Градус торы және координаттар

Ереже: Градус торы Жер бетіндегі орынды бұрыштық координаттармен көрсетуге арналған шартты сызықтар жүйесі. Параллельдер ендікті, меридиандар бойлықты анықтауға көмектеседі. Бұл сызықтар табиғатта бояумен салынған нақты шекаралар емес.

Қолдану: Сұрақ координат есептеуге арналған жүйені сұрайды. Сондықтан табиғи нысандар мен саяси шекаралардан емес, арнайы координаттық сызықтардан тұратын жұпты таңдаймыз. Екі сызықтың қиылысуы нүктенің ендігі мен бойлығын сәйкестендіруге мүмкіндік береді.

Қате нұсқаларды ажырату: Өзен, жол, жағалау және тау нақты аумақ нысандары. Мемлекет шекарасы саяси бөліністі көрсетеді. Жел мен ағыс қозғалысты сипаттайды. Бұлардың ешқайсысы бүкіл Жерге ортақ ендік-бойлық торының негізгі екі сызық жүйесін алмастырмайды.

Қайта орындауға ишара: Қай сызықтар табиғи нысанды емес, нүктенің координатын анықтауға арналғанын ойла.

Ереже: Меридиан полюстен полюске созылатын шартты жарты шеңбер ретінде қарастырылады. Бір меридиандағы полюстерден өзге нүктелердің бойлығы бірдей, ал ендіктері әртүрлі болуы мүмкін. Глобуста меридиандар екі полюсте түйіседі.

Қолдану: Сұрақ меридианның қай нүктелерді жалғайтынын сұрайды. Полюстерді байланыстыратын жауап осы геометриялық белгіге сәйкес келеді. Экватор бойымен айнала созылған сызық басқа координаттық бағытты білдіреді.

Қате нұсқаларды ажырату: Бірдей ендік бойындағы сызық параллельге қатысты. Материк шеті немесе ел астанасы меридианның жалпы анықтамасын бермейді. Мұндай нысандар кездейсоқ бір меридианда болуы мүмкін, бірақ бүкіл жүйені солармен анықтамаймыз.

Қайта орындауға ишара: Глобуста сызықтың екі шетінің қайда келетінін бақыла.

Ереже: Параллельдер экваторға қатарлас бағыттағы шартты шеңберлер. Бір параллельдің бойындағы нүктелердің ендігі бірдей болады. Полюске жақындаған сайын олардың ұзындығы қысқарады, ал ең үлкен параллель экватор болып табылады.

Қолдану: Сұрақ параллельдер жүйесінің ортақ геометриялық бағдарын сұрайды. Оны экватор жазықтығымен сәйкестендіреміз. Меридиандар полюстерді жалғайтын басқа бағыттағы жүйені құрайды және бұл анықтаманы алмастырмайды.

Қате нұсқаларды ажырату: Бастапқы және 180° меридиандар бойлықты сипаттайды. Өзендер мен мемлекет шекаралары табиғи немесе саяси нысандар болғандықтан, барлық параллель үшін тұрақты геометриялық негіз бола алмайды.

Қайта орындауға ишара: Ендік өзгермей, Жерді айнала өтетін сызықтардың ортақ бағытын елестет.

Ереже: Шар моделінде параллельдің шеңбері экватордан полюске қарай кішірейеді. Экватор шардың орталығы арқылы өтетін жазықтықта орналасады, сондықтан оның радиусы және ұзындығы басқа параллельдерден үлкен.

Қолдану: Берілген нұсқалардың ішінен ендігі нөл болатын ең үлкен шеңберді таңдаймыз. Солтүстік немесе оңтүстік атауының өзі ұзындықты анықтамайды: бірдей абсолют ендіктегі параллельдер шар моделінде бірдей ұзындықта болады.

Қате нұсқаларды ажырату: Отыз, қырық бес, алпыс және сексен градус параллельдері экватордан алыс орналасқандықтан қысқарақ. Полюске жақындаған сайын олардың ұзындығы ұлғаяды деу геометриялық қатынасты кері түсіндіреді.

Қайта орындауға ишара: Параллельдің радиусы полюске қарай қалай өзгеретінін ойша салыстыр.

Ереже: Географиялық ендік экватордан солтүстікке немесе оңтүстікке қарай есептеледі. Экватор ендік санаудың бастапқы сызығы болғандықтан, оның бойындағы нүктелердің экватордан бұрыштық ауытқуы жоқ.

Қолдану: Сондықтан экватордағы нүктенің ендігі нөлге тең болады. Оның бойлығы әртүрлі болуы мүмкін: нөлдік ендік барлық нүктенің бастапқы меридианда жатқанын білдірмейді. Ендік пен бойлық екі бөлек координат болып табылады.

Қате нұсқаларды ажырату: Отыз және алпыс градус экватордан алыс параллельдерді білдіреді. Тоқсан градус полюстердің ендігіне сәйкес келеді. Жүз сексен градус ендік ретінде қолданылмайды, ол бойлық жүйесіндегі шекпен шатастырудан шығуы мүмкін.

Қайта орындауға ишара: Ендік қай сызықтан бастап саналатынын еске түсір.