — Регламентте бір қатысушыны есептен алып тастау құқығы берілмеген.

D) «Консенсус жоқ, себебі барлық төрт өкіл қарсы болды.» — Қорытындының себебі шартқа қайшы; үш қолдау мен бір қарсылық берілген.

E) «Консенсус бар: үш адамның дауысы бірден артық.» — Көпшілік ережесі консенсус анықтамасының орнына қойылған; бір қарсылық сақталады.

Қайта орындауға ишара: Анықтамада қарсылықтың болуына қандай шарт қойылған?

Ереже: Дерек тексеруге болатын оқиға, сан немесе жағдай туралы хабарлайды; пікір бағалау мен көзқарасты білдіреді. Деректің ақиқаттығын тексеру — бөлек қадам. Берілген мәтінге сүйенген жауап айтылмаған мәліметті қоспай, автор пайымын дәлелденген жалпы заңмен шатастырмайды.

Қолдану: Дерек бір кеңестің рәсімін ғана береді. Оны барлық ұйымның міндетті тәртібі ретінде ұсынуға болмайды, өйткені басқа ұйымдарда өз регламенті болуы мүмкін. Дұрыс жауап бастапқы ауқымды сақтайды. Консенсус ережесі барлық пікір автоматты бірдей болады дегенді де білдірмейді; шешімге келу бөлек үдеріс.

Қате нұсқаларды ажырату: A) «Осы кеңесте барлық қатысушы әрқашан бірдей ойлайды.» — Шешім рәсімі барлық жеке пікірдің толық бірдейлігін дәлелдемейді.

B) «Кеңес ешқашан ешбір шешім қабылдай алмайды.» — Рәсімнің болуы шешімге толық тыйым емес; нәтижені негізсіз терістейді.

C) «Консенсус болса, ережені оқудың қажеті жоқ.» — Нақты регламенттің маңызы жоққа шығарылған; дерек оны алып тастамайды.

E) «Әлемдегі барлық ұйым тек консенсуспен шешім қабылдайды.» — Бір кеңестің тәртібі барлық ұйымға дәлелсіз таратылған.

Қайта орындауға ишара: Ереже нақты қай ұйымға қатысты берілген?