СИ өлшем бірліктері еселі және үлестік

Ереже: Негізгі бірлік пен оның еселік немесе үлестік бірлігін ажырату керек. СИ жүйесінде ұзындықтың негізгі бірлігі — метр; басқа ұзындық бірліктері соған қатысты өрнектеледі.

Қолдану: Сұрақ ұзындықты өлшеуге жарайтын кез келген бірлікті емес, жүйедегі негізгі бірлікті сұрайды. Сондықтан шаманың түрін де, бірліктің негізгі не туынды қатынаста екенін де тексереміз.

Қате нұсқаларды ажырату: Сантиметр, миллиметр және дециметр метрдің үлестері, километр оның еселігі болады. Олардың барлығы ұзындықты өлшеуге жарамды, бірақ осы жарамдылық оларды негізгі бірлікке айналдырмайды.

Қайта орындауға ишара: Қосымшасыз негізгі атауды оның үлкен және кіші үлестерінен ажырат.

Ереже: Масса мен күш бірдей шама емес. СИ жүйесінде массаның негізгі бірлігі килограмм, ал күштің, соның ішінде салмақтың бірлігі — ньютон болып саналады.

Қолдану: Бұл сұрақ зат мөлшерінің күнделікті массалық сипаттамасына қатысты негізгі бірлікті анықтайды. Негізгі атауда «кило» бөлігі болғанына қарамастан, жүйеде дәл килограмм негізгі бірлік болып бекітілген.

Қате нұсқаларды ажырату: Грамм мен миллиграмм массаның кіші, тонна мен центнер үлкен бірліктері. Бұлардың бәрі массаға қатысты, бірақ СИ негізгі бірлігі емес; атауы қысқа болғаны үшін граммды негізгі деп таңдауға болмайды.

Қайта орындауға ишара: Массаның күнделікті кіші бірлігін жүйеде бекітілген негізгі бірлікпен шатастырма.

Ереже: СИ жүйесінде уақыттың негізгі бірлігі — секунд. Басқа уақыт бірліктері ұзақ аралықтарды ыңғайлы көрсетуге көмектеседі, бірақ негізгі бірлік атауын алмастырмайды.

Қолдану: Сұрақ уақытты өлшеуге жарамды бірліктердің ішінен негізгісін таңдауды талап етеді. Бір минутта алпыс секунд, бір сағатта алпыс минут бар; осылай үлкен бірліктер негізгі бірлікпен байланыстырылады.

Қате нұсқаларды ажырату: Минут, сағат, тәулік және жыл уақыт аралықтарын білдіреді. Олардың күнделікті жиі қолданылуы негізгі СИ бірлігі екенін дәлелдемейді; «ең ұзақ» немесе «ең ыңғайлы» деген өлшем бұл сұрақта қолданылмайды.

Қайта орындауға ишара: Ұзақ уақыт аралықтары арқылы өрнектелетін бастапқы негізгі бірлікті таңда.

Ереже: Физикалық шаманың бірлігі сол шаманың түріне сәйкес болуы керек. Электр тогының күші ампермен өлшенеді; электрлік кернеу, кедергі, қуат және заряд басқа шамалар болады.

Қолдану: Сұрақ тізбектегі ток күшіне қатысты. Сондықтан электр құбылысына байланысты кез келген атауды емес, дәл осы шамаға бекітілген бірлікті таңдаймыз; бірліктердің ұқсас салада қолданылуы оларды тең етпейді.

Қате нұсқаларды ажырату: Вольт кернеуге, ом кедергіге, ватт қуатқа, кулон зарядқа жатады. Осы бірліктерді ток күшінің орнына жазу өлшенген санның физикалық мағынасын өзгертеді және дұрыс жауап болмайды.

Қайта орындауға ишара: Электрлік шамалардың атауын бір-бірінен ажыратып, дәл ток күшіне сәйкес бірлікті тап.

Ереже: Өлшеу аспабы анықталатын физикалық шамаға сай таңдалады. Амперметр электр тогының күшін өлшейді; оның көрсеткіші токтың ампермен берілген мәнін анықтауға арналған.

Қолдану: Шарт ток күшін өлшеуді сұрайды, сондықтан аспаптың негізгі қызметін қараймыз. Сыртқы көрінісі ұқсас электрлік аспаптар да әртүрлі шаманы өлшей алады; атауы мен өлшеу тәртібі маңызды.

Қате нұсқаларды ажырату: Вольтметр кернеуді, барометр қысымды, термометр температураны, динамометр күшті өлшейді. Олар ғылыми аспап болғанымен, ток күшінің мәнін беретін аспаптың орнына қолданылмайды; мұғалім көрсеткен қауіпсіз тәртіп сақталады.

Қайта орындауға ишара: Аспаптың сыртқы түрін емес, қандай электрлік шаманы өлшейтінін тексер.