Мемлекеттердің экономикалық даму деңгейі бойынша жіктелуі

Ереже: Адам дамуының индексі денсаулық, білім және тұрмыс деңгейін біріктіреді. Ол ұлттық орташа нәтижені көрсетеді; теңсіздікті толық бағалау үшін қосымша көрсеткіштер керек.

Қолдану: Екі елдің табысы бірдей болғанымен, өмір ұзақтығы мен оқу нәтижесі әртүрлі. Адам дамуының индексі осы қосымша өлшемдерді қамтитындықтан, салыстыруды кеңейтеді.

Қате нұсқалар: A) Бұл өндірісті халық санына шақтайды. Ол өмір ұзақтығы мен білім көрсеткіштерін өз құрамына тікелей біріктірмейді.

B) ЖҰТ табыс өлшемін береді. Шарттағы білім мен денсаулық айырмасын қамту үшін осы табыспен шектелмейтін көрсеткіш қажет.

C) Бұл сыртқы сауданың экономикадағы салмағын сипаттайды. Ол халықтың қанша оқып, қанша өмір сүретінін біріктіріп бағаламайды.

D) Джини табыстың бөлінуін сипаттайды. Ол денсаулық, білім және тұрмыс деңгейінің үш өлшемін бір индекске біріктірмейді. Ишара: Табыс, білім және денсаулықты бірге қамтитын индексті таңда.

Ереже: БҰҰ Даму бағдарламасы адам дамуын ұзақ әрі салауатты өмір, білім және лайықты тұрмыс деңгейі арқылы бағалайды. Осы үш бағыт бір-бірін толықтырады.

Қолдану: Дұрыс нұсқада үш бағыт та бар: денсаулық, білім, тұрмыс деңгейі. Қалған нұсқаларда бір дұрыс өлшемге басқа экономикалық не географиялық сипаттамалар қосылған.

Қате нұсқалар: A) Денсаулық негізгі өлшемнің бірі, бірақ экспорт пен бюджет балансы білім және тұрмыс деңгейінің орнына қолданылмайды.

B) Білім индекске кіреді. Өнеркәсіптің үлесі мен инфляция экономиканы сипаттағанымен, оның қалған екі негізгі өлшемі емес.

C) Тұрмыс деңгейі дұрыс аталған, бірақ жұмыссыздық пен сауда балансы бұл индекстің денсаулық және білім өлшемдерін алмастырмайды.

E) Халық саны мен жер көлемі ел ауқымын көрсетеді. Олар адам дамуының білім және тұрмыс деңгейі өлшемдерінің орнына жүрмейді. Ишара: Адам өмірінің үш қыры: қанша өмір сүреді, не біледі, қалай күн көреді?

Ереже: Экономикалық ресурс пен адам өмірінің нәтижесі байланысты, бірақ бірдей емес. Табыс білім мен денсаулықты қолдауға мүмкіндік береді, алайда бұл мүмкіндіктің іске асуын бөлек тексеру керек.

Қолдану: Шартта жоғары табысқа қарамастан әлеуметтік нәтиже төмен. Сондықтан табысты жалғыз өлшем ету елдің даму деңгейін толық сипаттамайды.

Қате нұсқалар: A) Шарттың өзі осы нәтижелердің табыстан өзгеше болуы мүмкін екенін көрсетеді. Оларды өлшемеу маңызды айырманы жасырады.

B) Әртүрлі көрсеткіштер әртүрлі құбылысты өлшейді. Жоғары табыс пен төмен әлеуметтік нәтиже бір мезгілде болуы мүмкін.

D) Табыс адамның мүмкіндігіне әсер ететін ресурс болып қалады. Оның жеткіліксіздігі оны толық елемеуге негіз емес.

E) Мұндай мерзім мен кепіл шартта жоқ. Нәтиже қызметке қолжетімділік, саясат және басқа жағдайларға байланысты. Ишара: Ақша мөлшері мен адамның нақты нәтижесін ажырат.

Ереже: Жан басына шаққандағы ЖҰТ жалпы ұлттық табысты бүкіл халық санына бөлу арқылы табылады. Бұл ұлттық орташа шама, әр адамның қолына түсетін нақты табыс емес.

Қолдану: Халқы көп елдің жалпы табысы үлкен болуы мүмкін. Бір адамға келетін шаманы салыстыру үшін елдің толық табысы мен толық халық санын бір кезең бойынша пайдалану қажет.

Қате нұсқалар: A) Бұл бір жұмыс істейтін адамға келетін шаманы береді. Жан басына шаққандағы көрсеткішке балалар мен жұмыс істемейтін тұрғындар да кіреді.

C) Бұл кері қатынас: бір ақша бірлігіне келетін адам санын шығарады. Сұрақта бір адамға келетін табыс қажет.

D) Бұл аумақ бірлігіне келетін табысты сипаттайды. Оның өлшемі жан басына шаққандағы көрсеткіштен өзгеше.

E) Ұлттық табыс бүкіл елге қатысты. Бөлгішке тек астананы алу ауқымы сәйкес келмейтін, артық жоғары нәтиже береді. Ишара: Алым бүкіл елдің табысы болса, бөлгіш қандай халықты қамтуы керек?

Ереже: Орташа табыс пен табыстың бөлінуі — екі бөлек сипаттама. Ел жоғары табыс тобына кірсе де, әлеуметтік топтар мен өңірлер арасындағы айырма сақталуы мүмкін.

Қолдану: Сұрақтағы жіктеу ұлттық деңгейде жасалған. Кедейшілік барлық жерде жойылды деу үшін отбасылар мен өңірлердің нақты дерегі қажет; тек топ атауы жеткіліксіз.

Қате нұсқалар: A) Топ елдің орташа табысына негізделеді. Кейбір отбасылардың табысы орташа деңгейден әлдеқайда төмен болуы мүмкін.

C) Ұлттық орташа өңірлерді біріктіреді. Өңірлік өндіріс пен табыс құрылымы әртүрлі болса, олардың орташа мәндері де әртүрлі болады.

D) Топтың жоғарылауы мұндай төмендеуді дәлелдемейді. Дұрыс сақтықтың себебі — орташа көрсеткіштің ішкі бөліністі толық ашпауы.

E) Табыс санаты бұл қызметтердің аймақтық таралуын жеке өлшемейді. Оларға қолжетімділікті бөлек дерекпен тексеру қажет. Ишара: Орташа саннан әр отбасының жағдайы бірдей көріне ме?