Ағзалардың тітіркендіргіштерге жауап реакциясы

Ереже: Тірі ағзалар жарық, температура, жанасу және басқа әсерлерді қабылдап, оларға жауап бере алады. Биологияда осындай жалпы қасиет тітіркенгіштік деп аталады.

Қолдану: Шарт тек көлемнің ұлғаюын немесе жаңа дараның пайда болуын емес, әсер мен жауаптың байланысын сипаттайды. Сондықтан құбылысты осы байланысқа сәйкес ұғыммен атау қажет болады.

Қате нұсқаларды ажырату: Өсу, көбею, қор жинау және бөліп шығару тіршілік үдерістері болғанымен, олардың атауы сыртқы әсерді қабылдау қасиетінің жалпы анықтамасын алмастырмайды. Жауап міндетті түрде бүкіл дененің орнын ауыстыруы емес: ол өсу бағытының немесе физиологиялық қызметтің өзгеруі де болуы мүмкін.

Қайта орындауға ишара: Анықтамадағы екі әрекетті бірге ізде: өзгерісті қабылдау және соған сәйкес жауап беру.

Ереже: Бақылауда тітіркендіргіш пен ағзаның жауабы бөлек анықталады. Жарықтың бір жақтан түсуі сыртқы жағдай, ал өркеннің иілуі сол жағдаймен байланысты өсу жауабы болып табылады.

Қолдану: Сұрақ жауап нәтижесін емес, бастапқы әсерді сұрайды. Сондықтан жарық бағытын өсімдіктің кейінгі пішіні мен өсуінен ажырату керек; олар себеп пен салдардың бірдей бөлігі емес.

Қате нұсқаларды ажырату: Өркеннің иілуін тітіркендіргіш деп таңдау рөлдерді алмастырады. Өсу немесе масса бақылауда өзгеретін көрсеткіш болуы мүмкін, бірақ берілген бастапқы сыртқы әсерді атамайды. Бір ғана бақылау барлық басқа фактордың әсерін толық жоққа шығармайтынын да ескерген жөн.

Қайта орындауға ишара: Алдымен сыртта не өзгергенін, кейін ағзаның өзінде қандай өзгеріс болғанын жеке белгіле.

Ереже: Температураның өзгеруі ағзаға әсер ететін физикалық факторлардың бірі. Оны қабылдағаннан кейін ағзада жылуды сақтауға немесе түзуге қатысты жауаптар болуы мүмкін.

Қолдану: Шартта ауа салқындауы бастапқы жағдай, ал қалтырау кейінгі ағзалық жауап ретінде берілген. Сондықтан температура өзгерісінің рөлін жауап қозғалысының өзінен ажыратып атау қажет болады.

Қате нұсқаларды ажырату: Бұлшықеттің жиырылуы қалтыраудың құрамына жатады, бірақ ол сыртқы температураның төмендеуі емес. Жаңа ұлпа немесе қоректік өнім бұл бақылауда сипатталмаған. Себепті әсерді оның нәтижесімен шатастыру ағза мен орта байланысын түсіндіруді қиындатады.

Қайта орындауға ишара: Шарттағы оқиғаларды ретімен жаз: сыртқы жағдай өзгерді, содан кейін дене жауап берді.

Ереже: Тропизм өсімдік мүшесінің бағытталған өсу жауабын білдіреді. Мұнда әсердің кеңістіктегі бағыты мен мүшенің өсу бағыты арасындағы байланыс маңызды болады.

Қолдану: Шартта жай қозғалу емес, өсу бағытының жарық не ауырлық бағытына байланысты өзгеруі көрсетілген. Сондықтан бағытқа тәуелді өсу жауабын басқа физиологиялық үдерістерден ажыратамыз.

Қате нұсқаларды ажырату: Настиялық қозғалыстың бағыты әсердің келген бағытымен осылай анықталмайды. Транспирация су булануын, ұрықтану жыныс жасушаларының қосылуын сипаттайды. Минералды қоректену де өсуге қажет болғанымен, өсу бағытының өзгеруінің осы атауы емес. Әрбір өсімдік қозғалысын бір ұғымға біріктіруге болмайды.

Қайта орындауға ишара: Жауаптың өсу арқылы орындалатынына және әсер бағытымен байланысына назар аудар.

Ереже: Өсімдіктің жас өркені жарық бағытына байланысты өсуін өзгерте алады. Бұл бағытталған жауап жарықты тиімді пайдалануға мүмкіндік беретін фототропизмнің мысалы болады.

Қолдану: Шартта жарықтың қай жақтан түскені мен өркеннің қай жаққа өскені бір-бірімен байланысқан. Сондықтан негізгі белгі — жарық бағытына сәйкес өсу, бүкіл өсімдіктің жүруі немесе басқа мүшеге айналуы емес.

Қате нұсқаларды ажырату: Су булануы, ұрықтану және қорек сіңіру басқа үдерістерді сипаттайды. Өсімдік жүйке жүйесі болмағандықтан жарыққа жауап бере алмайды деу де қате. Бұл мысалды барлық жастағы барлық өсімдік мүшесі күн бойы үнемі Күнді қадағалайды деп жалпылауға болмайды.

Қайта орындауға ишара: Әсер бағыты мен өсу бағытын салыстыр; сұрақ қай тіршілік үдерісінің бағыты өзгергенін сұрайды.