XIX–XX ғасырдың басындағы Қазақстандағы оқу орындарының қызметі

Ереже: Оқу орындарын қызметіне қарай жіктегенде білім беру мақсаты мен мазмұны салыстырылады. Жеке оқушының белгісі немесе ғимараттың сыртқы сипаты бұл міндетті толық алмастыра алмайды.

Қолдану: Дұрыс жауап оқу мақсаты, пәндер және маман даярлау бағытын бірге қарастыруды ұсынады. Діни мекемеде де кейбір жалпы пән болуы мүмкін, сондықтан бір пәнді ғана көріп бүкіл жүйені бірден жіктемеу керек. Мекеменің негізгі қызметі нақты бағдарлама мен тарихи жағдай арқылы анықталады.

Қате нұсқалар: A) Ашылу жылы мекеменің кезеңін анықтайды, бірақ діни не зайырлы бағдарлама және кәсіби мақсат туралы толық мәлімет бермейді.

B) Бір қалада медресе, кадет корпусы және мұғалім мектебі қатар болуы мүмкін. Орналасу олардың қызметінің бірдейлігін көрсетпейді.

D) Түлек саны жүйенің көлеміне қатысты. Саны тең екі мекеме әртүрлі білім мен кәсіби даярлық бере алады; мазмұнын да салыстыру керек.

E) Меншік пен қаржыландыру маңызды тарихи дерек болғанымен, меншік иесін ғана білу пәндер мен маман даярлау міндетін толық ашпайды. Ишара: Мекеме қандай білім және қандай қызметке дайындық бергенін анықта.

Ереже: Оқу мазмұны бірнеше білім саласын қамтуы мүмкін. Жалпы пәннің болуы діни мекеменің барлық қызметін жоймайды және қазіргі кәсіби дипломның баламасы ретінде автоматты қабылданбайды.

Қолдану: Шарт медреседе діни және кейбір жалпы пәндердің қатар оқытылғанын береді. Дұрыс жауап оқу мазмұнының тек бір пәннен тұрмағанын көрсетеді. Бұл барлық медресе бағдарламасы бірдей болды дегенді білдірмейді; нақты оқу орнының пәні, деңгейі және кезеңі бөлек зерттеледі.

Қате нұсқалар: B) Шартта діни білімнің оқытылғаны анық айтылған. Жалпы пәндердің болуы діни мазмұнның толық болмағанын білдірмейді; екеуі қатар кездескен.

C) Пәндердің аталуынан әр мекеменің бағдарламасы өзгеріссіз бірдей болғаны шықпайды. Аймақ, кезең және оқу орнына қатысты нақты дерек қажет.

D) Медицина негіздерін білу қазіргі кәсіби дәрігер даярлығына автоматты тең емес. Білім мазмұны мен ресми біліктілік деңгейін ажырату қажет.

E) Бір жалпы пән оқу орнының негізгі қызметін автоматты ауыстырмайды. Мекеме түрін анықтауда оның тұтас бағдарламасы және мақсаты ескеріледі. Ишара: Қатар аталған пәндер қандай шектеулі қорытындыға жеткілікті?

Ереже: Білім беру мекемесін сәйкестендіргенде атауы, қаласы және негізгі қызметі бірге қарастырылады. Бір түрдегі бірнеше оқу орны әр қалада орналасуы мүмкін.

Қолдану: Дұрыс жауап «Ғалия» болады. Уфа, Орынбор және Троицк қазақ жастары білім алған кең мәдени кеңістіктің әртүрлі орталықтары еді. Осы байланысты білу мекемелердің атауын немесе орналасқан жерін біріктіруге негіз бермейді; сұрақ нақты қала мен оқу орнын сәйкестендіреді.

Қате нұсқалар: A) «Хусайния» Орынборда орналасқан медресе ретінде белгілі. Ұқсас білім беру бағыты әр мекеменің географиялық орналасуын бірдей етпейді.

C) «Расулия» Троицкімен байланысты. Шарт Уфа қаласындағы мекемені сұрайды, сондықтан басқа қаладағы медресенің атауы сәйкес келмейді.

D) Бұл мұғалім даярлайтын Омбыдағы мекеме. Оның қаласы да, оқу орнының түрі де Уфадағы аталған медресеге сәйкес емес.

E) Бұл Орынбордағы әскери оқу орны. Кадет корпусы мен Уфадағы медресенің маман даярлау бағыты және орналасқан жері бөлек. Ишара: Уфадағы мекемені Орынбор және Троицкідегі медреселерден ажырат.

Ереже: Қатар түріндегі жауапта әр сәйкестік жеке тексеріледі. Бір дұрыс бөлік қате екінші бөлікті түзетпейді; мекеме атауы мен оның қаласы толық сәйкес болуы керек.

Қолдану: Дұрыс жауап «Хусайнияны» Орынборға, «Расулияны» Троицкіге орналастырады. Екі оқу орны мұсылман білім кеңістігімен байланысты болғанымен, олар бір мекеме емес. Қалаларды дұрыс тану білім жолдарын зерттеуге көмектеседі; ол барлық шәкірттің бірдей жолмен оқығанын білдірмейді.

Қате нұсқалар: A) Екі мекеменің қалалары ауыстырылған. Атаулар ұқсас тарихи ортаға жатса да, олардың нақты орналасқан орны жеке тексерілуі керек.

B) Бірінші сәйкестік дұрыс, екіншісі қате. Уфа «Ғалиямен» байланысты; қатардың бір бөлігі дұрыс болуы бүкіл жауапты дұрыс етпейді.

C) Екінші сәйкестік дұрыс, бірінші атау қате қалаға берілген. «Хусайнияның» Орынбордағы орнын «Ғалияның» Уфадағы орнымен шатастырмау қажет.

E) Бұл қатардағы екі қала да аталған медреселермен сәйкес емес. Өзге білім орталықтарының маңызы нақты мекеме орналасуын алмастырмайды. Ишара: Әр атауды өз қаласымен жеке тексер.

Ереже: Қоғамдық қозғалыс, ғылыми бағыт және нақты әрекет әртүрлі ұғымдар. Жәдитшілдік білім беру мен мәдени-ағартушылық жаңару мақсатымен байланысты тарихи қозғалыс ретінде танылады.

Қолдану: Дұрыс жауап жәдитшілдік болады. Шарт мұсылман мектептеріндегі жаңа әдіс пен пәндік мазмұнды дамыту ұмтылысын сипаттайды. Бұл қозғалыстағы әр адамның барлық саяси пікірі бірдей болды деген тұжырым емес; негізгі ағартушылық бағыт нақты әрекет пен тарихи кезең арқылы анықталады.

Қате нұсқалар: A) Түркология түркі халықтарының тілін, тарихы мен мәдениетін зерттейтін ғылым бағыты. Мектепті жаңарту қозғалысының нақты атауы онымен бірдей емес.

B) Мұрағаттану құжаттарды сақтау мен пайдалануға қатысты бағыт. Шарт білім беру әдісін өзгертуге ұмтылған қоғамдық-ағартушылық қозғалысты сұрайды.

C) Экспедиция белгілі мақсатпен ұйымдастырылған сапар. Мектепті жаңарту қозғалысы зерттеу сапарының атауымен алмастырылмайды; ұғымдардың қызметі бөлек.

D) Асар ақысыз бірлескен еңбек арқылы көмектесу дәстүрі. Мектеп ғимараты асармен салынуы мүмкін, бірақ оқыту реформасының қозғалыс атауы басқа. Ишара: Мектептің оқыту әдісін жаңартқан қозғалысты ізде.