Мемлекеттердің экономикалық дамуындағы табиғи-географиялық шектеуші факторларға төтеп берудің тарихи мысалдары

Ереже: Адам капиталына мамандардың білімі мен дағдысы жатады. Оны технология және өндірісті ұйымдастырумен ұштастыру шикізаты аз елге күрделі өнім шығаруға мүмкіндік береді.

Қолдану: Шартта мақсат — жоғары сапалы машина жасау. Сондықтан материалды сатып алумен бірге оны дәл өңдеу, жобалау және сапасын бақылау қабілетін дамыту қажет.

Қате нұсқалар: A) Шикізат жеткізілімі өндірісті қолдайды, бірақ оның қоры машинаның дәлдігі мен сапасын қамтамасыз ететін инженерлік дағдыны алмастырмайды.

B) Қойма сауда логистикасын қолдайды. Шарттағы стратегия материалды қайта сату емес, күрделі машина өндіруге негізделген.

D) Бұл ауыл шаруашылығының ауқымын кеңейтуі мүмкін, бірақ машина жасаудағы технологиялық қабілетті тікелей күшейтпейді.

E) Бұл туризмге сәйкес инвестиция. Машина жасаудың сапасын көтеретін негізгі ресурс ретінде инженерлік білім қажет. Ишара: Машина сапасын анықтайтын адам жасаған ресурстарды таңда.

Ереже: Агломерациялық тиімділік — жақын орналасқан дербес ұйымдардың ортақ еңбек нарығы, жеткізушілер мен білім алмасудан алатын пайдасы. Ол олардың бір фирмаға қосылуын талап етпейді.

Қолдану: Зертхана, зауыт және жеткізуші арасындағы қашықтық қысқарып, ақпарат пен жүк алмасуы жеңілдеген. Бұл аумақтық шоғырлану әсерін көрсетеді.

Қате нұсқалар: A) Масштаб әсері бір кәсіпорын ауқымының өсуімен байланысты. Шартта өндіріс көлемі емес, әртүрлі ұйымдардың жақын орналасуы көрсетілген.

B) Тік интеграция жеткізу тізбегіндегі сатылардың бір фирма бақылауына өтуін білдіреді. Жақын орналасу меншік иелерінің бірігуін дәлелдемейді.

D) Бұл ішкі өндірістің импортты алмастыруын сипаттайды. Берілген жағдайда тауардың шыққан елі емес, байланыс шығыны өзгерген.

E) Орталықсыздану аумақтық таралуды білдіреді. Мұнда ұйымдар бір қалаға шоғырланып, жақындықтың пайдасын көріп отыр. Ишара: Жақын шоғырланудың ортақ пайдасын ата.

Ереже: Туризм табиғи және мәдени нысандарға келушілердің орналастыру, көлік және басқа қызметтерге сұранысына сүйенеді. Оның дамуы пайдалы қазба қорына міндетті түрде тәуелді емес.

Қолдану: Шартта теңіз жағалауы мен мәдени мұра туристерді тартады, ал қонақүй олардың тұруына қызмет көрсетеді. Осы белгілерді бірге алғанда туризм сәйкес келеді.

Қате нұсқалар: A) Жағалау жүк тасымалына қолайлы болуы мүмкін. Бірақ мәдени мұра мен қонақүйді бірге пайдалану жүкке емес, саяхатшыларға қызмет көрсетуді білдіреді.

B) Бұл жағалауда дамитын сала, бірақ оның негізгі ресурсы — балық қоры. Қонақүй мен мәдени мұра балық өңдеудің өндірістік негізі емес.

C) Кеме жасауға верфь пен өндірістік жабдық қажет. Шарттағы келушілерге арналған нысандар басқа қызмет саласын көрсетеді.

D) Тұщыландыру су тапшылығын жұмсарта алады, бірақ мәдени мұраны көрсету мен қонақүй қызметінен түсетін табысты түсіндірмейді. Ишара: Табыс алушы келушілер қандай қызмет сатып алады?

Ереже: Технологиялық бейімделу ресурстың тапшылығына оны тиімдірек пайдалану арқылы жауап береді. Оның өлшемі — бірлік өнімге қажет су сияқты ресурстық шығынның азаюы.

Қолдану: Егіншілік сол өңірде жалғасады, бірақ суару әдісі өзгеріп, су шығыны төмендейді. Демек, негізгі шара — климатты өзгерту емес, технологияны жетілдіру.

Қате нұсқалар: A) Экстенсивті өсу қосымша жер мен ресурс тартуға сүйенеді. Шартта жер аумағы емес, суды жұмсау тәсілі өзгерген.

B) Бағаны өзгерту қаржылық шығынға әсер етеді, бірақ бірлік өнімге жұмсалатын су көлемін өздігінен азайтпайды.

D) Импорт ішкі сұранысты өтей алады, бірақ мұнда жергілікті егіншілік сақталып, оның технологиясы жаңарған.

E) Бұл өндірістің орналасуын өзгертер еді. Шартта сол құрғақ өңірде су үнемдейтін әдіске көшу айтылған. Ишара: Қандай әдіс аз суды тиімді пайдалануға мүмкіндік берді?

Ереже: Қазба отын адам өмірі мен шаруашылық жоспарлау мерзімі аясында қалпына келмейді. Күн мен жел жаңартылатын энергия ағындары болғанымен, олардың қолжетімді қуаты құбылмалы.

Қолдану: Мұнайды өндіру кен орнындағы қорды азайтады. Жел мен күн энергиясын пайдалану табиғи ағынның келесі мезетте жаңаруын тоқтатпайды; бұл қуаттың тұрақтылығына кепіл емес.

Қате нұсқалар: A) Энергия ағынын пайдалану жер қойнауындағы шектеулі қорды қазып алуға тең емес. Күн мен желдің табиғи ағыны кейін де жалғасады.

B) Мұнайдың түзілуі геологиялық ұзақ уақытты қажет етеді. Оны желдің қайта соғуымен бір уақыт өлшемінде қарастыруға болмайды.

C) Үнемдеу қордың қызмет ету мерзімін ұзартады, бірақ мұнайдың табиғи түзілу қарқынын өзгертпейді.

E) Жаңару ресурстың сарқылуына қатысты. Өндірілетін қуат ауа райы мен тәулік уақытына қарай өзгеруі мүмкін. Ишара: «Қор» мен «табиғи ағын» айырмасын ажырат.