Қазақстан қоғамының жалпыұлттық құндылықтары

Ереже: Азаматтық бірегейлік ортақ мемлекетке қатыстылық пен болашаққа жауапкершілік арқылы түсіндіріледі. Оны этностық тектің, кәсіптің немесе діни нанымның толық бірдейлігімен шатастырмайды.

Қолдану: Шарт нақты 2015 жылғы тарихи тұжырымдаманың мазмұнын сұрайды. Дұрыс жауап әр азаматтың тағдыры мен болашағын Қазақстанмен байланыстыруын көрсетеді. Бұл құжаттың қазіргі құқықтық күшін бағалау емес; тарихи мазмұнды білу барлық жеке айырмашылық жойылды деген қорытынды бермейді.

Қате нұсқалар: A) Бұл азаматтық өлшемді этностық өлшеммен алмастырады. Құжаттағы бірлік әртүрлі этностық тегі бар азаматтарды қамтиды.

C) Тұжырымдамада діни әртүрлілік ескеріледі. Ортақ болашаққа қатыстылық бір діни нанымды міндетті түрде қабылдаумен тең емес.

D) Кәсіптің бірдейлігі азаматтық бірегейліктің шарты емес. Мұнда қоғамдық байланыс кәсіби топқа мүшелікпен қате алмастырылған.

E) Құжаттың өзегі қоныс аударудың бір түрі емес, азаматтың Қазақстанмен ортақ болашақ байланысы. Көші-қон жағдайы ұғымды толық ашпайды. Ишара: Ортақ азаматтық байланыс пен адамның жеке шығу тегін ажырат.

Ереже: Қоғамдық бірлікті нақты ортақ әрекеттен байқауға болады. Жеке мәдени ерекшелік пен қоғамдық ынтымақтастық бір-бірін міндетті түрде жоққа шығаратын құбылыстар емес.

Қолдану: Бұл арнайы оқу жағдайында оқушылар әртүрлі отбасылық ортадан шыққанымен, бір жобаны бірге орындайды. Дұрыс жауап айырмашылықтың ынтымақтастыққа міндетті кедергі еместігін көрсетеді. Бір жағдайдан бүкіл қоғамда еш қиындық жоқ деген қорытынды шығарылмайды; тек берілген қатынас талданады.

Қате нұсқалар: A) Шартта дәстүрлер әртүрлі бола тұра ортақ жоба бар. Бұл нұсқа берілген жағдайға сәйкес келмейтін бірдейлік талабын енгізеді.

B) Тіл айырмашылығы қатыспау туралы дерек емес. Шарттағы нақты бірлескен әрекетті жеке мәдени белгі жоққа шығара алмайды.

C) Бірлескен жұмыс өз мұрасынан бас тартуды міндеттемейді. Шартта мұндай өзгеріс туралы ақпарат берілмеген, сондықтан қорытынды негізсіз.

D) Жоба діни нанымның бірдейлігін анықтамайды. Ортақ қоғамдық әрекет пен жеке сенім туралы деректер әртүрлі деңгейде қарастырылады. Ишара: Шартта қандай айырмашылық сақталған және қандай әрекет ортақ болған?

Ереже: Бір тақырыпқа қатысты саяси құжаттарды ажыратқанда күнін, ұйымын және құжаттың түрін бірге тексереді. Ұқсас идея әртүрлі тарихи оқиғаны бір оқиғаға айналдырмайды.

Қолдану: Дұрыс қатар актінің 2016 жылғы 26 сәуірде Ассамблеяның XXIV сессиясында қабылдануын береді. 2014 жылғы Жолдау мен 2015 жылғы тұжырымдама осы идеялық ортаға қатысты болғанымен, олар бөлек құжаттар. Мұнда қабылдау оқиғасы анықталады, актінің барлық ережесі жатқа түгенделмейді.

Қате нұсқалар: A) 2014 жылғы күн ұлттық идея айтылған Жолдаумен байланысты. Ол патриоттық актіні қабылдаудың 2016 жылғы сессия датасын алмастырмайды.

