Қазіргі адамның тіршілік ортасы

Ереже: Адамның өмір сүру жағдайлары табиғи ресурстармен ғана шектелмейді. Оған адам жасаған ғимараттар мен инфрақұрылым және адамдар арасындағы қатынастар да әсер етеді. Осы үш қыр бірге қарастырылғанда орта туралы толықтау түсінік қалыптасады.

Қолдану: Дұрыс қатар табиғи, материалдық және әлеуметтік бөліктердің бәрін қамтуы керек. Бір ғана ауа мен суды немесе тек үйлер мен жолдарды тізу орта құрамын толық көрсетпейді.

Қате нұсқаларды ажырату: Қалған қатарлар маңызды мысалдар бергенімен, бір бөліктің шегінде қалады. Отбасы мен достар әлеуметтік байланысты көрсетеді, ал құрылғылар мен көлік адам жасаған жағдайларға жатады. Бір бөліктегі мысалдардың көп болуы үш бөліктің бәрін қамтығанын білдірмейді.

Қайта орындауға ишара: Қатардағы атаулар үш түрлі қырды қамти ма, әлде бір қырдың бірнеше мысалы ғана ма?

Ереже: Адамдар тіршілік ету үшін температура, су, азық және қауіпсіздік сияқты жағдайларды ескереді. Суыққа қарсы баспана мен азық қорын дайындау табиғи орта талаптарына жауап беретін бейімделу әрекеттері болады.

Қолдану: Шартта нақты екі қиындық көрсетілген: төмен температура және азықтың азаюы. Адам әрекеті осы қиындықтарды азайтуға бағытталған. Сондықтан жауап ежелгі қауымның табиғи жағдайға тәуелділігін түсіндіруге тиіс.

Қате нұсқаларды ажырату: Басқару, тіл, тарихи уақыт және көркемдік талғам адам қоғамына қатысты болуы мүмкін. Бірақ шартта суық пен азық тапшылығына жауап ретінде жылыну және қор жинау берілген. Бұл әрекеттерді түсіндіру үшін нақты табиғи қажеттілік пен орта шектеуін байланыстырамыз. Қоғамдық даму туралы басқа дұрыс ұғым осы жағдайдың негізгі себебін алмастырмайды.

Қайта орындауға ишара: Әрекеттің себебін шартта берілген қиындықтардан ізде.

Ереже: Антропогендік деген сөз адам әрекетімен байланысты деген мағына береді. Адам жерді өңдеп, құрылыс жүргізіп немесе өндіріс ұйымдастырғанда табиғи аумақтың келбеті мен қызметі өзгереді.

Қолдану: Мысалда өзгерістің басты себебі адам еңбегі екені нақты көрсетілген. Сондықтан ортаны оның өзгеру көзі бойынша атаймыз. Антропогендік орта тек қалада болмайды: егістік пен ауылдық жол да адам ықпалының нәтижесі.

Қате нұсқаларды ажырату: Мұздық, жанартау және жел табиғи күштер болып табылады. Олар да ландшафтты өзгертеді, бірақ осы жағдайда құрылыс пен егіншіліктің орнына жүрмейді. Қол тимеген орта туралы жауап шарттағы адам әрекетіне тікелей қайшы.

Қайта орындауға ишара: Өзгерістің нәтижесін ғана емес, оны тудырған негізгі әрекет иесін анықта.

Ереже: Жасанды материалдық орта адамның мақсатты еңбегімен жасалған немесе өзгертілген нысандарды қамтиды. Қаладағы үй мен жол адамдардың тұруына, қозғалуына және тұрмысын ұйымдастыруына арналған құрылыс нәтижелері.

Қолдану: Дұрыс мысалда нысандардың пайда болуы адам әрекетімен тікелей байланысты. Үй салуға табиғи материал қолданылса да, дайын құрылыс табиғи күштердің өздігінен қалыптастырған нысаны болмайды.

Қате нұсқаларды ажырату: Мұздық, жанартау, жұлдыз және мұхит ағысы табиғи үдерістер нәтижесінде қалыптасады. Адам оларды зерттеуі немесе атау беруі оларды өзі жасағанын білдірмейді. Нысанның адамға пайдалы болуы да оның міндетті түрде жасанды екенін көрсетпейді.

Қайта орындауға ишара: Нысанды адамдар салды ма, әлде ол табиғи үдерістен қалыптасты ма?

Ереже: Әлеуметтік орта адамдардың өзара қатынастары, мәдениеті, ақпарат алмасуы және материалдық қолдауы арқылы қалыптасады. Қоғамдағы ережелер мен қарым-қатынас адамның білім алуына, мінез-құлқына және мүмкіндіктеріне әсер етеді.

Қолдану: Сұрақ қоғамның ықпал жолдарын сұрайды. Сондықтан жауап адамдар арасындағы байланыстарды сипаттауға тиіс. Ақпарат беру, мәдени дәстүр және материалдық мүмкіндік осындай ықпалдың әртүрлі мысалдары болады.

Қате нұсқаларды ажырату: Ауа қысымы, өзен ағысы, жыныс қасиеті және Жердің айналуы табиғи жағдайларды сипаттайды. Олар адамға әсер еткенімен, қоғамдық қатынастың тікелей жолдары емес. Табиғи және әлеуметтік ықпалды шатастырмау қажет.

Қайта орындауға ишара: Қай нұсқада адамдардың бір-біріне ықпал етуі сипатталғанын тексер.