Энергияның тұтыну және шығару
42-параграф · Оқулықтың 146–151-беттері · Сұрақ оқулықтың 149-бетіне негізделген
«Жаратылыстану» оқулығының (6-сынып, Атамұра, 2018) «Энергияның тұтыну және шығару» тақырыбы, 42-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Жұмыс істеп тұрған электр үтігінің киімді өңдеуге арналған негізгі пайдалы түрленуі қандай?»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Электр энергиясының жылулық энергияға түрленуі
Жауап нұсқалары
- A.Электр энергиясының негізінен жарыққа түрленуі
- B.Электр энергиясының ядролық энергияға түрленуі
- C.Электр энергиясының жылулық энергияға түрленуідұрыс
- D.Жылулық энергияның электр энергиясына түрленуі
- E.Механикалық энергияның химиялық энергияға түрленуі
Түсіндірме
Ереже: Құрылғыны оның негізгі пайдалы қызметіне қарай сипаттауға болады. Үтік электр энергиясын қабылдап, қызатын бет арқылы жылуды киімге береді; бұл оның басты жұмыс нәтижесі болып табылады.
Қолдану: Шарт киімді өңдеуге арналған пайдалы түрленуді сұрайды. Үтіктің шамы жануы мүмкін, бірақ жарық оның негізгі мақсаты емес, ал үтіктеу қызған беттің әсерімен орындалады.
Қате нұсқаларды ажырату: Кіріс пен шығыс энергиясын кері жазу түрлену бағытын бұзады. Электр аспабының болуы оның ядролық үдеріс қолданатынын білдірмейді. Барлық кірген энергия тек бір пайдалы нәтижеге кетеді деуге де болмайды: қоршаған ортаға жылу берілуі және басқа шығындар болуы мүмкін.
Қайта орындауға ишара: Құрылғыға қандай энергия келеді және киімге әсер ететін негізгі нәтиже қандай екенін бөлек ата.
Дұрыс жауап: Электрден механикалық энергияға
Жауап нұсқалары
- A.Механикалықтан электр энергиясына
- B.Жарықтан химиялық энергияға
- C.Электрден механикалық энергияғадұрыс
- D.Жылулықтан ядролық энергияға
- E.Дыбыстан жарық энергиясына
Түсіндірме
Ереже: Электр қозғалтқышы электр энергиясын айналу немесе басқа механикалық қозғалыс алуға пайдаланады. Желдеткіште сол қозғалыс қалақтарға беріліп, ауа ағынын қалыптастыруға қатысады.
Қолдану: Шартта электр желісінен жұмыс істейтін құрылғы және қалақтардың айналуы көрсетілген. Сондықтан кіріс электр энергиясы, ал негізгі пайдалы нәтиже механикалық қозғалыс болады; түрленудің ретін сақтаймыз.
Қате нұсқаларды ажырату: Механикалықтан электрге деген кері бағыт генератор қызметіне тән болуы мүмкін, бірақ бұл жерде қозғалтқыш сипатталған. Дыбыс пен қызу жанама нәтижелер болуы мүмкін, олар негізгі мақсатты алмастырмайды. Энергия түрленуі оның жоқтан пайда болуы немесе толық жойылуы дегенді білдірмейді.
Қайта орындауға ишара: Айналуды тудыратын құрылғы мен айналудан электр алатын құрылғының бағыттарын салыстыр.
Дұрыс жауап: Жарық
Жауап нұсқалары
- A.Қозғалыс энергиясы
- B.Жарықдұрыс
- C.Дыбыс энергиясы
- D.Ядролық энергия
- E.Химиялық отын қоры
Түсіндірме
Ереже: Электр шамының негізгі мақсаты — жарық шығару. Ол электр энергиясын жарыққа және белгілі бір бөлігін жылулық энергияға түрлендіреді; нақты үлестер шам технологиясына байланысты болады.
Қолдану: Шарт бөлмені жарықтандыру қызметін нақты көрсеткен. Сондықтан пайдалы нәтижені шамның қызуымен немесе желдеткіштің қозғалысымен шатастырмай, жарық беруіне қарай анықтаймыз.
Қате нұсқаларды ажырату: Шамның қызуы болуы мүмкін, бірақ бұл оның жарықтандырудағы негізгі пайдалы нәтижесі емес. Ядролық энергия немесе химиялық отын қорын түзу бұл құрылғының қалыпты қызметін сипаттамайды. «Электрді пайдалану» энергияны түгел жоқ қылу емес: оның басқа түрлерге өтуін білдіреді. Жарықтың мөлшерін тек шамның қуатына қарап толық бағалау да жеткіліксіз.
Қайта орындауға ишара: Құрылғының сұрақта аталған мақсатын анықта, содан кейін сол мақсатқа сәйкес нәтижені таңда.
Дұрыс жауап: Жылу электрстансысын
Жауап нұсқалары
- A.Жел электрстансысын
- B.Су электрстансысын
- C.Күн электрстансысын
- D.Жылу электрстансысындұрыс
- E.Толысу электрстансысын
Түсіндірме
Ереже: Электрстансылардың атауы көбіне пайдаланылатын бастапқы энергиясына немесе негізгі технологиясына байланысты болады. ЖЭС — жылу электрстансысының қысқартылған атауы, онда жылу электр алуға пайдаланылады.
Қолдану: Берілген қысқартуды ашқанда жылу арқылы электр өндіретін стансыны таңдаймыз. Мектептік отындық мысалда жанған отын суды қыздырып, бу турбинасын және генераторды жұмыс істетуге қатысады.
Қате нұсқаларды ажырату: Жел, су ағысы, күн сәулесі немесе толысу стансыларының бәрі электр бере алады, бірақ олардың атаулары бір қысқартуға біріктірілмейді. Стансының атауын өндірілетін электрдің бірдей болуына қарап шатастыру дұрыс емес. Бастапқы көз бен соңғы өнімді жеке анықтау қажет.
Қайта орындауға ишара: Қысқартудағы әріптерді атаудың мағыналы бөліктерімен сәйкестендір; тек соңғы өнімге қарап таңдама.
Дұрыс жауап: Ағын судың механикалық энергиясы
Жауап нұсқалары
- A.Отынның жануынан бөлінген жылу
- B.Уран ядросының бөліну энергиясы
- C.Күн сәулесінің фотоэлементке тікелей әсері
- D.Аккумуляторда сақталған химиялық энергия
- E.Ағын судың механикалық энергиясыдұрыс
Түсіндірме
Ереже: Су электрстансысында биіктік айырмасы мен су қозғалысына байланысты механикалық энергия пайдаланылады. Су турбинаны айналдырады, ал генератор сол айналудан электр энергиясын алуға қатысады.
Қолдану: Шарт су электрстансысының турбинасына бағытталған. Сондықтан негізгі тікелей қозғаушы көз судың механикалық энергиясы болады; оны отын жағу немесе ядроның бөлінуімен алмастырмаймыз.
Қате нұсқаларды ажырату: Су айналымына күн энергиясы қатысқанымен, турбинаға тікелей әсер ететін ағынды фотоэлементтегі түрленумен бірдей деуге болмайды. Стансыдағы электр жабдықтарының болуы бастапқы көз аккумулятор дегенді білдірмейді. Табиғи көз, аралық қозғалыс және соңғы электр өнімі бөлек қарастырылады.
Қайта орындауға ишара: Турбинаның қалақтарына нақты не әсер ететінін анықта, содан кейін энергия түрін ата.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
Сұрақтар «Жаратылыстану» оқулығы бойынша құрастырылған, Атамұра, 2018.