Мәңгілік Ел жалпыұлттық идеясының тарихи негізі

Ереже: Саяси құжатты оның атауы, жарияланған кезеңі және нақты мазмұны арқылы сәйкестендіреді. Идеялық сабақтастық әр кезеңдегі құжаттарды бір оқиғаға айналдырмайды.

Қолдану: 2014 жылғы «Қазақстан жолы–2050: бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ» Жолдауы дұрыс келеді. Сұрақ идеяның қазіргі саяси қолданыста ұсынылған нақты кезеңін анықтайды. Бұл «мәңгі ел» ұғымы тарихта бұған дейін ешқашан болмаған деген тұжырым емес.

Қате нұсқалар: A) Бұл басқа мерзімдегі стратегиялық құжат атауы. Ұзақ мерзімді даму туралы ортақ мазмұн 2014 жылғы нақты Жолдаудың атауын өзгерте алмайды.

B) 2050 стратегиясы мен 2014 жылғы Жолдаудың байланысы бар, бірақ жариялану кезеңдері бөлек. Сұрақ нақты 2014 жылғы біріктіруші идея ұсынылған құжатты сұрайды.

C) Петиция ұлттық мүдденің ертерек қоғамдық құжаты. Оны 2014 жылғы Президент Жолдауымен теңестіру уақыт пен құжат түрін ауыстырады.

D) Алаш идеясы тарихи сабақтастық тұрғысынан талдануы мүмкін. Бірақ оның жобасы XXI ғасырдағы осы Жолдаудың нақты атауы немесе жариялану оқиғасы емес. Ишара: 2014 жылғы құжатты ертерек стратегиядан және тарихи бағдарламадан ажырат.

Ереже: Тарихи сабақтастық бұрынғы мұра мен кейінгі идея арасындағы байланысты қарастырады. Байланыстың болуы саяси институт, тіл және мәдениеттің барлық белгісі өзгермеді деген мағына бермейді.

Қолдану: Түркі мұрасындағы елдік туралы ойды кейінгі ұлттық идеямен салыстыру мемлекеттілік танымының сабақтастығын талдауға мүмкіндік береді. Дұрыс жауап зерттеу бағытын атайды. Ол ортағасырлық мәтінді қазіргі заңға айналдырмайды және барлық тарихи айырманы жоққа шығармайды.

Қате нұсқалар: A) Идеялық сабақтастық институттардың толық бірдейлігін білдірмейді. Әр дәуірдегі басқару мен қоғамдық қатынас бөлек зерттеледі.

C) Тарихи мұра саяси ойды зерттеуге дерек береді. Оның болуы қазіргі заңдық мәртебені автоматты анықтамайды.

D) Сабақтастықтың мазмұнын түсіну үшін өзгерістер де зерттеледі. Бір дәуірді білу барлық кейінгі кезеңді алмастырмайды.

E) Идеялық ұқсастық тіл мен мәдениеттің барлық белгісі өзгеріссіз қалғанын дәлелдемейді. Мұндай кең тұжырым арнайы деректерді қажет етеді. Ишара: Идеядағы байланыс пен нақты институттардың бірдейлігін бөлек қарастыр.

Ереже: Тарихи қайраткердің рөлі оның өмір сүрген дәуірі мен нақты қызметі арқылы анықталады. Кейінгі идеямен байланыс сол тұлғаны кейінгі құжаттың замандасына айналдырмайды.

Қолдану: Тоныкөк қағандарға кеңес берген саяси қайраткер ретінде түркі елдік ойымен байланысты. Дұрыс жауап осы қызметті көрсетеді. Бұл барлық мемлекеттілік идеяны жалғыз өзі ойлап тапты деген тұжырым емес; нақты мәтіндер мен ғылыми түсіндірулер бөлек салыстырылады.

