Құқықтық мемлекет түсінігі, қалыптасуы, принциптері мен тарихи алғышарттары

Ереже: Құқық үстемдігі билік өкілдерін де құқыққа бағындырады. Бірдей құқықтық жағдайдағы адамдарға негізсіз артықшылық бермей, ортақ заңдық өлшем қолданылуы тиіс.

Қолдану: Үкімет өзін міндеттен босатып, бірдей жағдайдағы азаматтардың кейбіріне заңды қолданбай отыр. Сондықтан мәселе заңның тең қолданылуы мен биліктің заңға бағыныстылығында.

Қате нұсқалар: A) Аумақ тұтастығы мемлекеттің кеңістіктік бірлігіне қатысты. Шартта шекара емес, заңның адамдар мен билікке әртүрлі қолданылуы көрсетілген.

B) Сайлаудың мерзімділігі биліктің жаңаруын реттейді. Ол берілген шешімдердегі заң алдындағы теңсіздікті тікелей сипаттамайды.

C) Құзыретті бөлу билікті шектейтін тетік болғанымен, шартта тармақтардың бірігуі айтылмаған. Нақты мәселе — заңнан негізсіз босату.

D) Бірлестік еркіндігі азаматтардың ұйым құруына қатысты. Мұнда ұйымдарға кедергі емес, бірдей құқықтық өлшемді қолданбау берілген. Ишара: Заң кімдерге қолданылды және үкімет өзін одан босатты ма?

Ереже: Сот тәуелсіздігі нақты істі сыртқы нұсқаусыз, құқық пен дәлелдерге сүйеніп қарауды қорғайды. Бұл азамат пен мемлекеттік орган арасындағы дауда да бейтараптық үшін қажет.

Қолдану: Үкімет сотқа қандай шешім шығару керегін бұйырса, азаматтың сол үкіметпен даудағы қорғанысы әлсірейді. Сондықтан тәуелсіздік әділ қараудың институционалдық кепілі болып табылады.

Қате нұсқалар: A) Тәуелсіздік заңды жауаптылық пен рәсімдік ашықтықтан босатпайды. Қоғамдық бақылау нақты іске бұйрық берумен шатастырылмауы керек.

C) Соттың тәуелсіз болуы өзге тармақтың бүкіл өкілетін иеленуді білдірмейді. Негізгі міндет — өз құзыретіндегі істі бейтарап шешу.

D) Шешім дәлел мен құқықтық негізге сүйенуі тиіс. Тәуелсіздік дәлелдеу қажеттілігін жоймайды.

E) Сот тараптарға алдын ала артықшылық бермеуі керек. Міндетті қолдау бейтарап қарауға қайшы келеді. Ишара: Сотқа қысым жасалса, азамат билікпен дауда қай кепілдіктен айырылады?

Ереже: Билікті бөлу бір органның ереже жасау, орындау және өзі жөніндегі дауды шешу өкілетін шексіз біріктіруіне кедергі қояды. Өзара бақылау өкілетті асыра пайдалану тәуекелін азайтады.

Қолдану: Шарттағы орган өз әрекетінің заңдылығын өзі шешеді. Сондықтан негізгі қауіп — бақылаудың әлсіреуі мен билікті асыра пайдалану; бұл әр шешім міндетті түрде заңсыз болады дегенді білдірмейді.

Қате нұсқалар: A) Жылдамдық кей жағдайда артуы мүмкін, бірақ сұрақ негізгі құқықтық қауіпті сұрайды. Жылдам шешім тәуелсіз бақылаудың орнын баспайды.

B) Барлық функция бір органға жиналғанда бөліну күшеймейді. Керісінше өз әрекетін сырттан тексеру мүмкіндігі азаяды.

C) Тәуелсіз орган жоқ болса, сыртқы қайта бағалау кепілі әлсірейді. Бір органның ішкі тексеруі институционалдық тәуелсіздікпен тең емес.

E) Функцияларды біріктіру қате болмайтынына кепіл емес. Ол қатені тәуелсіз анықтауды қиындатуы мүмкін. Ишара: Бір орган өз қатесін өзі әділ тексере ала ма?

Ереже: Билікті функционалдық бөлу заң шығару, атқару және сот төрелігін әртүрлі тармақтарға жүктейді. Бұл аумақтық басқару деңгейлерін немесе бір министрліктің бөлімдерін бөлуден өзгеше.

Қолдану: Парламент ереже қабылдайды, үкімет оны жүзеге асырады, сот дауды шешеді. Осы үш функцияның ажыратылуы дұрыс жауапты анықтайды.

Қате нұсқалар: A) Бұл орталық және жергілікті деңгейлердің қатынасына қатысты. Шартта аумақ емес, заң шығару, орындау және сот қызметтері бөлінген.

B) Салалық бөлу атқарушы биліктің ішінде болуы мүмкін. Мұнда парламент пен сот та аталғандықтан, мәселе үш билік тармағына қатысты.

D) Шартта мемлекеттік функциялар жеке ұйымдарға берілмеген. Үш мемлекеттік институттың негізгі міндеті ажыратылған.

E) Дербес билік тармақтары бір органның бөлімдерімен тең емес. Берілген құрылым әрқайсысының бөлек негізгі қызметін көрсетеді. Ишара: Үш етістікті үш билік тармағына сәйкестендір.

Ереже: 1689 жылғы Билль монархтың парламент келісімінсіз заңдарды тоқтатуына және салық жинауына шек қойды. Ол конституциялық дамудың маңызды кезеңі болды, бірақ барлық қазіргі құқықты бірден орнатқан жоқ.

Қолдану: Дұрыс тұжырым монархияның сақталуын және тәж өкілетінің шектелуін қатар көрсетеді. Парламенттің рөлін күшейту құжаттың тарихи маңызын дәлірек сипаттайды.

Қате нұсқалар: A) Құжат биліктің барлық қызметін сотқа бермеді. Оның маңызды өзгерісі тәж өкілетін парламенттік келісіммен шектеу болды.

B) Монархия институты сақталды. Сондықтан билікті шектеуді монархияны толық жоюмен теңестіру қате.

C) Билль маңызды тарихи қадам болғанымен, қазіргі әмбебап құқықтар жүйесін түгел бекіткен жоқ. Құжатты өз кезеңіндегі шектеулерімен бағалау қажет.

D) Парламенттің салық пен заңға қатысты рөлі күшейді. Бұл нұсқа өзгерістің бағытын керісінше көрсетеді. Ишара: Құжат монархты жойды ма, әлде билігін шектеді ме?