Табиғаттағы қауіпті құбылыстар
35-параграф · Оқулықтың 117–119-беттері
«Жаратылыстану» оқулығының (5-сынып, Атамұра, 2017) «Табиғаттағы қауіпті құбылыстар» тақырыбы, 35-параграф. Мұнда әр сұрақтың бес жауап нұсқасы мен түсіндірмесі бар 15 сұрақ жинақталған: түсіндірме дұрыс нұсқаның қандай ережемен таңдалғанын және қалғандарының неге сәйкес келмейтінін көрсетеді. Мысалы: «Жер беті кенет дірілдеп, ғимараттар сейсмикалық толқындардың әсерінен шайқалды. Қандай құбылыс болды?»
Өзіңізді тексеріңізТақырып бойынша 5 сұрақ: жауап беріңіз, нәтижені бірден көріңіз.
Дұрыс жауап: Жер сілкінісі
Жауап нұсқалары
- A.Су тасқыны
- B.Сел
- C.Қар көшкіні
- D.Құрғақшылық
- E.Жер сілкінісідұрыс
Түсіндірме
Ереже: Жер сілкінісі — Жер ішінде энергияның кенет босауынан таралатын сейсмикалық толқындармен байланысты тербеліс. Көбіне ол жарылым бойындағы қозғалыстан туындайды.
Қолдану: Шартта жер беті кенет дірілдеп, үйлердің шайқалуы берілген. Бұл су ағыны, қар массасы немесе ұзақ жауынсыз кезең емес. Барлық оқиға бірдей күшті болмайды және барлық тербелістің себебін тек бір үлгімен шектеуге болмайды. Сұрақ негізгі байқалған қауіпті құбылыстың атауын сұрайды.
Қате нұсқаларды ажырату: Су тасқыны аумақты су басумен, сел лайлы-тас ағынмен, қар көшкіні қардың беткейден түсуімен, құрғақшылық ылғал тапшылығымен байланысты. Жердің сейсмикалық тербелісін осы басқа қауіптермен алмастырма.
Қайта орындауға ишара: Жер бетінің кенет дірілдеуін негізгі белгі ретінде ал.
Дұрыс жауап: Жер сілкінісі
Жауап нұсқалары
- A.Сел
- B.Қар көшкіні
- C.Құрғақшылық
- D.Жер сілкінісідұрыс
- E.Су тасқыны
Түсіндірме
Ереже: Жер сілкінісі — Жер ішінде энергияның кенет босауынан таралатын сейсмикалық толқындармен байланысты тербеліс. Көбіне ол жарылым бойындағы қозғалыстан туындайды.
Қолдану: Шартта жер беті кенет дірілдеп, үйлердің шайқалуы берілген. Бұл су ағыны, қар массасы немесе ұзақ жауынсыз кезең емес. Барлық оқиға бірдей күшті болмайды және барлық тербелістің себебін тек бір үлгімен шектеуге болмайды. Сұрақ негізгі байқалған қауіпті құбылыстың атауын сұрайды.
Қате нұсқаларды ажырату: Су тасқыны аумақты су басумен, сел лайлы-тас ағынмен, қар көшкіні қардың беткейден түсуімен, құрғақшылық ылғал тапшылығымен байланысты. Жердің сейсмикалық тербелісін осы басқа қауіптермен алмастырма.
Қайта орындауға ишара: Жер бетінің кенет дірілдеуін негізгі белгі ретінде ал.
Дұрыс жауап: Жер сілкінісі
Жауап нұсқалары
- A.Жер сілкінісідұрыс
- B.Қар көшкіні
- C.Құрғақшылық
- D.Су тасқыны
- E.Сел
Түсіндірме
Ереже: Жер сілкінісі — Жер ішінде энергияның кенет босауынан таралатын сейсмикалық толқындармен байланысты тербеліс. Көбіне ол жарылым бойындағы қозғалыстан туындайды.
