Кеңестік білім беру жүйесінің жетістіктері мен қайшылықтары

Ереже: Бастапқы сауат ашу мен кәсіби білім әртүрлі оқу міндеттері. Науқанның мақсатын атауда оның кімге және қандай дағдыға бағытталғанын анықтау керек.

Қолдану: Дұрыс жауап оқу мен жазуды меңгеруге бағытталған міндетті көрсетеді. Курстарда басқа пәндер де оқытылуы мүмкін, бірақ бұл қосымша мазмұн негізгі сауат ашу мақсатын өзгертпейді. Науқан мақсаты мен оның нақты орындалу деңгейі бөлек зерттеледі.

Қате нұсқалар: A) Ғылыми дәреже жоғары кәсіби даярлыққа қатысты. Сауат ашу науқаны ең алдымен оқу мен жазудың негізгі дағдыларын меңгермеген адамдарға бағытталды.

C) Ғимарат есебі ұйымдастыруға көмектеседі, бірақ адамның оқу-жазу дағдысын үйретуді алмастырмайды. Негізгі білімдік мақсат мекеме санымен шектелмейді.

D) Мамандықты ауыстыру кәсіби білім міндеті. Сауатсыздықты жою науқанының негізгі нысаны бастапқы оқу-жазу дағдысына қатысты болды.

E) Құжат сақтау деректі қорғауға арналған. Сауат ашу адамның жазылған мәтінді оқуы мен өз ойын жазбаша жеткізуін үйретуді көздейді. Ишара: Науқан қандай негізгі екі дағдыны меңгертуді көздеді?

Ереже: Қоғамдық білім беру білімдік және саяси мақсатты қатар қамтуы мүмкін. Бір мақсаттың болуы екінші қызметтің жоқтығын немесе толық орындалуын өздігінен дәлелдемейді.

Қолдану: Дұрыс жауап екі деңгейді ажыратады: оқу-жазуды меңгеру және саяси тәрбие. Курстың мазмұны мен нақты нәтижесі бірдей көрсеткіш емес. Мұндай талдау кеңестік ағартудың жетістіктерін де, идеологиялық шектеулерін де дерекке сүйеніп бағалауға мүмкіндік береді.

Қате нұсқалар: A) Саяси мазмұн білімдік дағдының қалыптасуын автоматты жоққа шығармайды. Оқу-жазу нәтижесі нақты оқушы жұмысы мен қатысу дерегі арқылы тексеріледі.

B) Шарт екі қызметтің қатар болғанын айтады. Білімдік нәтиже саяси мазмұнды жоққа шығармайды; әрқайсысы өз көрсеткішімен талданады.

C) Қатысу фактісі жеке адамның барлық сенімін анықтамайды. Бағдарламаның ықпалы мен адамның нақты көзқарасын бөлек деректермен бағалау қажет.

D) Қызметтердің қатар келуі зерттеу қажеттігін жоймайды. Қандай дағды үйретілгенін және қандай саяси мазмұн берілгенін бағдарлама мен тәжірибе арқылы анықтайды. Ишара: Бағдарламаның мақсаты мен адамның нақты нәтижесін ажырат.

Ереже: Тарихи құқықтық құжаттың қабылдану уақыты құжаттың атауы мен юрисдикциясына сәйкес анықталады. Бір білім саласындағы әртүрлі реформалардың даталарын біріктіруге болмайды.

Қолдану: Дұрыс жауап 1919 жыл: декрет 26 желтоқсанда қабылданған. Сұрақ РКФСР құжатына қатысты; оны сол жылы тәуелсіз Қазақстан қабылдаған заң деп атауға болмайды. Құжаттың қабылдануы барлық өңірде сауатсыздық сол сәтте толық жойылды дегенді де білдірмейді.

Қате нұсқалар: A) 1905 жыл Ресей империясындағы революциялық оқиғаларға қатысты. Сұрақ кеңестік кезеңде қабылданған сауатсыздықты жою декретінің жылын сұрайды.