B) Бұл бірегейлік жөніндегі басқа құжаттың бекітілу оқиғасы. Мазмұндық жақындығы екі құжаттың түрі мен уақытын бірдей етпейді.

C) 1991 жылғы күн тәуелсіздік туралы оқиғамен байланысты. Оны кейінгі патриоттық актінің сессиясы ретінде көрсету тарихи кезеңдерді шатастырады.

E) Бұл Алаш қозғалысының тарихи кезеңіне жатады. XX ғасыр басындағы съезд XXI ғасырдағы Ассамблея сессиясының орнына жүрмейді. Ишара: Идеяны ұсынған Жолдау мен кейін қабылданған актінің уақытын ажырат.

Ереже: Толеранттылық өзге ойға, нанымға және дәстүрге құрметпен қарауды білдіреді. Ол барлық пікірді бірдей етуге немесе пікірталастан бас тартуға міндеттемейді.

Қолдану: Екі оқушы өз нанымдарын сақтай отырып, бірін-бірі кемсітпейді. Дұрыс жауап олардың қарым-қатынас тәсілін анықтайды. Сұрақ қай нанымның дұрыс екенін шешпейді және құрмет білдіру өз көзқарасыңды міндетті түрде өзгерту дегенді білдірмейді; басты белгі — сыйластықпен тыңдау.

Қате нұсқалар: A) Шарт көзқарастардың әртүрлі екенін анық береді. Құрметпен тыңдау сенімдердің бірдей болып кеткенін білдірмейді, сондықтан бұл түсіндіру сәйкес емес.

B) Оқушылар бірін-бірі тыңдап отыр. Өзгені талқылаудан шеттету шарттағы ашық және сыйластыққа негізделген әрекетке қарама-қарсы келеді.

C) Сүйінші қуанышты жаңалық пен оны жеткізушіге байланысты. Шартта хабар үшін сыйлық беру емес, нанымдары әртүрлі адамдардың қарым-қатынасы сипатталған.

E) Асардың белгісі бірлескен еңбекпен көмек көрсету. Бұл жерде құрылыс немесе шаруашылық жұмыс жоқ; негізгі мәселе өзге пікірге қатынас болып тұр. Ишара: Пікірлердің мазмұны бірдей ме, әлде қарым-қатынас сыйластыққа құрылған ба?

Ереже: Салттың мағынасын оның нақты әрекеті мен жағдайы арқылы ажыратады. Құрмет білдіру, хабар үшін сый беру және ортақ еңбек әртүрлі қоғамдық қызмет атқарады.

Қолдану: Төр — құрметті орын; жасы үлкен кісіге оны ұсыну үлкенді сыйлау дәстүрін көрсетеді. Дұрыс жауап отырыс жағдайына сәйкес келеді. Бұл кісінің кәсібі немесе байлығы туралы дерек бермейді; сыйлау белгісін шаруашылық көмек пен олжа бөлу рәсіміне ауыстыруға болмайды.

Қате нұсқалар: A) Төрге отырғызу құрметті орын беруге қатысты. Шартта жақсы хабардың жеткізілуі жоқ, сондықтан сүйінші рәсімімен теңестіруге негіз жетіспейді.

B) Сыралғы аңшылық олжасына байланысты. Қонақтың жасы мен отыратын орны туралы жағдай аңшылықтағы үлес сұрау рәсімін сипаттамайды.

D) Жұртшылық қарызға батқан туысқа ортақ көмек көрсетуді білдіреді. Төр ұсыну қарыздың барын немесе оның өтелгенін анықтамайды.

E) Асар бірлескен еңбекпен байланысты. Құрметті орынға отырғызу еңбек міндетін орындау емес, қарым-қатынастағы сыйлау белгісі ретінде қарастырылады. Ишара: Берілген әрекет адамның жасына қатысты ма, әлде еңбекке немесе олжаға қатысты ма?