Алаш қозғалысы және қазақ революционер-демократтарының саяси көзқарастары

Ереже: Тұлғаның білім ортасы оның мүмкіндігі мен тәжірибесіне әсер етеді. Оқу орны саяси ұстанымның барлық мазмұнын анықтайтын жалғыз фактор немесе нәтижеге толық кепіл бола алмайды.

Қолдану: Алаш зиялылары алған білімін және саяси тәжірибесін ұлттық мәселелерді көтеруге пайдаланды. Дұрыс жауап осы мүмкіндік пен қызметтің байланысын көрсетеді. Оларды білім алған жеріне қарап барлық отарлық шешімнің қолдаушысы деп бағалау нақты тарихи әрекетін елемейді.

Қате нұсқалар: B) Білім алған жер адамның әр саяси шешімін алдын ала анықтамайды. Алаш қайраткерлерінің нақты қызметі мен ұлттық мүддеге қатысты ұстанымы жеке қарастырылады.

C) Білім алу мәдени мұраның қоғамдық маңызын жоймайды. Алаш зиялылары жаңа тәжірибені ұлттық тарих, тіл және мәдениетпен бірге қарастырды.

D) Қоғамдық ұйымдар, баспасөз және пікірталас та тәжірибе берді. Бір лауазыммен шектеу саяси қызметтің кең арналарын елемейді.

E) Білім мен тәжірибе мақсатқа ықпал етуі мүмкін, бірақ оның іске асуына автоматты кепіл емес. Нәтиже тарихи жағдай мен нақты әрекеттер арқылы тексеріледі. Ишара: Білім алған мекен мен кейінгі қоғамдық мақсатты бөлек тексер.

Ереже: Саяси құқықтағы өзгерісті алдымен оның тікелей нысаны арқылы анықтайды. Сайлау құқығын шектеу халықтың шешім қабылдайтын органға өкіл жіберу мүмкіндігіне қатысты.

Қолдану: Берілген дерек қазақтардың Думаға өз өкілдерін сайлауына кедергі болғанын айтады. Сондықтан дұрыс жауап саяси өкілдікті атайды. Өзге салаларға ықпал етуі мүмкін болғанымен, олар туралы толық қорытынды осы бір сайлау дерегінен автоматты жасалмайды.

Қате нұсқалар: A) Бұл білім беру саласындағы құқық, ал берілген шектеу Думаға өкіл сайлауға қатысты. Бір отарлық саясаттың түрлі салалары болуы мүмкін, бірақ сұрақ нақты саяси өкілдік өзгерісін береді.

B) Алым сауда мен қаржы қатынасына жатады. Сайлауға шектеу қою оның өзгергенін өздігінен көрсетпейді; берілген актінің тікелей нысаны өкіл сайлау мүмкіндігі.

C) Баспасөз де қоғамдық пікірге қатысты, бірақ мақала басу мен Думаға сайлау екі бөлек арна. Шарт баспа рәсімі өзгергенін емес, саяси өкіл сайлау құқығы шектелгенін береді.

D) Жайылым жер мен шаруашылыққа қатысты мәселе. Өкілдік шектелуі жер талабын жеткізуге жанама әсер етуі мүмкін, бірақ шарттағы тікелей өзгеріс жайылым ережесінің өзі емес. Ишара: Шартта қандай әрекетке кедергі қойылғанын нақты ата.

Ереже: Саяси шектеу жағдайында қоғамдық мүддені жеткізудің қосымша арнасы ізделуі мүмкін. Басқа ұйыммен келіссөз жүргізу мақсаттан бас тартуды немесе шектеудің автоматты жойылуын білдірмейді.

Қолдану: Алаш жетекшілері басқа фракциялармен байланыс арқылы халық мәселесін Думада көтеруге ұмтылды. Дұрыс жауап осы балама парламенттік тәсілді көрсетеді. Нақты келісімнің нәтижесін бөлек тексеру керек; байланыс орнауы барлық талап орындалды деген кепіл емес.

