Картада ауданды және арақашықтықты өлшеу

Ереже: 1:N сандық масштаб картадағы бір ұзындық бірлігі жердегі N дәл сондай бірлікке тең екенін көрсетеді. Сантиметрмен өлшенген карта ұзындығын жер ұзындығына айналдырғанда бірліктерді бірдей ұстау керек.

Қолдану: Берілген масштабта бір сантиметр жүз мың сантиметрге сәйкес келеді. Жүз сантиметр бір метр, жүз мың сантиметр мың метр болады. Мың метрді километрге айналдырғанда дұрыс қашықтық шығады.

Қате нұсқаларды ажырату: Он немесе жүз километрге жету артық нөл қосудан туындайды. Он және жүз метр сантиметрден метрге ауысқанда бір немесе бірнеше разрядты жоғалтудан шығады. Масштаб бөлімін бірден метр деп қабылдауға болмайды.

Қайта орындауға ишара: Масштаб бөліміндегі санды алдымен сантиметр деп алып, содан кейін метр мен километрге айналдыр.

Ереже: Картадағы ұзындықты жердегі ұзындыққа айналдыру үшін бір карта сантиметріне сәйкес нақты қашықтықты табамыз. Кейін оны өлшенген сантиметр санына көбейтеміз. Сандық масштабтағы бірліктер бастапқыда бірдей болады.

Қолдану: 1:200 000 масштабта 1 см жерде 200 000 см, яғни 2 км болады. Екі нүкте арасы картада 3 см болғандықтан, 3 × 2 = 6 км деп есептейміз.

Қате нұсқаларды ажырату: Бөлу амалы 1,5 км деген кері нәтижеге әкеледі. Үш километр масштабты елемейді. Алпыс километр мен алты жүз метр бірлік түрлендіруде ондық разрядты қате ауыстырудан шығуы мүмкін. Нәтиже берілген ұзындықтан және масштабтан бірге алынуы керек.

Қайта орындауға ишара: Бір сантиметрдің нақты мәнін тап, содан кейін оны картадағы сантиметр санына көбейт.

Ереже: Масштаб арқылы ұзындық табуда бір карта бірлігіне сәйкес нақты аралық есептеледі. Бір километр жүз мың сантиметрге тең, сондықтан сандық масштабтың бөлімін осы санға бөліп, бір сантиметрге сәйкес километрді аламыз.

Қолдану: 2 500 000 ÷ 100 000 = 25 км. Картада 12 см берілгендіктен, нақты аралық 12 × 25 = 300 км болады. Бұл карта бойынша алынған аралық; басқа маршруттың ұзындығын қосымша дерексіз анықтамаймыз.

Қате нұсқаларды ажырату: Үш мың немесе отыз километр ондық разрядты қате ауыстырады. Жүз жиырма және екі жүз елу километр берілген он екі сантиметрді дұрыс көбейтпеуден шығуы мүмкін. Масштабтың тек бір бөлігін пайдалану жеткіліксіз.

Қайта орындауға ишара: Алдымен картадағы бір сантиметрдің жерде неше километр екенін есепте.

Ереже: Атаулы масштаб бір карта бірлігіне сәйкес келетін нақты қашықтықты көрсетеді. Бірнеше бірлікке сәйкес қашықтықты табу үшін бірліктің мәнін олардың санына көбейтеміз. Ұзындықтарды қосу бұл қатынасты алмастырмайды.

Қолдану: Әр сантиметр бес километрді білдіреді. Төрт сантиметр төрт бірдей бөліктен тұрады, сондықтан 4 × 5 = 20 км. Жауап жерде өлшенетін қашықтық болғандықтан, километрмен беріледі.

Қате нұсқаларды ажырату: Тоғыз километр сандарды көбейтудің орнына қосудан шығады. 1,25 км кері бөлуден алынуы мүмкін. Екі жүз және қырық километр берілген бірлік мәніне сәйкес келмейді. Бір сантиметрдің бес километр болуы өзгермеуі керек.

Қайта орындауға ишара: Төрт бірдей карта бөлігінің әрқайсысына бес километр сәйкес келетінін пайдалан.

Ереже: Нақты ұзындықтан карта ұзындығын табу үшін нақты аралықты бір карта сантиметріне сәйкес аралыққа бөлеміз. Бұл нақты қашықтықты масштабтық бөліктердің санына айналдыру болады. Бірліктерді алдын ала сәйкестендіру қажет.

Қолдану: 1:200 000 картада бір сантиметр екі километрге тең. Жиырма төрт километрде осындай екі километрлік он екі бөлік бар: 24 ÷ 2 = 12. Демек, карта ұзындығы сантиметрмен анықталады.

Қате нұсқаларды ажырату: Жиырма төрт сантиметр масштабты елемейді. Қырық сегіз сантиметр көбейтуді қате қолданады. Жүз жиырма сантиметр ондық разрядты өзгертеді. Екі сантиметр бір карта бөлігінің нақты мәнін жауап орнына көшірумен байланысты болуы мүмкін.

Қайта орындауға ишара: Нақты жолда бір карта сантиметріне сәйкес келетін неше бөлік бар екенін тап.