Қолдану: Шартта жер беті кенет дірілдеп, үйлердің шайқалуы берілген. Бұл су ағыны, қар массасы немесе ұзақ жауынсыз кезең емес. Барлық оқиға бірдей күшті болмайды және барлық тербелістің себебін тек бір үлгімен шектеуге болмайды. Сұрақ негізгі байқалған қауіпті құбылыстың атауын сұрайды.
Қате нұсқаларды ажырату: Су тасқыны аумақты су басумен, сел лайлы-тас ағынмен, қар көшкіні қардың беткейден түсуімен, құрғақшылық ылғал тапшылығымен байланысты. Жердің сейсмикалық тербелісін осы басқа қауіптермен алмастырма.
Қайта орындауға ишара: Жер бетінің кенет дірілдеуін негізгі белгі ретінде ал.
Дұрыс жауап: Су тасқыны
Жауап нұсқалары
- A.Су тасқыныдұрыс
- B.Сел
- C.Жер сілкінісі
- D.Қар көшкіні
- E.Құрғақшылық
Түсіндірме
Ереже: Су тасқыны кезінде су әдеттегі шекарасынан шығып, қалыптыда құрғақ аумақты басады. Ол өзен тасуынан және басқа су жиналу жағдайларынан туындауы мүмкін.
Қолдану: Шартта өзен арнасынан асып, егістік пен жолды су басқаны көрсетілген. Негізгі белгі — құрлықтың су астында қалуы. Тек жаңбырдың жаууы жеткіліксіз: су жиналу мен аумақты басу сипатталуы қажет. Бұл жағдайды міндетті түрде таудан түсетін қою лайлы-тас ағын деп түсіндіруге негіз жоқ.
Қате нұсқаларды ажырату: Сел құрамында лай мен тасы мол жылдам тау ағынымен ерекшеленеді. Жер сілкінісі сейсмикалық тербеліске, қар көшкіні қарға, құрғақшылық су тапшылығына қатысты. Аумақтың арнадан асқан сумен жабылуын осы басқа қауіптермен алмастырма.
Қайта орындауға ишара: Өзеннің қалыпты арнасынан шығып, құрғақ жерді басқанын ескер.
Дұрыс жауап: Су тасқыны
Жауап нұсқалары
- A.Жер сілкінісі
- B.Су тасқыныдұрыс
- C.Қар көшкіні
- D.Құрғақшылық
- E.Сел
Түсіндірме
Ереже: Су тасқыны кезінде су әдеттегі шекарасынан шығып, қалыптыда құрғақ аумақты басады. Ол өзен тасуынан және басқа су жиналу жағдайларынан туындауы мүмкін.
Қолдану: Шартта өзен арнасынан асып, егістік пен жолды су басқаны көрсетілген. Негізгі белгі — құрлықтың су астында қалуы. Тек жаңбырдың жаууы жеткіліксіз: су жиналу мен аумақты басу сипатталуы қажет. Бұл жағдайды міндетті түрде таудан түсетін қою лайлы-тас ағын деп түсіндіруге негіз жоқ.
Қате нұсқаларды ажырату: Сел құрамында лай мен тасы мол жылдам тау ағынымен ерекшеленеді. Жер сілкінісі сейсмикалық тербеліске, қар көшкіні қарға, құрғақшылық су тапшылығына қатысты. Аумақтың арнадан асқан сумен жабылуын осы басқа қауіптермен алмастырма.
Қайта орындауға ишара: Өзеннің қалыпты арнасынан шығып, құрғақ жерді басқанын ескер.
Жауаптары мен түсіндірмелері бар тағы 10 сұрақ
Олар жинақта: тақырыптың барлық сұрақтары, сынып үшін араластырылған тесттің екі нұсқасы, мұғалімге арналған кілттер мен түсіндірмелер. Басып шығаруға арналған PDF.
Тек жеке пайдалануға арналған: таратуға болмайды.
Кітаптың басқа тақырыптары
Сұрақтар «Жаратылыстану» оқулығы бойынша құрастырылған, Атамұра, 2017.