Географиялық карта және шартты белгілер

Ереже: Географиялық карта аумақтың кеңістіктік моделін береді. Онда нысандар кішірейтіліп, шартты белгілермен көрсетіледі. Карта мазмұны мақсатқа қарай таңдалады, сондықтан ол жер бетіндегі барлық бөлшектің дәл фотокөшірмесі болмайды.

Қолдану: Дұрыс анықтама кішірейту, кеңістіктік бейнелеу және шартты белгі қолдану белгілерін бірге қамтиды. Масштаб картадағы өлшемді жердегі өлшеммен байланыстырады, ал белгілер нысандардың мағынасын береді.

Қате нұсқаларды ажырату: Табиғи көлем картаның кішірейтілген модель болуына қайшы. Бір температура жазбасы немесе атаулар тізімі кеңістіктік қатынастарды толық бейнелемейді. Жай мәтіндік сипаттама картаға тән графикалық модельді алмастырмайды.

Қайта орындауға ишара: Анықтамада орналасу, кішірейту және белгілердің үшеуі де бар екенін тексер.

Ереже: Масштаб картадағы қашықтық пен жердегі сәйкес қашықтықтың қатынасын көрсетеді. Оны пайдалану үшін бірліктерді сәйкестендіріп, картадағы ұзындықты нақты ұзындыққа немесе керісінше айналдыруға болады.

Қолдану: Сұрақ ұзындықтар арасындағы сандық байланысты сұрайды. Сондықтан карта мазмұнын атайтын тақырып емес, өлшемдерді байланыстыратын математикалық элемент қажет. Мысалы, 1:100 000 бір карта сантиметріне жүз мың жер сантиметрі сәйкес келетінін білдіреді.

Қате нұсқаларды ажырату: Тақырып нені көрсететінін, түсіндірме белгілердің мағынасын береді. Қосымша мәтін мен сурет атауы ақпаратты толықтыруы мүмкін, бірақ өздері ұзындықтардың тұрақты сандық қатынасы емес.

Қайта орындауға ишара: Элементтен «картадағы бірлік жерде қаншаға тең?» деген сұраққа жауап алуға бола ма?

Ереже: Шартты белгі нысанның графикалық бейнесі, ал түсіндірме оның мағынасын ашады. Әртүрлі тақырыптағы карталарда ұқсас түс не пішін әртүрлі ақпарат беруі мүмкін, сондықтан белгі мағынасын нақты картадан тексеру қажет.

Қолдану: Сұрақ белгі мен нақты нысан арасындағы сәйкестікті сұрайды. Түсіндірме арқылы оқушы белгі нені білдіретінін оқиды. Ол картадағы барлық есепті өздігінен орындайтын құрал емес.

Қате нұсқаларды ажырату: Қағаздағы және жердегі ұзындықты масштаб байланыстырады; координаталық тор орын анықтауға көмектеседі. Бірдей биіктік сызықтары бедерге, сыртқы шекара бейне қамтитын аумаққа қатысты. Шартты белгілер түсіндірмесінің міндеті басқа: қолданылған таңбалардың мағынасын ашу. Карта элементтері бірін-бірі толықтырады, бірақ олардың нақты қызметін алмастырып айтуға болмайды.

Қайта орындауға ишара: Белгінің сыртқы түрін оның түсіндірмедегі мағынасымен салыстыр.

Ереже: Картаның қосымша материалдары негізгі кеңістіктік бейнені түсіндіруге көмектеседі. Мәтін әдісті сипаттауы, кесте сандық дерек беруі, график уақыт бойынша өзгерісті көрсетуі мүмкін. Олар картамен бірге оқылады.

Қолдану: Берілген үш материалдың ортақ қызметі карта мазмұнын толықтыру болып табылады. Мысалы, халық картасына қосылған кесте аймақтардың нақты санын берсе, карта олардың орналасуын салыстыруға көмектеседі.

Қате нұсқаларды ажырату: Қосымша мәтін, кесте және график негізгі карта мазмұнын түсіндіретін дерек береді. Масштаб, координаталық тор, биіктік сызықтары және проекция өзге картографиялық элементтер мен әдістер. Кестенің көлемі проекцияны автоматты өзгертпейді. Қосымша материал негізгі кеңістіктік бейнені толықтырады, оның математикалық негізін немесе барлық шартты белгісін өздігінен алмастырмайды.

Қайта орындауға ишара: Қосылған материал картаға қандай жаңа түсінік немесе нақтылау беретінін ойла.

Ереже: Картографиялық генерализация карта мақсаты мен масштабына сай маңызды нысандарды іріктеп, олардың бейнесін ықшамдауды білдіреді. Кішірейген аумақта барлық ұсақ бөлшекті сақтап көрсету мүмкін емес.

Қолдану: Дұрыс жауап ақпараттың маңызын және көрсетілетін масштабты ескереді. Мысалы, ел картасында әр аула емес, ірі елді мекендер мен негізгі жолдар таңдалып берілуі мүмкін. Бұл нысандарды табиғаттан жою емес, олардың бейнесін жүйелеу.

Қате нұсқаларды ажырату: Барлық нысанды түгел көшіру кішірек масштабта картаны оқуға кедергі келтіруі мүмкін. Қашықтықтарға сан қосу геометриялық қатынасты бұзады, ал шетін қиып тастау мазмұнды мақсатқа сай іріктеу емес. Генерализацияда маңызды нысандар сақталып, ұсақ бөлшектер қажетіне қарай ықшамдалады. Бұл жай масштабтау немесе кездейсоқ дерек жоюмен бірдей емес.

Қайта орындауға ишара: Қай әрекет мазмұнды мақсатқа сай таңдап, ұсақ бөлшектерді ықшамдайтынын анықта.