Табиғи-географиялық факторларға қарай мемлекеттердің шаруашылық мамандандырылуы

Ереже: Климат үйді пайдалану мен салуға қажет энергия және материал шығынына ықпал етеді. Бірдей жоба жағдайында ұзақ суық кезең жылуды сақтауға қойылатын талапты күшейтуі мүмкін.

Қолдану: Салыстырудағы нақты айырма — қыстың ұзақтығы мен суықтығы. Сондықтан жылу оқшаулау және жылыту шығыны осы факторға тікелей байланысты. Жер бағасы мен рәсім алымы да өзгеруі мүмкін, бірақ олардың өсуін климат айырмасынан жалғыз шығаруға болмайды.

Қате нұсқалар: A) Жер бағасы көптеген себепке тәуелді; суықта жылу шығыны тікелей өседі.

B) Құжат алымы суықтың тікелей физикалық салдары емес.

C) Жарнама құны суық қыстағы энергия қажеттілігін көрсетпейді.

D) Бұл ұзақ суық қыста үй ішін жылы ұстауға тікелей қатысты емес. Ишара: Суыққа бейімделу үшін үйде қандай қосымша қызмет керек?

Ереже: Табиғи ресурс табыс табуға мүмкіндік береді, бірақ дамудың барлық нәтижесін анықтамайды. Өндіру жағдайы, нарық бағасы, табысты басқару және басқа мүмкіндіктерге инвестициялау да маңызды.

Қолдану: Кен өндірісі табыс бере алады, алайда ол табысты өңдеу, білім және қоғамдық қызметтерге қалай пайдалану бөлек шешімдерге тәуелді. Сондықтан қордың барын ұзақмерзімді әл-ауқатқа дайын кепіл деп қабылдамаймыз.

Қате нұсқалар: A) Қор ресурс базасын сипаттайды, бірақ бөлу тетігін анықтамайды. Халық табысы жұмыспен қамтуға, салыққа және түсімді пайдалануға да байланысты.

B) Түсім сату бағасы мен көлеміне тәуелді. Сыртқы бағаның ауытқуы қордың тұрақты әл-ауқатқа кепіл болмауының бір себебі.

D) Өндіру мен терең өңдеу әртүрлі қуат пен білімді қажет етеді. Бірінің басталуы екіншісінің толық қалыптасқанын дәлелдемейді.

E) Біліктілік оқу мен тәжірибені қажет етеді. Түсім соны қаржыландыра алады, бірақ білім алудың орнына жүрмейді. Ишара: Кеннен түскен табыс халықтың әл-ауқатына қандай шешімдер арқылы айналады?

Ереже: Технология табиғи ресурсты пайдалану тиімділігін өзгерте алады. Бұл шектеуді ішінара жеңілдетеді, бірақ табиғи қорды шексіз етпейді.

Қолдану: Су үнемдейтін тәсіл бір өнімге кететін су шығынын азайтуға көмектесуі мүмкін. Сондықтан өндіріс шектеулі суға жақсырақ бейімделеді. Нақты нәтижені өлшеу керек; технология енгізілгенін судың табиғи қоры көбейді деп түсіндірмейміз.

Қате нұсқалар: B) Үнемдеу судың пайдаланылуын өзгертеді. Ол өзендегі немесе жерасты қорындағы судың табиғи көлемі көбейгенін дәлелдемейді.

C) Ылғалдан бөлек температура, үсік және басқа жағдайлар әсер етеді. Бір технология барлық табиғи ықпалды жоймайды.

D) Үнемдеу технологиясының мақсаты шығынды азайту. Су тұтынуы артты деген қорытындыға шартта негіз жоқ.

E) Шектеу азаюы мүмкін, бірақ қолда бар су көлемін есептеу мен басқару қажет болып қалады. Ишара: Шектеу жоғалды ма, әлде оны басқару жақсарды ма?

Ереже: Еңбек әлеуеті сандық және сапалық сипаттардың үйлесіміне байланысты. Адам саны, кәсіби білім мен дағдыны бірін-бірі алмастыратын өлшем ретінде қарауға болмайды.

Қолдану: Бір өңірде адам көп, екіншісінде дайындық деңгейі жоғары. Нақты жұмыс үшін қанша қызметкер қажет екенін және олардың қандай дағдысы барын қатар бағалаймыз. Берілген екі белгіге ғана сүйеніп бір өңірді барлық салада сөзсіз артық деу дұрыс емес.

Қате нұсқалар: A) Сан көп болғанымен, қажетті біліктілік жетіспеуі мүмкін. Екі өңірдің білім айырмасын елемеу толық бағалауға кедергі болады.

B) Аумақ адамның саны мен кәсіби дайындығын тікелей өлшемейді. Шарттағы еңбекке қатысты деректерді пайдалану қажет.

C) Біліктілік маңызды, бірақ кадрдың қолжетімді саны да өндіріс мүмкіндігіне әсер етеді. Бір сапалық өлшем бүкіл әлеуетті қамтымайды.

E) Тығыздық адамдардың аумақта шоғырлануын сипаттайды. Ол олардың қандай жұмыс орындай алатынын өздігінен анықтамайды. Ишара: «Қанша адам?» және «Қандай дағды?» деген екі сұрақты бірге қой.

Ереже: Көлік жолдарына қолайлы орналасу тауарды жеткізу мен нарыққа қолжетімділік шығынын азайтуы мүмкін. Артықшылық өзеннің кеме қатынасына жарамдылығы мен инфрақұрылымға байланысты.

Қолдану: Шартта өзеннің тасымалға қолайлы екені берілген. Оны пайдалану тауар қозғалысын жеңілдетіп, сауда шығынын азайтуы мүмкін. Бірақ осыдан барлық шикізат қалада бар немесе барлық өндіріс бірдей тиімді болды деген қорытынды шықпайды.

Қате нұсқалар: A) Тасымалға қолайлы өзен шикізат кендерінің қалада орналасқанын дәлелдемейді. Ол сырттан ресурстар жеткізуді жеңілдетуі мүмкін.

C) Көлік мүмкіндігі жеткізуге ықпал етеді, бірақ әр өндірістің техникасы мен дағдысы бөлек. Әмбебап бірдей өсім шықпайды.

D) Қолайлы қатынас сауданы жеңілдетеді; ол сырттан тауар алу қажеттілігін жоймайды.

E) Географиялық орын меншік құқығының ауысуын көрсетпейді. Бұл құқықтық қатынасқа бөлек дерек қажет. Ишара: Өзен өндіріс емес, тасымалға қалай көмектесетінін қара.