B) 1913 жыл аталған кеңестік декреттен бұрын. Хронологияны анықтағанда империялық кезеңдегі ағарту мен кейінгі кеңестік құқықтық шешімді ажырату керек.

C) 1929 жыл Қазақстандағы латын графикасына көшу кезеңімен байланысты. Әліпби ауысуы мен 1919 жылғы сауатсыздықты жою декреті екі бөлек оқиға.

E) 1940 жыл қазақ жазуының кирилл графикасына көшуімен байланысты. Бұл оқиға сауатсыздықты жою туралы ертерек қабылданған декреттің датасын алмастырмайды. Ишара: Декрет кеңестік биліктің алғашқы жылдарында қабылданды.

Ереже: Білім ұйымдастыруда бастапқы қажеттілік, ресурс және нәтиже жеке кезеңдер. Әр кезеңнің орындалуы басқа кезеңнің автоматты толық аяқталғанын білдірмейді.

Қолдану: Дұрыс жауап үш шараның өзара байланысын көрсетеді. Комиссия әуелі сауатсыздық ауқымын анықтап, содан кейін оқытатын адамдар мен оқу мүмкіндігін ұйымдастырған. Курстардың сапасын бағалауда осы ұйымдастыруға қоса нақты меңгеру нәтижесі зерттелуі тиіс.

Қате нұсқалар: A) Есепке алу кімге көмек керегін анықтайды, бірақ оқу-жазуды үйретпейді. Кадр даярлау мен нақты сабақ ұйымдастыру бөлек қажетті әрекеттер болып қалады.

B) Даярланған мұғалім білім беру үшін оқушымен жұмыс істеуі керек. Кадр қоры мен оқыту ұйымдастыруы өзара байланысты, бірін-бірі толық жоймайды.

D) Атаудың болуы сабақтың нақты жүргізілуін өлшемейді. Мұғалім, оқу құралы және қатысу жағдайы оқыту мүмкіндігіне әсер етеді.

E) Бастапқы қажеттілік есебі курстан кейінгі дағдыны толық анықтамайды. Оқу нәтижесін бағалау үшін меңгеру туралы бөлек көрсеткіш қажет. Ишара: Кімге, кім арқылы және қай жерде білім беріледі?

Ереже: Тарихи білім мекемесін оның нысаналы тобы мен негізгі қызметі арқылы анықтайды. Ағарту орны мен жоғары немесе кәсіби оқу орнының сатысы бірдей емес.

Қолдану: Дұрыс жауап қызыл отаудың қыз-келіншектердің сауатын ашуға қатысты қызметін көрсетеді. Көшпелі ұйымдасу мектепке жету қиын болған ортада ағарту мүмкіндігін кеңейтуге бағытталған. Бұл барлық әйел бірден толық білім алды деген қорытындыға жеткіліксіз; нақты қатысу мен нәтиже бөлек тексеріледі.

Қате нұсқалар: A) Қызыл отау сауат ашу және ағарту жұмысына қатысты. Бастапқы білім мүмкіндігін ғылыми дәреже беретін университеттің қызметімен теңестіру дұрыс емес.

C) Техникум арнаулы орта кәсіби білімге бағытталады. Қызыл отау көшпелі ортадағы ағарту мен әйелдердің сауат ашуына қолжетімділік берді.

D) Кадет корпусының негізгі бағыты әскери даярлық. Қызыл отау оқу-жазу және қоғамдық ағарту қызметімен байланысты басқа ұйымдасу түрі болды.

E) Мұрағат құжат сақтауға арналған. Қызыл отау адамдардың сауатын ашу және ақпарат жеткізу қызметін атқарғандықтан, оны сақтау мекемесіне ғана жатқызбайды. Ишара: Бұл орын қандай топтың бастапқы білім алуына көмектесті?