Қате нұсқалар: A) Газет мәселені таратуға көмектеседі, бірақ сұрақ фракциялармен келіссөз арқылы Думада мүдде жеткізуді береді. Баспасөзді парламенттік арнаның толық баламасы деп алу нақты тәсілді өзгертеді.

B) Келіссөз өкілдік шектеуі сақталған жағдайда басқа жол іздеу болуы мүмкін. Оның басталуы шектеудің күшін жойған шешіммен бірдей емес; құқықтың қалпына келуі бөлек тексеріледі.

C) Мәселе бойынша келіссөз барлық саяси ұстанымның бірдейлігін білдірмейді. Шарт ұлттық талапты қолжетімді парламенттік арнамен жеткізуге ұмтылысты сипаттайды.

E) Мүддені басқа өкіл арқылы жеткізу мен сол халықтың тікелей сайлаған депутаты болуы бөлек. Келіссөз өкіл сайлау шектеуін атауды өзгерту арқылы жоймайды. Ишара: Тікелей жол жабылғанда талапты жеткізудің қандай қосымша жолы ізделді?

Ереже: Билік ауысуын анықтағанда оның уақыты мен аумағы бірге қарастырылады. Ресейдегі жалпы үкіметті ұлттық партиямен, кейінгі автономиямен немесе баспасөз ұйымымен шатастырмайды.

Қолдану: Ақпан революциясынан кейін Ресейде Уақытша үкімет құрылды. Дұрыс жауап сол кезеңнің жалпы мемлекеттік билігіне қатысты. Бұл жаңа үкімет барлық ұлттық мәселені шешті немесе қазақ автономиясы осы сәтте толық іске асты деген нәтиже емес.

Қате нұсқалар: A) Алашорда кейінгі ұлттық басқару институтына қатысты. Оны Ақпаннан кейін Ресейдің жалпы билігін алған үкімет деп көрсету ауқым мен уақытты шатастырады.

B) Қазақ автономиялық республикасы кейінгі кеңестік кезеңге жатады. Ол 1917 жылғы Ақпаннан кейін патша билігінің тікелей орнына келген үкімет емес.

C) Хан кеңесі ертерек мемлекеттілік дәстүрімен байланысты. Ресейдегі 1917 жылғы билік ауысуын сол институттың қалпына келуімен теңестіруге болмайды.

E) Партия мен редакция мемлекеттік үкіметтің орнына жүрмейді. Ұлттық саяси ұйымдасу мен бүкіл Ресейдегі билік ауысуы бөлек деңгейлер. Ишара: 1917 жылғы Ақпаннан кейінгі жалпы Ресей үкіметін кейінгі ұлттық институттан ажырат.

Ереже: Саяси мүмкіндік, қоғамдық үміт және нақты нәтиже ажыратылады. Билік ауысуы әрекет жасауға жол ашуы мүмкін, бірақ әр ұлттық талаптың орындалуын автоматты дәлелдемейді.

Қолдану: Алаш зиялылары Ақпаннан кейінгі жағдайды жаңа мүмкіндік деп бағалады. Дұрыс жауап осы мүмкіндікті мойындап, жер мен басқару талаптарының нәтижесін бөлек тексеруді ұсынады. Үміттің болғанын тәуелсіздік немесе толық шешілген мәселе деп көрсету негізсіз.

Қате нұсқалар: A) Билік ауысуы нақты жер тәртібін автоматты реттемейді. Жерге қатысты шешім мен оның орындалуы жеке зерттеледі.

C) Қоғамдық талаптарды ұйымдастырып жеткізу қажеттілігі сақталуы мүмкін. Жаңа мүмкіндік саяси ұйымның маңызын міндетті жоймайды.

D) Үміт пен нақты мемлекеттік мәртебе бір нәрсе емес. Тәуелсіздік туралы қорытындыға саяси-құқықтық және практикалық деректер керек.

E) Жекелеген өзгеріс тұтас тәртіптің бірден ауысқанын көрсетпейді. Сабақтастық пен жаңару нақты шаралар арқылы бағаланады. Ишара: Не өзгерді және қандай мәселе әлі шешім талап етті дегенді бөлек қарастыр.