Қате нұсқалар: A) Сұрақ Тоныкөктің қағандарға кеңес беретін саяси қызметін сұрайды. Кеңесші болу мен қағанның өз орнына билеуші болу бір мәртебе емес; нақты қызметті ажырату қажет.

B) Алым есебі басқарудың бір міндеті болуы мүмкін, бірақ Тоныкөктің елдік туралы ойға қатысты орны саяси кеңесшілікпен түсіндіріледі. Оны тек есептік қызметке тарылту жеткіліксіз.

C) Жазба көшіру мен тарихи саяси қайраткердің қызметі бөлек. Шарт Тоныкөктің елдік туралы мұраға қатысты саяси рөлін береді; кейінгі көшірушімен теңестіруге болмайды.

D) Бұл қағандарға кеңес берген қоғамдық-саяси қызметпен сәйкес емес. Шарттағы қызмет мемлекет пен елдік мәселесіне қатысты, оны бөлек діни қауым жетекшілігімен алмастыруға негіз жоқ. Ишара: Тұлғаның дәуірін және саяси міндетін бірге тексер.

Ереже: Ғылыми пайым автор беделімен ғана емес, дерек пен түсіндірудің байланысы арқылы бағаланады. Бастапқы мәтін, контекст және қорытындының ауқымы бірге тексеріледі.

Қолдану: Берілген пікір түркі мұрасы мен қазіргі идеяның байланысын түсіндіреді. Дұрыс жауап оны дәлелдер арқылы қарастыруды ұсынады. Бұл пайымды автоматты абсолют факт ету де, түсіндіру болғаны үшін барлық мұраны жарамсыз санау да дұрыс емес.

Қате нұсқалар: A) Бедел зерттеудің дәлелін алмастырмайды. Мәтін, тарихи контекст және түсіндірудің негізі де қарастырылады.

B) Идеяның бастауы туралы пайым институттардың толық бірдейлігіне жеткіліксіз. Кең қорытынды үшін нақты салыстырмалы деректер керек.

C) Ғылыми пайым салыстыру мен талқылауға ашық. Бір автордың тұжырымы зерттеу мүмкіндігін автоматты шектемейді.

E) Түсіндіру мәтінмен жұмыс істеудің бір бөлігі. Оның болуы бастапқы деректің ғылыми маңызын түгел жоққа шығармайды. Ишара: Автор неге сүйенеді және дерек оның қорытындысының қандай бөлігін қолдайды?

Ереже: Қоғамдық бірлік ортақ мақсат пен ынтымақтастық арқылы қалыптасуы мүмкін. Ол әр адамның барлық жеке қасиеті бірдей болуы немесе нақты әрекет қажетсіз болуы дегенді білдірмейді.

Қолдану: Жалпыұлттық идея әртүрлі азаматтардың ортақ мүддеге бірігуін көздейді. Дұрыс жауап осы қоғамдық қызметті көрсетеді. Бұл идея ұсынылғандықтан қоғамдағы барлық келіспеушілік жойылды деген нәтиже емес; бірігу мақсаты мен нақты жағдай бөлек бағаланады.

Қате нұсқалар: A) Ортақ мүдде жеке айырмашылықтардың толық жоғалуын талап етпейді. Бірлік пен барлық белгінің біркелкілігі бөлек ұғымдар.

B) Жалпыұлттық ауқым әртүрлі азаматтардың ортақ мүддесіне қатысты. Оны бір топтың ғана жеке мәселесіне тарылту сұралған қызметті ашпайды.

D) Бірігу пікір алмасудың автоматты тоқтауын білдірмейді. Қоғамдық мақсат туралы талқылау әртүрлі көзқарасты салыстырумен қатар болуы мүмкін.

E) Идея бағыт береді, бірақ әрекетті алмастырмайды. Мақсатты іске асыру ресурстар мен қоғамдық еңбекті қажет етеді. Ишара: Ортақ мақсат пен жеке айырмашылықтың қатар болуына мүмкіндік беретін жауапты таңда.